Zamość

Panorama Starego Miasta w Zamościu z Dzwonnicy Katedralnej

Zamość (łac. Zamoscia) - miasto na prawach powiatu, położone w południowej części województwa lubelskiego. Jest jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych, edukacyjnych i turystycznych tego województwa, zwłaszcza na Zamojszczyźnie. Nazywany także "Perłą Renesansu", "Miastem Arkad" i "Padwą Północy" za sprawą unikalnego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Starego Miasta. Pod względem liczby ludności zajmuje tu trzecią pozycję (66 507 mieszkańców), natomiast powierzchnia plasuje miasto na siódmym miejscu.

 

Geografia

Położenie i topografia

W podziale fizycznogeograficznym Polski J. Kondrackiego, Zamość leży w obniżonym Padole Zamojskim, mezoregionie stanowiącym południowy fragment Wyżyny Lubelskiej (makroregion). Na północ i południe od miasta znajdują się tereny o nieco większej wysokości – Działy Grabowieckie i Roztocze.

Miasto położone jest na wysokości od ok. 210 do 220 m n.p.m., przy czym wysokości najniższych punktów to ok. 204 m n.p.m. nad Łabuńką i Czarnym Potokiem (północna część Zamościa), zaś najwyższy sięga ok. 236 m n.p.m. na Os. Słoneczny Stok we wschodniej części miasta. Rzeźba terenu nie jest tu zbytnio zróżnicowana, poza wyraźnymi nachyleniami i spadkiem wysokości w kierunku rzeki Łabuńki: w południowej części Nowego Miasta i Osiedla Promyk, w kierunku zachodnim na Os. Orzeszkowej-Reymonta oraz od zabudowy Osiedla Zamczysko w stronę tej rzeki i granicy miasta.

Ogólnie południowa i zachodnia części Zamościa położone są najniżej, o niewielkich deniwelacjach terenu, pomijając wzrost wysokości wzdłuż ul. Śląskiej (na północ, Os. Karolówka), podobnie, ale słabiej wzdłuż ul. Szczebrzeskiej (na zachód, po granice miasta). Największe zaś widać we wschodniej części – tereny pomiędzy ulicami S. Wyszyńskiego, Partyzantów i Hrubieszowską (a zwłaszcza w jej okolicach) są najwyżej położone; w każdym kierunku, a najwyraźniej na południe i północ od tej części miasta wysokość maleje. Nieznacznie wyżej położone są także fragmenty na północ od Starego Miasta.

Wody

Północno zachodni brzeg zalewu

Od południowego wschodu w kierunku północnym przez miasto przepływa rzeka Łabuńka, która wpada do Wieprza, a także mniejsze rzeki: płynąca od południowego zachodu Topornica oraz Czarny Potok wzdłuż północnej granicy miasta.

W południowej części Zamościa (Os. Zamczysko) znajduje się zalew, który powstał w latach 1961-63. Podzielony jest groblą na dwa zbiorniki o łącznej powierzchni ok. 18 ha, przeznaczone na kąpielisko (północny) oraz do hodowli ryb i wędkarstwa (południowy).

Klimat

Klimat umiarkowany wyróżnia się tu większym stopniem kontynentalizmu, na co wskazuje dość wysoka roczna amplituda temperatury – najchłodniejszy miesiąc to styczeń ( -4,4°C), a najcieplejszy jest lipiec (+ 17,4°C).

Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7,2°C.

Roczna suma opadów, jakie przeważają w ciepłym półroczu (maj – sierpień), nie przekracza 600 mm. Występuje tu spora ilość dni bezchmurnych (ok. 55 w ciągu roku; jedna z największych w kraju) oraz dni z burzami (ok. 25-30).

Przyroda

Park Miejski

Poza 11 pomnikami przyrody[2] (drzewa) w Zamościu brak innych charakterystycznych i chronionych obiektów przyrodniczych. Tereny zielone to w większości łąki, zajmujące głównie obszary przy granicach miasta oraz ogrody działkowe skupiające się w jego południowej części.

Zieleń miejską wokół centrum stanowią Park Miejski ze stawem (założony w okresie międzywojennym) położony tuż przy Starym Mieście, pobliski park o nazwie "Małpi Gaj" po jego zachodniej i południowej stronie oraz "Planty" (słabiej zadrzewione, głównie skwery) na wschód i północ od Starego Miasta. Większe skupiska zieleni poza centrum miasta znajdują się ponadto w Koszarach przy jednostce wojskowej (na północ) oraz przy ul. Dzieci Zamojszczyzny (na zachód), wzdłuż której ciągnie się szeroki pas drzew. Niewielki park to także tzw. Ogródek Jordanowski między Starym a Nowym Miastem.

Duży obszar leśny stanowi w Zamościu jedyny miejski las komunalny, zajmujący teren między zalewem a południową granicą miasta, w którym występuje także fauna, nieliczna ale z gatunkami chronionymi (m.in.: rzekotka drzewna, traszki).

Do terenów zielonych zalicza się również skwery przebiegające wzdłuż rzeki Łabuńki, na których wyznaczono Bulwary Miast Partnerskich Zamościa (Bulwary Loughborough, Schwäbisch Hall oraz Żółkiewski).

Najbliższe obiekty ochrony przyrody to rezerwaty "Hubale" (z susłami perełkowanymi) i "Wieprzec" (niskie torfowiska), położone na południowy zachód od miasta. Nieco dalej w tym samym kierunku znajduje się Roztoczański Park Narodowy, a bliżej na północ Skierbieszowski Park Krajobrazowy. W zamojskim ogrodzie zoologicznym od niedawna jest także niewielka część botaniczna, poświęcona roślinności.

Historia

Zamość na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617

XVI wiek

Zamość został założony jako typowe renesansowe miasto idealne, a prawa miejskie uzyskał w 1580 roku, na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. W I Rzeczypospolitej należał do powiatu krasnostawskiego ziemi chełmskiej (województwa ruskiego), będącej częścią Rusi Czerwonej. W roku 1589 miasto zostało stolicą ziem należących do jego założyciela, zwanych Ordynacją Zamojską. W 1595 roku rozpoczęła tu działalność czwarta w Rzeczypospolitej uczelnia wyższa, Akademia Zamojska.

Pomnik Jana Zamoyskiego.

XVII wiek

XVII wiek był okresem największego i najszybszego rozwoju miasta, co skutkowało dynamicznym wzrostem liczby ludności nie tylko polskiej, ale również Ormian, Żydów czy Greków. Pociągało to za sobą rozbudowę miasta, ze szczególnym uwzględnieniem świątyń wyznań rzymskokatolickiego, greckokatolickiego, ormiańskiego, prawosławnego i judaizmu. Wiele drewnianych do tej pory budynków zastępowały murowane, zwłaszcza w przypadku świątyń.

Pomyślny trend wzrostowy został jednak zahamowany przez okres niepokojów wewnętrznych i zewnętrznych nękających Rzeczpospolitą w XVII wieku. W 1648 roku zamojska twierdza była oblegana przez wojska Bohdana Chmielnickiego, który odstąpił dopiero po wiadomościach o zbliżających się wojskach królewskich, mimo że wielokrotnie wzywał dowództwo twierdzy do wypłacenia okupu w zamian za bezpieczeństwo Zamościa.

W czasie potopu w 1656 roku wojska szwedzkie, pomimo długotrwałego oblężenia nie zdobyły miasta.

W tym okresie nastąpił również upadek poziomu kształcenia na Akademii Zamojskiej oraz pogorszenie jej sytuacji i zaniedbanie (1663 rok).

Pod koniec stulecia Zamość zamieszkiwało nieco ponad 2000 osób.

XVIII wiek

Podczas wielkiej wojny północnej Zamość został zajęty przez wojska szwedzkie (1704), a wkrótce także przez wojska saskie (1715 - 1716).

Wśród zamojskiej społeczności ubywało Ormian (zajmowali się głównie handlem), wskutek czego likwidacji uległa ich gmina, a próba reaktywacji jej działalności nie przyniosła skutków.

W połowie tego stulecia przeprowadzono reformy w Akademii Zamojskiej, (wykładał na niej m.in. Stanisław Staszic), ale nie zapobiegło to jej likwidacji w 1784 roku przez Austriaków, którzy zajęli miasto w wyniku I rozbioru (1772).

XIX wiek

W 1809 roku w wyniku kampanii księcia Józefa Poniatowskiego Zamość został przyłączony do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim włączony do Królestwa Polskiego, czyli w skład Rosji.

Katedra w Zamościu Kościół pw. św.Katarzyny Kościół Franciszkanów pw.Zwiastowania NMP

W 1821 roku rząd rosyjski odkupił i umocnił miasto w celu stworzenia twierdzy. Dokonano wówczas przebudowy wielu budynków, m.in. na koszary, magazyny, przez co zabudowania utraciły swój pierwotny wygląd.

Twierdza Zamość odegrała dużą rolę w trakcie powstania listopadowego i skapitulowała jako ostatni polski punkt oporu.

W wyniku porażki Rosjan w wojnie krymskiej (1856) i ukazania nieprzydatności punktów oporu podobnych (Sewastopol) do twierdzy zamojskiej, twierdza została skasowana (1866). Dało to jednak początek przestrzennemu rozwojowi miasta, poza jego murami.

Pod koniec tego wieku Zamość liczył ponad 10 000 mieszkańców.

XX wiek

W okresie I wojny światowej do Zamościa doprowadzono linię kolejową (1916), a w 1917 roku poszerzono granice miasta.

W grudniu 1918 roku Zamość był miejscem komunistycznej rewolty, która w czasach PRL-u była nazywana powstaniem zamojskim. Została ona stłumiona przez przybyłe z Lublina oddziały wojskowe pod dowództwem majora Lisa-Kuli.

W 1920 roku pod pobliskim Komarowem oraz na przedmieściach Zamościa rozegrała się bitwa, która wraz z bitwą warszawską pozwoliły odeprzeć bolszewików. Dowódcą obrony był major Mikołaj Bołtuć, późniejszy generał i dowódca Grupy Operacyjnej "Wschód" w czasie kampanii wrześniowej.

W 1939 roku Zamojszczyzna była miejscem zaciekłych walk z wojskami niemieckimi, które zakończyły się dzień przed kapitulacją Warszawy. Po zakończeniu wojny obronnej 1939 roku Zamojszczyzna została podzielona pomiędzy Niemcy (większość regionu) a Związek Radziecki (południowo-wschodnia część). W południowo-wschodniej części regionu do dziś pozostały resztki umocnień zwanych linią Mołotowa.

W czasie okupacji niemieckiej na terenie Zamojszczyzny miała miejsce masowa akcja eksterminacyjna prowadzona przez Niemców, którzy dążyli do stworzenia tu siatki niemieckiego osadnictwa - jako przyczółka do germanizacji Wschodu. W niemieckich planach używano nazwy Himmlerstadt, która ze względu na to, że wg hitlerowców nie godziło się, aby Hitler nie miał "swojego" miasta, a Himmler posiadał, została zastąpiona przez Pflugstadt (Pflug = pług), która nie została jednak oficjalnie wprowadzona.

Okolice Zamościa były terenem niezwykle ożywionej działalności polskich i radzieckich oddziałów partyzanckich - głównie AK i BCh, które czasami nazywa się Powstaniem zamojskim.

Na zamojskiej Rotundzie powstał obóz zagłady, w którym zginęło ponad 8 tysięcy ludzi. Znajdował się tu także obóz jeńców radzieckich, obóz tymczasowy dla wysiedlonych mieszkańców Zamojszczyzny (w tym dla licznych Dzieci Zamojszczyzny) oraz getto. W wyniku wojny i okupacji Zamość stracił ponad 50% mieszkańców, ale samo miasto nie zostało zburzone.

Po wojnie nastąpił dynamiczny rozwój miasta. Rozszerzono jego granice (1973), powstawały liczne, nowe osiedla oraz nowe zakłady przemysłowe, głównie przemysłu spożywczego. W latach 1975-1998 Zamość był stolicą województwa zamojskiego. Po ostatniej zmianie podziału administracyjnego kraju został siedzibą powiatów grodzkiego i ziemskiego w województwie lubelskim.

W 1992 r. zamojskie Stare Miasto, stanowiące przykład renesansowej zabudowy miejskiej zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

W 1999 r. miasto odwiedził Papież Jan Paweł II, podczas VII pielgrzymki do Polski.

Historia Żydów w Zamościu

Synagoga w Zamościu Synagoga na Nowym Mieście

Kahał zamojski powstał w 1588, gdy Jan Zamoyski sprowadził do miasta Żydów sefardyjskich z Włoch, Hiszpanii, Portugalii i Turcji.

W XVII wieku zaczęli osiedlać się Żydzi aszkenazyjscy i wkrótce zdobyli przewagę w mieście. W 1684 Marcin Zamoyski potwierdził przywilej Jana Zamoyskiego z 1588 dla gminy żydowskiej.

Na przełomie XVIII i XIX wieku silne wpływy miał tutaj nurt oświecenia żydowskiego - Haskala. W końcu XIX wieku zaczął rozprzestrzeniać się chasydyzm. W Zamościu istniała synagoga, 2 domy modlitwy oraz szpital żydowski.

W Zamościu żył i tworzył poeta Salomon Ettinger (1799-1855), pisarz Icchak Lejb Perec (1852-1915), urodziła się tu przyszła rewolucjonistka Róża Luksemburg (1870-1919).

W roku 1827 mieszkało tu 2874 Żydów, w 1921 - 9383 (49,3% ludności miasta). Przed wojną ukazywało się czasopismo Zamoscer Sztyme. Tuż przed wybuchem wojny mieszkało w Zamościu około 12 000 Żydów.

W październiku 1939 roku Niemcy powołali Judenrat, a wiosną 1942 roku - utworzyli getto. Od kwietnia do września 1942 około 4 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Bełżcu. W październiku 1942 - rozstrzelali 500 osób, pozostałe 4 tys. poprzez Izbicę wywieźli także do Bełżca.

Zabytki

Stare Miasto

  Stare Miasto wpisane na listę UNESCO Plan Starego Miasta Ratusz na Rynku Wielkim. Po prawej stronie Kamienice Ormiańskie Kamienica Morandowska II przy Rynku Wielkim Arsenał Ocalałe fragmenty fortyfikacji Zamościa (bastion VII) Dom rabina Jatki żydowskie Mykwa

Wybitne walory turystyczne Zamościa to: zachowany od czasu powstania układ urbanistyczny, regularny Rynek Wielki o wymiarach 100 x 100 metrów z ratuszem i tzw. Kamienicami Ormiańskimi (w mieście osiedliła się liczna wspólnota ormiańska), a także fragmenty umocnień obronnych wraz z pochodzącymi z okresu zaboru rosyjskiego nadszańcami.

Pierwszy "Pan na Zamościu" Jan Zamoyski zlecił zaprojektowanie miasta architektowi Bernardo Morando, który nawiązał do koncepcji antropomorficznych.

Głową miał być pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, przecinająca Rynek Wielki ze wschodu na zachód w kierunku pałacu, a ramiona to ulice poprzeczne, z głównymi jakie stanowią położone na jednej linii ul. Solna (na północ od Rynku Wielkiego) oraz ul. B. Moranda (na południe od Rynku). Przy tych ulicach wyznaczono także inne rynki: Rynek Solny i Rynek Wodny, uchodzące jako organy wewnętrzne miasta.

Bastiony to z kolei ręce i nogi służące do obrony. Układ ten przetrwał do dzisiaj w stanie praktycznie nie zmienionym. To on stanowi główną atrakcję dla odwiedzających licznie Zamość urbanistów i architektów, jest dowodem jak starano się zrealizować koncepcję miasta idealnego.

Niestety, rosyjski zaborca w 1866 roku wysadził większość umocnień obronnych, które wcześniej poważnie rozbudował. Pozostał jedynie bastion VII z fragmentem murów oraz dwa nadszańce, dające wyobrażenie o ówczesnych umocnieniach. W jednym z nadszańców władze rosyjskie utworzyły więzienie, w którym był więziony Walerian Łukasiński.

Wśród wielu zabytków na uwagę zasługują:

Budynki świeckie

• Ratusz, manierystyczno – barokowy, kilkakrotnie przebudowywany, z pięknymi schodami wachlarzowymi z XVIII wieku;
• Kamienice z podcieniami przy Rynku Wielkim, m.in. :
  • Kamienice Ormiańskie (XVII wiek) z attykami (północna pierzeja Rynku Wielkiego);
  • Kamienice: Morandowska II, Szczebrzeska i Turobińska z początku XVII wieku (południowa pierzeja Rynku Wielkiego – ul. S. Staszica);
  • Kamienica pod św. Kazimierzem, XVII wiek (wschodnia pierzeja Rynku Wielkiego);
  • Kamienica Linkowska (Linkowa), II połowa XVII wieku (zachodnia pierzeja Rynku Wielkiego);
• Kamienice z podcieniami przy Rynku Solnym, m.in. kamienica "Dom Rabina" z połowy XVII wieku;
• dawny Pałac Zamoyskich, z końca XVI wieku, przebudowywany w wieku XVII, XVIII; w XIX wieku w czasie zaborów przekształcony w szpital wojskowy, przez co utracił wyjątkowy wygląd (obecnie sąd);
• dawna Akademia Zamojska (obecnie liceum i szkoła wyższa) z XVII wieku, przebudowana w XVIII i XIX wieku;
• Arsenał z I poł. XVII wieku;
• "Dom Centralny", secesyjny budynek z początku XX wieku, tzw. "Centralka" (nazwa dawnego hotelu w tym budynku);
• "Generałówka", neorenesansowy budynek z II poł. XIX wieku;

Kościoły i dawne budynki sakralne

• zabytkowe kościoły:
  • renesansowa katedra pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła (z końca XVI wieku), w której pod bocznymi nawami znajdują się krypty z trumnami oraz prochami Zamoyskich; przy katedrze stoi dzwonnica, pełniąca funkcję wieży widokowej, w której biją dzwony Jan (największy), Wawrzyniec oraz Tomasz; katedra jest zabytkiem klasy zerowej;
  • barokowy Kościół rektoralny pw. św. Katarzyny z XVII wieku;
  • barokowy Kościół Franciszkanów pw. Zwiastowania NMP z XVII wieku;
  • renesansowo-barokowy Kościół pw. św. Mikołaja (dawna cerkiew unicka) z XVII wieku;
• Infułatka, dom dziekanów zamojskich (XVI/XVII wiek), przy katedrze;
• dawne Seminarium Duchowne, barokowe, z XVII wieku (obecnie siedziba szkoły wyższej);
• dawny klasztor Klarysek z XVII wieku (obecnie remontowany);
• dawny klasztor i szpital Bonifratrów, później zajazd Pod Karpiem (dlatego tzw. "Podkarpie");
• dawny szpital kolegiacki, XVIII wiek, obecnie urząd pocztowy;

Twierdza Zamość

Fragmenty dawnej zamojskiej twierdzy to m.in.:

• dwa nadszańce z XIX wieku;
• Bastion VII, jedyny zachowany z siedmiu jakie powstały na przełomie XVI i XVII wieku;
• pozostałości murów przy Nowej Bramie Lubelskiej i między nadszańcami;
• Kojec w Parku Miejskim, jedyny zachowany;
• Rotunda Zamojska, ważny, zabytkowy obiekt na południe od Starego Miasta, związany m.in. z rozbudową twierdzy w XIX wieku, gdzie obecnie mieści się muzeum;
• bramy - można przejść przez:
  • Starą Bramę Lwowską z końca XVI wieku i
  • Nową Bramę Lubelską (XIX wiek); pozostałe to:
  • Nowa Brama Lwowska (XIX wiek);
  • Stara Brama Lubelska (koniec XVI wieku, zamurowana po 1588 roku z rozkazu hetmana Zamoyskiego na pamiątkę zwycięstwa w bitwie pod Byczyną i sprowadzeniu tu jako jeńca arcyksięcia austriackiego Maksymiliana);
  • Brama Szczebrzeska (XVII wiek, przebudowana w XVIII i XIX wieku);

Budynki dawnej ludności żydowskiej

Zachowały się także niektóre, charakterystyczne dla Żydów obiekty, m.in.:

• dom kahalny;
• Dom rabina;
• jatki;
• mykwa;
• szpital żydowski;
• dawne domy modlitwy:
  • dom modlitwy na rogu ul. G. Daniłowskiego i pl. M. Stefanidesa;
  • dom modlitwy przy ulicy I. Pereca 8;
  • także liczne, inne domy modlitw: przy dawnej ulicy Żwirki, przy dawnej ulicy Wysokiej, przy dawnej ulicy Targowej, przy ulicy Ratuszowej, przy ulicy M. Konopnickiej, przy dawnej ulicy Szerokiej;

oraz najwyraźniej przypominająca o ich dawnej obecności w Zamościu

• Synagoga na Starym Mieście.

Synagoga ta została wybudowana w 1620 roku. W drugiej połowie XVII wieku dobudowano dwa parterowe babińce. W XVIII wieku dodano przedsionek łączący synagogę z domem kahalnym. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali synagogę, urządzając w jej wnętrzu warsztaty stolarskie. W latach 60. XX wieku przeprowadzono prace remontowe, które ukończono w 1967 roku przeznaczając budynek pod bibliotekę. W trakcie remontu odbudowano zniszczony przez Niemców babiniec północny oraz dokonano rekonstrukcji attyki, którą rozebrano jeszcze w XVIII wieku. Obecnie, po przeniesieniu biblioteki publicznej do nowego budynku, działa tu muzeum, które w przyszłości ma zostać przekształcone w Muzeum Żydów Zamościa i Zamojszczyzny.

W 1992 r. Stare Miasto w Zamościu zostało zapisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Poza Starym Miastem

Sąd Okręgowy; dawniej NBP

Poza Starym Miastem nie ma już zbyt wielu obiektów zabytkowych, okazalszych od pozostałych, ale są to zwłaszcza budynki przy głównych ulicach, z XIX i początku XX wieku, kiedy po likwidacji twierdzy miasto otrzymało możliwość rozwoju i rozbudowy na nowych terenach. Wśród nich szczególnie wyróżniają się m.in.:

• gmach dawnej ubezpieczalni społecznej (obecnie przychodnia) z lat 30. XX wieku – ul. Partyzantów 5;
• gmach dawnego banku (obecnie Sąd Okręgowy) z lat 20. XX wieku – ul. Partyzantów 10;
• budynek dawnej łaźni miejskiej z 1928 r. (obecnie bank) – ul. Partyzantów 12;
• duży dom czynszowy z lat 30. XX wieku – ul. Partyzantów 21;
• dawna synagoga na Nowym Mieście z II poł. XIX wieku – ul. Gminna 32;
• klasycystyczny budynek dawnej poczty z 1835 r. (pierwszy murowany budynek w Nowej Osadzie, obecnie Kuratorium Oświaty) – ul. Lwowska 19 (Os. Słoneczny Stok);
• niewielki budynek, tzw. "Belwederek", z 1904 r. – ul. Peowiaków 7;
• niewielka, willowo-pałacykowa zabudowa przy ul. G. Orlicz-Dreszera (Os. Partyzantów).

Charakterystyczną zabudowę z przełomu XIX i XX wieku, zwłaszcza drewnianą, można jeszcze zobaczyć przy pobliskich od Starego Miasta ulicach Osiedla Wiśniowa, gdzie stoją m.in. niewielkie budynki typowe dla przedmieść.

Pomniki

Pomnik Jana Pawła II przy kościele Matki Bożej Królowej Polski

na Starym Mieście:

• Pomnik Jana Zamoyskiego – przed dawnym Pałacem Zamoyskich;
• Pomnik Jana Pawła II – przy katedrze;
• Pomnik Dzieci Zamojszczyzny – ul. Akademicka, przy Starej Bramie Lubelskiej;

Pomnik Dawida Psalmisty

• Pomnik Żołnierzy Armii Krajowej – ul. Partyzantów, za Bastionem VII;
• Pomnik Batalionów Chłopskich – ul. Partyzantów, na przeciwko pomnika Żołnierzy AK;
• Pomnik-Krzyż "Katyń 1940" – koło kościoła św. Katarzyny;
• Pomnik króla Dawida Psalmisty – ul. W. Łukasińskiego, w pobliżu Nowej Bramy Lubelskiej.

pozostałe:

• Pomnik 60. rocznicy zakończenia II Wojny Światowej – ul. J. Piłsudskiego (Planty);
• Pomnik Jana Pawła II – przy kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski;
• Pomnik Jeńców Radzieckich – ul. Śląska;
• Pomnik Pamięci Ofiar Faszyzmu "Anioł Śmierci" – ul. J. Piłsudskiego / ul. S. Okrzei;
• Pomnik Żołnierzy Radzieckich – ul. Szwedzka / ul. Topolowa;
• Pomnik Żydom Zamościa (lapidarium) – ul. Prosta.

Turystyka

Zamojskie Stare Miasto, z racji dużego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzkości, wpisano na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

26 czerwca 2004, na "II Forum Polskich Miast i Miejsc UNESCO", miasta i obiekty w Polsce, znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, w celu przekazywania informacji, współpracy i promocji skupiły się w Ligę Polskich Miast i Miejsc UNESCO.

Hotel "Orbis-Zamojski" w bloku kamienic po zachodniej stronie ratusza

Zabytkowe Stare Miasto i pobliski pas wzniesień Roztocze sprawiają, że ważną rolę odgrywa tu turystyka, jaka rozwinęła się w mieście po tym wydarzeniu. Dostępnych jest tu wiele obiektów noclegowych i gastronomicznych oraz przeznaczony zwłaszcza dla turystów, Zamojski Ośrodek Informacji Turystycznej (w ratuszu), ułatwiający pobyt i zwiedzanie miasta. Zamość stanowi też bazę wypadową na Roztocze.

Mieści się tu również oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (na Starym Mieście).

Oprócz zabytkowego Starego Miasta i Rotundy z muzeami oraz galeriami, ciekawa atrakcja miasta to także jedyny w województwie lubelskim (jeden z trzech po wschodniej stronie Wisły, poza Warszawą i Płockiem) Ogród Zoologiczny im. S. Milera.

Na stacji kolejowej bierze początek Szlak Turystyczny im. W. Podobińskiej prowadzący przez Roztocze Środkowe: Krasnobrodzki Park Krajobrazowy, Krasnobród, wzniesienie Wapielnia, do Suśca, przy którym znajduje się Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

Ośrodki kultury

Infułatka - Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej

• Zamojski Dom Kultury – ul. Partyzantów 13;
• Młodzieżowy Dom Kultury im. K. Makuszyńskiego – ul. Kamienna 20;
• Osiedlowy Dom Kultury "Okrąglak" – ul. S. Wyszyńskiego 28a;
• Klub Garnizonowy – ul. J. Piłsudskiego 36.

Muzea

• Muzeum Zamojskie, w Kamienicach Ormiańskich – ul. Ormiańska 24-30 (obok ratusza, północna pierzeja Rynku Wielkiego);
• Muzeum Barwy i Oręża "Arsenał" – ul. Zamkowa 2, z wystawą plenerową – ul. Podgroble 2;
• Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej – ul. Kolegiacka 1 (Infułatka obok katedry);
• Muzeum-Synagoga Staromiejska – ul. I. Pereca 14;
• Muzeum Martyrologii "Rotunda" – ul. Męczenników Rotundy 1;
• Trasa turystyczna w Bastionie VII – ul. W. Łukasińskiego 2.

Galerie

• Biuro Wystaw Artystycznych - Galeria Zamojska – ul. S. Staszica 27;
• Galeria Fotografii "Ratusz" – ul. Rynek Wielki 13;
• Galeria Liceum Plastycznego "Pod Madonną" – ul. Ormiańska 22;
• Galeria Młodych "Okrąglak" – ul. S. Wyszyńskiego 28a;
• Galeria "Magdeco" – ul. Ormiańska 12.

Kina

Biblioteka Publiczna oraz Młodzieżowy Dom Kultury

• Stylowy – ul. J. Piłsudskiego 36;
• Padwa (ZDK) – ul. Partyzantów 13.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.