Żary

Żary (łac. Sara, Sarove, niem. Soraw - od XVIII w. Sorau, dolnołużycki Żarow, krótko po 1945 r. - Żóraw) to miasto i gmina w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, stolica powiatu żarskiego. W latach 1950 - 1998 miasto należało do województwa zielonogórskiego.

Żary położone są na Wysoczyżnie Żarskiej zwanej Wzniesieniami Żarskimi, na pograniczu Niziny Śląskiej i Niziny Wielkopolskiej. Geograficznie teren ten należy do Śląska i położony jest między dwoma najważniejszymi lewobrzeżnymi dopływami Odry : Bobrem i Nysą Łużycką. Urbanistycznie miasto rozwinęło się w kierunku południowym, gdyż Wzniesienia Żarskie, dość strome od strony północnej utrudniały kolonizację od tej strony. Żary są czwartym co do wielkości miastem w województwie oraz znaczącym ośrodkiem gospodarczym i kulturowym. Są także największym miastem w polskiej części Łużyc i między innymi z tego względu noszą miano Stolicy Polskich Łużyc.

Historia miasta

Nazwa Zara pojawia się pierwszy raz w 1007 w kronice Thietmara. Około roku 1030 osada zastaje przyłączona przez Mieszka II do Polski. Przez terytorium plemienne Żarowian przebiegała droga handlowa zwana Traktem Niskim bądź Traktem Solnym. Miał istotne znaczenie dla rozwoju Żar i regionu w średniowieczu i nowszych dziejach.

Prawa miejskie oparte na tzw. prawie magdeburskim Żary uzyskały w 1260. Burzliwa historia sprawiła, że miasto często zmieniało przynależność państwową. Do 1364 obejmowali nad miastem zwierzchnictwo Piastowie śląscy, do 1635 królowie czescy, a do 1815 elektorowie sascy. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Żary wraz z całymi Dolnymi Łużycami stały się częścią Prus i później Niemiec aż do 1945.

Właścicielami Żar byli: Dewinowie, Packowie, Bibersteinowie oraz Promnitzowie, których okazałe rezydencje do dziś stoją na wzgórzu zamkowym. Przez setki lat miasto było ośrodkiem Wolnego Państwa Stanowego Żary-Trzebiel. W XIV wieku zaczynały powstawać cechy sukienników, płócienników, piwowarów, szewców i farbiarzy. W XIX w. miasto stało się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym głównie dominowały zakłady włókiennicze, zatrudniające 50% wszystkich pracujących w przemyśle.

Podczas II wojny światowej, od 1942 w Żarach znajdował się oddział zakładów lotniczych Focke-Wulf przeniesiony tutaj z Bremy. Po nalocie alianckim 11 kwietnia 1944 ok. 12:10 spłonęła bądź legła w gruzach duża część zabudowy starego miasta. 13 lutego 1945 ok. 14:00 do Żar wkroczyły wojska 10. Korpusu Pancernego Armii Czerwonej; miasto zostało całkowicie zdobyte dopiero 16 lutego 1945. Na mocy postanowień konferencji poczdamskiej miasto przyłączone zostało do Polski.

Zabytki

• Zamek w Żarach
• Pałac w Żarach
• Fara w Żarach

Pomimo poważnych zniszczeń wojennych, w Żarach zachowało się wiele ciekawych zabytków architektury i pozostał stary średniowieczny układ urbanistyczny.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.