Wysowa

Cerkiew z XVIII w. Tabliczki informujące o składzie na ujęciach Franciszka i Aleksandry

Wysowa – wieś uzdrowiskowa w południowej Polsce, w gminie Uście Gorlickie, w powiecie gorlickim (województwo małopolskie). Położona w dolinie Ropy niedaleko Uścia Gorlickiego. Miejscowość znana jest z leczniczych wód mineralnych.

 Miejscowość stanowi największą bazę turystyczną w zachodnich partiach Beskidu Niskiego. Osada została założona w II poł. XIV stulecia na prawie magdeburskim.

W parku zdrojowym znajdują się ogólnodostępne ujęcia wód mineralnych (solanki) Aleksandra, Franciszek, Józef I, oraz płatne i dostępne w nowej pijalni wód: Henryk Józef II, Słone po 0,50 zł za kubeczek /stan na 20.08.2007 r/. Z miejscowej rozlewni pochodzi woda mineralna Wysowianka i wody lecznicze Franciszek, Henryk i Józef

Zabytki

• Prawosławna (dawniej greckokatolicka) cerkiew pw. św. Michała, drewniana, dwudzielna (dawniej trójdzielna) z 1779 r. typu zachodniołemkowskiego.

• Kościół pw. Wniebowzięcia NMP wybudowany w latach 1935-1938 według projektu prof. Zdzisława Mączeńskiego, jednonawowy, konstrukcji zrębowo-słupowej, oszalowany, zaprojektowany w tradycji dawnego budownictwa regionalnego. Wieża o konstrukcji słupowo-ramowej z pozorną izbicą, zwieńczona ślepą latarnią z kopułką. Nawę i prezbiterium nakrywa dach wielopołaciowy z wieloboczną sygnaturką. Po bokach nawy podcienia. Wnętrze nakryte jest częściowo stropem płaskim, a częściowo pozornym sklepieniem kolebkowym.

• Kaplica pw. Opieki NMP z 1929 wzniesiona na górze Jawor w miejscu objawienia Matki Boskiej.

• Stary Dom Zdrojowy z początku XX w. dziś hotel i kawiarnia.

• Cmentarz z I wojny światowej (nr 50) na górze Wysota, proj. D. Jurkovič, pochowani: 10 Austriaków i 50 Rosjan. Opis i zdjęcia cmentarza [1].

Szlaki piesze

• Wysowa – Blechnarka – Przełęcz Wysowska (610 m n.p.m.) – Przełęcz Regetowska (646 m n.p.m.) – Regetów
• Ropki – Huta Wysowska – Wysowa – Przełęcz Regetowska (646 m n.p.m.) – Jaworzyna Konieczniańska (881 m n.p.m.) – Konieczna
• Lackowa (997 m n.p.m.) – Ostry Wierch (938 m n.p.m.) – Wysowa – Kozie Żebro (847 m n.p.m.) – Skwirtne (Szlak im. Wincentego Pola)
• od drogi do Blechnarki do cmentarza nr 50 na Wysocie (szlak cmentarny)

Położenie

Położenie geograficzne

1. Wysowa położona jest w południowo – zachodniej, najwyższej części Beskidu Niskiego według Kondrackiego jest to prowincja Karpaty Zachodnie, podprowincja Zewnętrzne Karpaty Zachodnie, makroregion Beskidy Środkowe, mezoregion Beskid Niski

2.położona nad rzeką Ropą, której źródła znajdują się na terenie wsi, w odległości 12 km na północ spiętrzona w sztuczne jezioro Klimkowskie

3.zagospodarowana część Wysowej znajduje się w dolinie, z trzech stron ograniczonej wzniesieniami górskimi

4.położona w strefie klimatów górskich

5.powierzchnia wsi wynosi ok. 20 km2, co stanowi ok. 7% gminy Uście Gorlickie

6.położenie w strefie wysokiego odsetka lasów

7.południowa część wsi położona w strefie wododziałowej Karpat

Położenie administracyjno – polityczne

1.Wysowa znajduje się w południowej Polsce, w województwie małopolskim

2.należy do powiatu gorlickiego, będącego najdalej wysuniętym na południowy wschód powiatem województwa

3.położona na południowym zachodzie powiatu na południu gminy Uście Gorlickie, która jest jedną z największych pod względem powierzchni gmin w Polsce

4.gmina Uście Gorlickie graniczy od zachodu z gminą Krynica położoną w powiecie nowosądeckim, od południa z powiatem Bardejovskim znajdującym się na Słowacji, od zachodu z gminą Sękowa oraz od północy z gminą Ropa i gminą Gorlice

5.wsie otaczające Wysową to od zachodu Izby i Ropki, od południa Blechnarka i słowackimi Cigeleką, Vysnym Tvarozcem i Stebnicka Hutą, od zachodu Regietów i od północy Hańczowa

6.10 km na północ znajduje się miejscowość gminna Uście Gorlickie

7.wieś znajduje się w historycznej Galicji, w średniowieczu przebiegał przez nią ważny szlak kupiecki na Węgry

Położenie komunikacyjne

 

• W miejscowości znajdują się dwa turystyczne przejścia graniczne
• Wysowa położona jest przy drodze powiatowej biegnącej do Uścia Gorlickiego, gdzie rozgałęzia się w kierunku drogi wojewódzkiej nr 977 w kierunku przejścia granicznego ze Słowacją w Koniecznej oraz w kierunku drogi krajowej nr 28 prowadzącej do Gorlic lub Nowego Sącza - jest to jedyny ciąg komunikacji prowadzący do wsi
• 2km na północ od Wysowej przebiega turystyczny Główny Szlak Wschodniobeskidzki
• dostępność czasowa: dla autobusów PKS z Gorlic wynosi 1h, z Nowego Sącza 1,5h a dla prywatnych busów z Gorlic – 45 minut
• dostępność ekonomiczna : 4zł (PKS z Gorlic oraz prywatne busy)
• częstotliwość przejazdów PKS i prywatnych busów: 32 kursy dziennie z Gorlic, z czego 16 kursujących cały tydzień 3 przez cały tydzień poza niedzielą i 13 w tydzień roboczy
• brak bezpośredniego połączenia autobusowego z Krakowem, stolicą województwa, natomiast istnieje jedno połączenie dziennie ze stolicą województwa podkarpackiego, Rzeszowem
• najbliższe lotnisko o znaczeniu krajowym i międzynarodowym znajduje się w podkrakowskich Balicach oddalonych o około 150km od Wysowej
• najbliższa stacja kolejowa położona jest w odległym o 28 km Grybowie

Klimat

1.Wysowa znajduje się w regionie klimatów górskich (Starkel 1989), w piętrze umiarkowanie chłodnym (Niedźwiedź, Otrębska – Starklowa 1991). Obszar jest zaliczany do karpackiej dzielnicy klimatycznej.

2.średnia temperatura lipca wynosi 16,2 stopnia Celsjusza, a stycznia – 4,3 stopnia, roczna 5,8 stopnia

3.długość zalegania pokrywy śnieżnej jest tu największa w całym Beskidzie Niskim, dochodząc do 120 dni, a w skrajnych przypadkach nawet do 145 dni

4.bardzo dużą wartością odznaczają się opady roczne dochodzące do ponad 1000mm w samej Wysowej, i ponad 1100mm na wzniesieniach, największe opady latem (czerwiec, lipiec), a najniższe zimą i jesienią (styczeń i październik)

5.dobra przewietrzalność terenu spowodowana jej znaczną szerokością i kierunkowi południowo – wschodniemu, jak w całym Beskidzie Niskim występuje bioklimat łagodnie bodźcowy z uwagi na położenie w górach

6.okres wegetacyjny w Wysowej trwa średnio 185 – 195 dni

7.występują górskie ciepłe wiatry południowe, lecz nie zaznaczają się one tak bardzo jak we wschodniej części Beskidu Niskiego

Sport i rekreacja

1.główne obszary i cele spacerów turystów stanowi Park Zdrojowy położony w centrum wsi, malownicza Dolina Łopacińskiego położona na przestrzeni 2 km na wschód od centrum, Huta Wysowska – zachodnia część Wysowej oraz wzniesienia Wysoty, a także szlakiem spacerowym oraz na górę Jawor, z kapliczką łemkowską i stanowiącą miejsce święte dla miejscowej ludności

2.liczne szlaki turystyki pieszej a)szlak niebieski im. Kazimierza Pułaskiego (jeden z najdłuższych szlaków turystycznych w Polsce) b)szlak zielony im. Wincentego Pola c)szlak żółty d)szlak czerwony Wschodniobeskidzki im. marszałka Józefa Piłsudskiego

3.dobrze rozwinięta turystyka konna na szlakach konnych Wysowa -Dolina Łopacińskiego -Hańczowa (długość 5,2 km), oraz Izby -Bieliczna - Przełęcz Pułaskiego (długość 4 km)

4.jeden szlak dla rowerów - szlak czarny Wysowa - przeł. Hutniańska - Ropki - przeł. Lipka - Izby - Bieliczna - przeł. Perehyba - Hańczowa – Wysowa o długości 27,5 km

5.w uzdrowisku jest możliwość aktywnego wypoczynku: tenis ziemny, w zimie narciarstwo oraz nauka jazdy na nartach w szkółce

6.w centrum wsi na potoku Szumniak znajduje się niewielki basen

Dziedzictwo kulturowe

1.kościół rzymskokatolicki pw. NMP Wniebowziętej z II połowy XX wieku z ołtarzem głównym z XVIII i XIX wieku

2.cerkiew grekokatolicka (obecnie prawosławna) pw. Św. Michała Archanioła z 1779r. z cennym barokowym ikonostasem

3.kaplica na północnym stoku Jawora z 1929 roku, miejsce święte dla Łemków – objawienie się Najświętszej Maryi Panny

4.cmentarz wojskowy z 1915 roku na stoku Wysoty

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.