Zwardoń

Zwardoń

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Dawne przejście graniczne Zwardoń-Skalité Dawne przejście graniczne Zwardoń-Skalité

Zwardoń (690 m n.p.m.) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Rajcza, pomiędzy trzema przełęczami - Przysłop, Zwardońską i Graniczne (centrum wsi na przełęczy Zwardońskiej) w zachodniej części Beskidu Żywieckiego, tuż przy granicy ze Słowacją.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego, a w latach 1945-1975 tak jak cały powiat żywiecki do województwa krakowskiego.

Przez przełęcz prowadzi stara linia kolejowa (fragment dawnej strategicznej "kolei transwersalnej"), która łączy się w Żylinie z główną magistralą, biegnącą na południe do Bratysławy i dalej do Wiednia. Do roku 1914 kolejowe przejście graniczne Galicji i Królestwa Węgier. 1 czerwca 1992 r., po kilkudziesięciu latach przerwy uruchomiono tu kolejowe przejście graniczne (Zwardoń-Skalité), a 30 kwietnia 1995 r. nowe całodobowe przejście drogowe (Zwardoń/Myto-Skalité), zlokalizowane w przysiółku Myto na przełęczy Przysłop około 1km od centrum Zwardonia. W Zwardoniu odbywa się co roku obóz naukowy organizowany przez Olimpiadę Matematyczną dla uczestników z najlepszymi wynikami.

Historia

Zwardoń jest stosunkowo młodą miejscowością. Czas jego powstania nie jest dokładnie znany. Był to prawdopodobnie XVII wiek. Chociaż przypuszczalnie istniała tutaj wcześniej graniczna osada czy też punkt celny na szlaku handlowym.

Najstarszą częścią Zwardonia jest osiedle Myto. Prawdopodobnie około XVII - XVIII wieku, zjawiło się tutaj czterech braci o nazwisku Zwardoń. Na niczyich ziemiach postawili oni zagrody, zajmując się hodowlą owiec i bydła. Prawdopodobnie byli to osadnicy Wołoscy posuwający się zboczami gór Beskidu Żywieckiego, którzy nie znaleźli miejsca w zasiedlonych górach Beskidu Śląskiego, albo też włościanie przeniesieni w górne rejony Soły, z przeludnionych wsi dookoła Węgierskiej Górki.

Nazwa Zwardoń pojawia się na mapie końcem XVIII wieku przy istniejącym już wówczas bitym trakcie oraz w dokumentach określających zasięg cyrkułu myślenickiego (od 1821 roku wadowickiego). W końcu XVIII wieku za panowania cesarza Józefa II zbudowano przez Przełęcz Przysłop, zgodnie z przebiegiem starego szlaku handlowego, tzw. trakt cesarski czyli popularną "cesarkę". W XIX wieku Zwardoń znalazł się w dobrach Wielopolskich, , ale od roku 1813 dobra Soli, a wraz z nią i Zwardonia przypadły hrabiemu Szembekowi. Majątek ten w latach siedemdziesiątych XIX wieku wykupili Habsburgowie (Albrecht i Karol). 3 listopada 1884 roku została otwarta linia kolejowa z Żywca do Czadcy. Tym samym Zwardoń uzyskał połączenie kolejowe. Teren ówczesnego Zwardonia (obecnie centrum) dookoła stacji kolejowej, na której zatrzymywały się pociągi pośpieszne jadące z Lwowa przez Kraków do Wiednia, nazywał się "świńska młaka" - było to trzęsawisko otoczone lasami. Zwabieni możnością zarobków przybywali tu nie tylko mieszkańcy okolicznych przysiółków - zarębków, ale również ludzie z innych krajów. Osuszano "świńską młakę", karczowano kupiony od właścicieli pobliski las i budowano drewniane chaty, a bogatsi - murowane. W chwili, gdy wjeżdżał pierwszy pociąg stało już 8 domostw. Po prawej stronie stacji istniały już małe skupiska osiedli - Pydychy i Groń, liczące po kilka zagród. Pięć lat później osada liczyła 18 domostw i 124 mieszkańców (64 mężczyzn i 60 kobiet). 1 czerwca 1891 roku został uruchomiony Urząd Pocztowy w Zwardoniu.

Budynek jednoklasowej szkoły ludowej powstał w roku 1901, przebudowany został w roku 1908. w roku 1918 powstała polska szkoła dwuklasowa, która w latach dwudziestych otrzymała imię Królowej Jadwigi.

W latach trzydziestych Zwardoń stał się bardzo znaną i modną stacją narciarską. Korzystny mikroklimat pozwalający na długie utrzymywanie się pokrywy śnieżnej, doskonałe bezleśne stoki od strony Rachowca i Skalanki, dobre połączenie kolejowe, powstające pensjonaty i schronisko PTT (Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego) sprawiły, że zaczęli zjeżdżać tu narciarze z całej Polski (zimą kursowały nawet specjalne pociągi z Warszawy) i pod tym względem odciążył nieco nawet Zakopane. W roku 1929 założono w Zwardoniu Koło Żywieckiego Oddziału Babiogórskiego PTT, które wkrótce zorganizowało tzw. "zbiorową stację turystyczną". Głównymi twórcami tego koła byli M. Augustynowicz, W. Pantofliński, inż. Pretrusiewicz oraz inż. Baecker. Dysponowała ona w okolicznych domach góralskich ponad 100 miejscami noclegowymi, wykorzystywanymi głównie przez narciarzy. W roku 1930 w Zwardoniu (jak podaje przewodnik W. Midowicza "Zwardoń i okolica") istniała skocznia narciarska .

W czasie II wojny światowej, podobnie jak w wielu wsiach wcielonej do Niemiec Żywiecczyzny, Niemcy przeprowadzili akcję wysiedleńczą. Zwardoń musiało opuścić 356 dotychczasowych mieszkańców, a w ich miejsce osiedlono 53 kolonistów niemieckich.

Po wkroczeniu Niemców ani kierownik miejscowej szkoły, Edward Ziarko, ani też nauczycielki, nie stawili się do pracy. W związku z tym inspektor szkolny Horodyski z Żywca mianował kierownikiem Jana Górnego. Niemcy zezwolili na naukę w szkole. Rok szkolny 1939/40 rozpoczął się w Zwardoniu w listopadzie. Grono pedagogiczne wraz z kierownikiem stanowiły nauczycielki - Danuta Milewska i Maria Opałko. W roku 1940 zamknięta została polska szkoła, nauczyciele zwolnieni. Budynek szkoły został rozbudowany przez Niemców i mieściła się w nim szkoła niemiecka oraz magazyny. W roku 1942 otwarto polską jednoklasową szkołę w budynku Justyny Wolancz. Uczyła jedna nauczycielka Helena Michna. Szkoła ta czynna była aż do wiosny 1945 roku. W okresie okupacji hitlerowskiej schronisko "Dworzec Beskidzki" jak i wiele innych obiektów został zajęty przez żołnierzy niemieckich i zamieniony na koszary wojskowe.

Po zakończeniu działań wojennych natychmiast przystąpiono do doprowadzenia szkoły do stanu używalności. Po dziesięciu dniach wytężonej pracy szkoła stanęła otworem dla dzieci i dorosłych. 11 maja rozpoczęły się zajęcia lekcyjne, które prowadziła jedyna nauczycielka - Danuta Milewska. W roku szkolnym 1945/46 powrócił kierownik Edward Ziarko. Budynek posiadał tylko trzy izby lekcyjne oraz gabinet pomocy naukowych, a musiał pomieścić 200 uczniów.

15 lutego 1946 roku ponownie uruchomiono Agencję Pocztową w Zwardoniu.

W roku 1961 powstał Rezerwat Butorza o powierzchni 30,68 ha. Jest to rezerwat typu leśnego, dla ochrony dolnoreglowego boru świerkowego. Rozciąga na północnych stokach Rachowca, na wysokości 600 - 800 m.

W 1967 roku przystąpiono do budowy budynku nowej szkoły. 17 stycznia 1970 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowej szkoły, której nadano imię Aleksandra Zawadzkiego. Szkoła posiadała sześć sal lekcyjnych, dwie pracownie, zastępczą salę gimnastyczną, pokój nauczycielski, kancelarię, kuchnię, pomieszczenia pomocnicze i dwa mieszkania dla nauczycieli. 230 uczniów uczyło ośmiu nauczycieli. Po roku 1989 dyrekcja szkoły w Zwardoniu wraz z gronem nauczycielskim rozpoczęła starania o przywrócenie imienia Królowej Jadwigi. Starania zostały zakończone 11 maja 1991 roku.

30 kwietnia 1995 roku na Mycie zostało otwarte międzynarodowe drogowe przejście graniczne Zwardoń/Myto-Skalité, w którym uczestniczyli ówcześni premierzy Polski i Słowacji - Józef Oleksy i Vladimir Mečiar. 15 lipca 1998 roku ministrowie transportu Polski i Słowacji dokonali wmurowania kamienia węgielnego pod budowę połączenia drogowego pomiędzy słowacką autostradą D3, a polską drogą szybkiego ruchu S69, które zostało otwarte 16 stycznia 2006 roku. 21 grudnia 2007 na mocy Układu z Schengen przejście zostało zlikwidowane.

Turystyka

Miejscowość jest znana jako miejsce zimowego wypoczynku, głównie za sprawą dobrze rozwiniętej infrastruktury turystycznej, a przede wszystkim sieci wyciągów narciarskich (około 15 wyciągów). Tutejszy charakterystyczny mikroklimat powoduje, że pokrywa śnieżna w okolicach przełęczy utrzymuje się czasem aż do kwietnia.

Tuż ponad centrum wsi - 20 minut drogi od stacji kolejowej - znajduje się schronisko turystyczne PTTK "Dworzec Beskidzki".

Szlaki piesze ze Zwardonia

  • czerwony na Wielką Raczę - 4.45 h, 4.15 h.
  • niebieski do Koniakowa i na Baranią Górę - 6 h.
  • niebieski do Rycerki Kolonii ok. 4 h.
  • czerwony do Soli (2.5 h) przez Rachowiec (1 h).
  • czarny łącznik do szlaku czerwony na Rachowiec (1 h) przechodzący obok Schroniska PTTK w Zwardoniu (15 min.).

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.

Podążaj dalej

Statystyki serwisu: miejsc: 6031, obiektów: 1817

Jesteś tutaj: Strona główna » Karpaty » Zewnętrzne Karpaty Zachodnie » Beskidy Zachodnie » Beskid Żywiecki » Zwardoń

Wyszukiwarka obiektów i miejsc

Podziękowania

Dziękujemy:
  • Muzeom
  • Parkom Narodowym
  • Urzędom Miast i Gmin
  • Ośrodkom Badań i Dokumentacji Zabytków
Zobacz listę podmiotów
  • Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
  • Pszczew - miasto, skansen, park krajobrazowy

Zwiedzaj Polskę © 2008–9; Wykonanie metawers.pl