Zator (województwo małopolskie)

Zator - miasto w woj. małopolskim, w powiecie oświęcimskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zator.

Historia

• 1179 prawdopodobnie powstanie gródka granicznego mającego strzec szlaku handlowego prowadzącego z Krakowa na Śląsk
• 1228 pierwsze zapiski o wsi Zator
• 1292 Prawa miejskie z nadania księcia cieszyńskiego Mieszka
• 1445 - 1564 stolica Księstwa Zatorskiego powstałego z podziału Księstwa Oświęcimskiego
• 1513 włączenie do Korony, siedziba starostwa niegrodowego
• XVI i XVII wiek centrum reformacji
• 1772 - 1918 pod zaborem austriackim
• 1896 - 1934 pozbawienie praw miejskich
• Od XIX wieku rozwój drobnego przemysłu
• Podczas II wojny światowej wcielony do Rzeszy Niemieckiej. Wyzwolony 26 Stycznia 1945

Koścół w Zatorze

Zabytki

• Kościół Parafialny pw. św. Wojciecha i św. Jerzego z (1393). - Gotyk z elementami neogotyku. Zabytek kl. l, kilkakrotnie restaurowany, ostatnio w latach 1959-73 z częściową przebudową wnętrza. Wewnątrz kościoła liczne pamiątki. Obok kościoła grobowiec księżnej Apolonii Poniatowskiej, właścicielki dóbr zatorskich w XVIII/XIXw. W krypcie pod kościołem spoczywają kolatorzy zatorskiej świątyni m. in. Anna z Tyszkiewiczów Potocka - Wąsowiczowa i jej mąż gen. St. Wąsowicz, adiutant Napoleona I oraz Maurycy i Ludwika Potoccy.
• Zamek pierwotnie o cechach obronnych, książęcy z 1445r. Zabytek kl. l w późniejszym okresie przebudowany na rezydencję magnacką. Gruntownie odrestaurowany przez Potockich w 1836r. wg. projektu F. M. Lanciego, następnie po wojnie w latach 1960-70. Pięknie zdobione wnętrza sal na parterze udostępnione zwiedzającym.
• Relikty fortyfikacji miejskich - zachowane fragmenty średniowiecznych obwarowań miejskich w zachodniej części miasta.
• Kompleksy stawów rybnych o średniowiecznej genezie.
• Cmentarz komunalny z 1784r.
• Cmentarz żydowski z poł. XIX w.
• Aleja lipowa - pomnik przyrody.
• Folwark "Podlipki".
• Figury (m.in św. Jana Kantego, św. Jana Nepomucena i wiele innych) oraz liczne krzyże przydrożne
• Park z (XIX wieku)
• Około 50 budowli na terenie miasta posiada cechy zabytkowe.

Ciekawostki

Z Zatora pochodził profesor Uniwersytetu Krakowskiego i znakomity kaznodzieja mistrz Paweł, który na pogrzebie króla Władysława Jagiełły, w dniu 18 czerwca 1434 r., wygłosił piękną mowę. Magister Paweł mówił po polsku. Wyliczył zbożne i najlepsze czyny króla i tym czułym przemówieniem wycisnął łzy wszystkim zebranym. Mistrz Paweł z Zatora wraz z zakonnikiem Piotrem z Borzykowej, w latach 1446 i 1447, przepisał nie istniejący już dziś kodeks łysogórski (kodeks został spalony wraz z innymi rękopisami klasztoru świętokrzyskiego w 1944 r., podczas Powstania Warszawskiego w gmachu Biblioteki Ordynacji Krasińskich).

Drogi krajowe

Droga 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka.

Droga 44 Gliwice - Mikołów - Tychy - Oświęcim - Zator - Skawina - Kraków.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.