Trzebiatów

Trzebiatów (kasz. Trzébiatowo, niem. Treptow an der Rega) - miasto w północnej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie gryfickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzebiatów, położone w dorzeczu Regi.

Trzebiatów z lotu ptaka

Historia

W IX wieku znajdował się tutaj warowny gród słowiański i osada przygrodowa. Wykopaliska dowiodły, że w tym czasie miejscowość stanowiła ważne miejsce w kultu Peruna. W sąsiedztwie Trzebiatowa natomiast na przedmieściu Białoboki znajdowała się świątynia solarnego bóstwa pogańskiego nazwanego Białym Bogiem.

Pierwszą pisaną wzmiankę o mieście znajdujemy w akcie z 1170 roku, w którym książę pomorski Kazimierz I przekazał jedenaście wiosek położonych w okolicach Trzebiatowa Norbertanom przybyłym z Lund w Szwecji. Założyli oni w Białobokach klasztor męski. W 1224 roku Trzebiatów stał się oprawą wdowią księżnej Anastazji, żony księcia pomorskiego Bogusława I. Ufundowała ona w mieście kościół św. Mikołaja oraz klasztor Norbertanek. Od XIII wieku datuje się rozwój miasta, jako ośrodka handlowego nad brzegiem Bałtyku. W dniu 6 maja 1277 roku książę Barnim I, jego syn Bogusław oraz opat Tomasz z klasztoru Norbertanów nadali Trzebiatowowi prawa miejskie. Wiązał się z tym szereg przywilejów natury gospodarczej: przyznano miastu port Regoujście, wodną żeglugę na Redze, prawo obwarowania miasta murami obronnymi. W 1283 roku od księcia Bogusława IV za udział w bitwie pod Stargardem miasto uzyskało prawo do odbijania pieczęci w czerwonym wosku. Na przełomie XIV i XV wieku Trzebiatów był dużym portem, członkiem Hanzy. Od 1328 roku w mieście istniała szkoła średnia z bogatym programem nauczania. Rywalizacja z Kołobrzegiem oraz z Gryficami nie przyniosła mu jednak korzyści. Konflikt doprowadził do kilku wojen, które skończyły się dla Trzebiatowa marginalizacją jego znaczenia. Z czasem miasto podupadło będąc tylko ośrodkiem życia lokalnego. Od 1571 roku było miejsce targów końskich i krowich. Rozwinęło się też sukiennictwo.

W XVI wieku Trzebiatów odegrał rolę w rozwoju reformacji jako ośrodek działalności Jana Bugenhagena i miejsce sejmiku trzebiatowskiego z 1534 roku, na którym książęta pomorscy zadecydowali o przyjęciu protestantyzmu.

Kaplica św. Ducha w Trzebiatowie

Po sekularyzacji dóbr kościelnych majątki trzebiatowskich klasztorów przeszły na własność Gryfitów i były oprawą wdowią książęcych żon do 1658. W XVII wieku należały do książąt-elektorów brandenburskich. Podczas wojny trzydziestoletniej w 1624 i 1627 przez miasto przetaczają się armie obu walczących stron. W 1631 i 1635 miasto nawiedza fala pożarów, w mieście panuje zaraza. W 1761 roku Trzebiatów zdobyły wojska rosyjskie, które w tym czasie okupowały Pomorze Zachodnie. Po wyzwoleniu stało się pruskim miastem garnizonowym, którym pozostało aż do II wojny światowej. W latach 1750-1790 miasto było własnością księcia wirtemberskiego Fryderyka Eugeniusza. Za sprawą żony jego syna Marii Anny z Czartoryskich doszło do ożywienia kulturalnego miejscowości. Dawny klasztor norbertanek, w poł. XVI wieku przebudowany na zamek książęcy został jej staraniem zamieniony w klasycystyczny pałac, miejsce spotkań towarzyskich. Tutaj przyszedł na świat król Fryderyk I Wirtemberski, tutaj wychowywała się jego siostra - przyszła żona cara Pawła I, Zofia Dorota Wirtemberska. W latach 1797-1811 miasto było w posiadaniu gen. Gebharda von Blüchera, uczestnika bitwy pod Waterloo. W 1807 zostało zdobyte przez wojska napoleońskie. W 1824 roku przy kaplicy św. Ducha ze składek prywatnych została ufundowana szkoła średnia dla panien Höhere Tochterschule, której celem było krzewienie edukacji wśród kobiet. W 1858 po reorganizacji szkolnictwa w Trzebiatowie utworzono państwowy instytut szkolny Gimnazjum im. Jana Bugenhagena. Od 1882 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe ze Szczecinem i Kołobrzegiem. W 1899 w Trzebiatowie powstała szkoła rolnicza, jedna z nielicznych tego typu placówek na Pomorzu. Od 1873 miasto było siedzibą firmy Felisch & Kirchheim zajmującej się produkcją srebrnych nakryć stołowych dla szwedzkiego dworu królewskiego.

Podczas II wojny światowej miasto nie zostało zniszczone, ani znacznie zdewastowane[potrzebne źródło]. Zachowało średniowieczny układ urbanistyczny. Przetrwały również historyczne budynki i zabudowa miejska. Po II wojnie światowej w ramach akcji repatriacyjnej w okolice miasta została przesiedlona spora liczba mieszkańców dawnych kresów II Rzeczypospolitej, a w ramach akcji Wisła ludność ukraińska z Podkarpacia.

Obecnie Trzebiatów to ośrodek produkcji mebli i sklejki, budowy maszyn rolniczych oraz przetwórstwa ryb i płodów rolnych.

Zabytki

Most nad Regą Kościół św. Jana w Trzebiatowie Pałac w Trzebiatowie

• gotycki kościół parafialny Macierzyństwa Najświętszej Marii Panny z XIV wieku
• średniowieczny dzwon z 1399 roku na wieży kościoła farnego
• dzwon Maria z 1515 roku na wieży kościoła farnego
• dzwon z 1905 roku wieży kościoła farnego
• gotycka kaplica św. Ducha z XIII wieku, miejsce Sejmiku Trzebiatowskiego z 1534 roku, obecnie cerkiew prawosławna
• gotycka kaplica św. Gertrudy z XIV wieku, obecnie kościół greckokatolicki św. Piotra i św. Pawła
• gotycka kaplica św. Jerzego z XIII lub XIV wieku, obecnie dom mieszkalny
• kościół św. Jana Ewangelisty ufundowany w XVIII wieku, przebudowany w stylu neogotyckim na początku XX wieku, obecnie kościół ewangelicki
• pozostałości murów miejskich z XIII wieku
• Baszta Kaszana z przełomu XIII i XIV wieku
• ratusz z XV wieku, gruntownie przebudowany w XVIII wieku
• pałac książęcy z XVIII wieku, przebudowany w XIX wieku na cele publiczne
• szereg kamienic z okresu między XVII a XIX wiekiem
• żelbetowy most w stylu eklektycznym z 1905 roku
• elektrownia wodna z 1926 roku
• pozostałości parku miejskiego Królewskiego Gaju z XIX wieku
• krzyż pokutny z XVI wieku na przedmieściu Mirosławice
• ruiny Kaplicy Jerozolimskiej wzniesionej w XV wieku na przedmieściu Mirosławice w miejscu pierwszego klasztoru Norbertanek w Trzebiatowie z XIII wieku
• barokowe sgraffito datowane na 1635 rok, umieszczone na murze Domu pod Słoniem przedstawiające obraz słonia z podniesioną trąbą i mieczem prowadzonego przez cyrkowego tresera.

Transport

Witacz od strony południowej miasta

W Trzebiatowie jedynym środkiem komunikacji miejskiej są taksówki. Transport między sąsiadującymi miejscowościami a Trzebiatowem zapewniają głównie autobusy PKS oraz prywatne busy. Miasto posiada dworzec kolejowy, przez który przechodzi linia kolejowa nr 402, a dawniej kończyła się tu także linia kolejowa Wysoka Kamieńska - Trzebiatów. Oprócz tego znajdowała się tu stacja kolei wąskotorowej na linii kolejowej Popiele - Gryfice Wąkotorowe.

W Trzebiatowie zbiegają się trzy drogi wojewódzkie:

• DW102 łącząca miasto z Kołobrzegiem (31 km) oraz z Rewalem (19 km),
• DW103 przez Cerkwicę (12 km) do Świerzna (22 km),
• DW109 do Mrzeżyna (10 km) i do Gryfic (18 km).

Najbliższy port lotniczy znajduje się pod Goleniowem.

Sport

Rega-Merida Trzebiatów, klub piłkarski, występujący w sezonie 2007/2008 w II grupie III ligi. Klub powstał 21 czerwca 2002 roku z połączenia Regi Trzebiatów i Meridy 1879 Trzebiatów, której nazwa pochodzi od Jednostki Wojskowej nr 1879 w Trzebiatowie. Klub rozgrywa swoje mecze na stadionie miejskim GKS Trzebiatów.

Od 1999 r. działa także klub unihokejowy MLUKS Jedynka Trzebiatów, który występuje w wielu zawodach: o Mistrzostwo Polski, o Mistrzostwo Województwa oraz w zawodach międzynarodowych.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.