Szydłowiec

Szydłowiec (łac. Shidloviecz, ros. Шидловец, niem. Shödleuweiß, fr. Schidlovietz esp. Shidlovetto, hebr. שידלוביץ, jid. שידלאווצע) - miasto w woj. mazowieckim, w powiecie szydłowieckim nad rzeką Korzeniówką. Siedziba powiatu i miejsko-wiejskiej gminy Szydłowiec. Miejscowość o dużym dziedzictwie kulturalno-historycznym, licząca około 13 tysięcy mieszkańców. Patronem miasta jest Święty Zygmunt Król.

Góra Altana Odcinek Korzeniówki w Szydłowcu Widok na Stare Miasto(w dalszym planie) z Góry Trzech Krzyży na Podgórzu 

Komunikacja

Ulica Sowińskiego Ulica Sowińskiego Dworzec Autobusowy  

Sieć dróg

W mieście krzyżują się: droga krajowa 7 , która jest częścią trasy europejskiej E77 i droga wojewódzka nr 727 Przysucha-Szydłowiec-Wierzbica. Miasto posiada kilka znaczących połączeń lokalnych. Droga powiatowa Szydłowiec-Iłża-Zwoleń, która stanowi połączenie tranzytowe z Lublinem. Kolejne drogi powiatowe łączące miasto z Końskimi, Wąchockiem i Starachowicami. Za głównymi zabudowaniami miejskimi, po stronie wschodniej, znajduje się obwodnica, która na skrzyżowaniu z ul. Jastrzębską 727 posiada sygnalizację świetlną. Miasto położone jest 29 kilometrów na południe od Radomia a 11 na północ od Skarżyska.

Tranzyt

Szydłowiec jest głównym ośrodkiem tranzytowym południowych kresów ziemi radomskiej. Ze względu na historyczne położenie i węzeł wewnętrznej sieci dróg miasto posiada dużą, jak na swoje rozmiary, infrastrukturę umożliwiającą swobodny ruch drogowy towarów i jego przeładunek. Stwarza to także dogodne możliwości podróżowania między miastami.

Komunikacja autobusowa

Połączenia podmiejskie oraz dalekobieżne obsługiwane były przez Państwowe Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Skarżysku, a następnie, po przeprowadzonej w 2003 roku prywatyzacji, przez PKS-Iwopol spółka z o.o. Przedsiębiorstwo, pomimo zmiany właściciela, było w coraz gorszej kondycji finansowej. Wyraźnym początkiem ostatecznego upadku było zajęcie części taboru na pokrycie długów wobec wierzycieli. Na początku 2007 r. likwidacja spółki stała się nieunikniona - PKS-Iwopol przestał istnieć z dniem 1 kwietnia, a pozostały tabor, kursy oraz część załogi przejął starachowicki PKS. W mieście znajduje się dworzec autobusowy, liczne przystanki, dwie stacje paliw, trzy gazu oraz motel.

Kolej

Na przedmieściach znajduje się stacja kolejowa - Szydłowiec położona na wschód od centrum miasta. Już w 1885 roku przeprowadzono linię kolejową z Dąbrowy Górniczej do Dęblina, w Szydłowcu miał istnieć węzeł kolejowy, ale z powodu sprzeciwu mieszkańców przeprowadzono go o kilkanaście kilometrów dalej w miejscowości Skarżysko-Kamienna. W czasie II wojny światowej Stacja PKP Szydłowiec została niemalże całkowicie zburzona. Pozostał tylko jej niewielki fragment, który do dnia dzisiejszego znajduje się w opłakanym stanie.

Aktualnie komunikacja zapewniona jest do Skarżyska-Kamiennej, Radomia i Dęblina. Zatrzymują się tu też pociągi pospieszne, zapewniające dojazd do Warszawy, Lublina, Kielc, Krakowa, Katowic, Wrocławia, Olsztyna, Białegostoku, a w sezonie również do Zakopanego i Gdańska.

Historia

Rycina Zygmunta Vogla Rynek w Szydłowcu z 1795 r. Plan miasta z 1826 r. wg Jana Zawadzkiego Kościół św Zygmunta 1912 r.

Początki i rozwój miasta

Pierwotnie w miejscu Szydłowca istniał gród, którego właścicielami, z nominacji Bolesława III Krzywoustego w XII w. zostali Odrowążowie. Pod koniec XIV wieku bracia Jakub i Sławko Odrowążowie założyli na południe od grodu osadę targową, która wkrótce się rozrosła. Bracia na cześć miejscowości przyjęli nazwisko Szydłowieccy, a niedługo potem nadali osadzie prawa miejskie zwane prawem średzkim. Potwierdzone ono zostało dekretem z 1305 roku nadanym przez Wacława III Przemyślidę. Następnie prawo to zostało potwierdzone przez Władysława II Jagiełłę w 1427[5].

W 1401 Jakub i Sławko Szydłowieccy erygowali parafię i w centrum miasta wybudowali drewniany, gotycki kościół pod wezwaniem Świętego Zygmunta Króla. Za czasów Stanisława Szydłowieckiego powstał pierwszy zamek wybudowany w stylu gotyku saksońskiego. W latach 1493-1525 trwała przebudowa (wymurowanie) fary św. Zygmunta w stylu saksońskim.

Wskutek braku męskich potomków w rodzie Szydłowieckich w 1547 r. miasto przechodzi w ręce Radziwiłów i pozostaje w rękach przedstawicieli tego rodu przez kilka stuleci. Właściciele odtąd tutaj nie rezydowali, jednak w XVI wieku dynamiczny rozwój miasta trwał. Wtedy do Szydłowca zjechali Szkoci (gł. bankowcy i kupcy) oraz Włosi (kamieniarze, budowniczowie i artyści) W latach 1602-1629 budowano na rynku ratusz miejski.

Upadek i zmiany właścicieli miasta

Od II poł. XVII stulecia w Szydłowcu zaczęli się licznie osiedlać Żydzi. Okres ten, podobnie jak i wiek XVIII, przyniósł początek upadku miasta - liczne zarazy i wojny (szczególnie epidemia dżumy w latach 1652-3 oraz III wojna północna) spowodowały wyludnienie miasta (90%) i ruinę majątków mieszczan. Miasto spustoszało, na miejsce osadników polskich Ks. Leon Michał Radziwiłł sprowadził Żydów. Pozycje tej grupy etnicznej usankcjonowano Ordynacją Współżycia Wzajemnego Osad Żydowskiej z Katolicką Miasta Szydłowca. Gmina Żydowska rosła w siłę, wybudowano synagogę w 1711 r. Po III rozbiorze Polski Szydłowiec należał do zaboru austriackiego, a następnie, od 1815 r., do zaboru rosyjskiego.

W 1802 r., po śmierci Macieja Radziwiłła dobra Szydłowieckie przeszły w drodze licytacji w ręce Anny ks. Sapieżyny, która z kolei w 1828 r. odsprzedała dobra Szydłowieckie skarbowi Królestwa Polskiego. Mimo złego rozwoju gospodarczego terenów polskich pod zaborem rosyjskim Szydłowiec stał się wyjątkiem potwierdzającym tą regułę. Do miasta zjechali się różni usługodawcy oraz zwiększono wydobycie ekskluzywnego w Europie piaskowca. W 1863 r. Szydłowiec był jednym z pierwszych miast wyzwolonych przez powstańców styczniowych.

Czasy wojen

W czasie I wojny światowej miasto niewiele ucierpiało. Najbardziej wojnę odczuł ratusz, który stracił wieżę w wyniku obstrzelania austriackiej artylerii. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, Szydłowiec znalazł się w powiecie koneckim, w województwie kieleckim.

Okres II RP charakteryzował się w mieście szeroko rozumianym rozwojem. Szydłowiec powiększył się terytorialnie i pod względem liczby ludności. Nastąpił rozwój oświaty: powstały nowe szkoły i Biblioteka Powszechna (1930). Powstało wiele zakładów przemysłowych. Mimo to ogół społeczeństwa miasta był ubogi. Szydłowiec posiadał żydowski charakter etniczny - skupiająca się w centrum ludność żydowska stanowiła niemal 70% populacji.

8 września 1939 roku wieczorem po krwawej bitwie w okolicach miejscowości Barak, stoczonej z oddziałami Wojska Polskiego i Korpusu Ochrony Pogranicza tworzącymi 36 DP rez, Szydłowiec zajęły wojska niemieckie. Ponieważ w mieście mieszkała duża liczba Żydów, Niemcy utworzyli na jego terenie dwa getta, z czego pierwsze - otwarte - już w połowie miesiąca na Skałce. Zgromadzono w nich łącznie 16.000 Żydów, wywiezionych jesienią 1942 r. do obozu zagłady w Treblince i wymordowanych. 16 I 1945 do Szydłowca wkroczyła Armia Czerwona. W wyniku wojny ludność miasta zmalała o 80%, zniszczeniu uległo również wiele zabudowań.

Na górę strony

Turystyka

Zamek Kościół farny od strony rynku Ratusz miejski Dom pod Dębem Synagoga Garbarska Dom Garbarski Zabudowania browaru Cmentarz Żołnierzy WP i KOP Kamieniołomy Szydłowieckie Park Radziwiłłowski Zobacz więcej w osobnym artykule: Turystyka Szydłowca.

Turystyka Szydłowca opiera się w znacznym stopniu na swojej bogatej historii, dzięki której miasto naznaczone jest wieloma punktami pamięci narodowej o skali regionalnej i krajowej. W mieście wzniesiono w dawnych latach szereg okazałych gmachów i budowli mieszkalnych. Jednak niewiele z nich przetrwało w swojej pierwotnej formie. Mimo to wiele obiektów zasługuje na uwagę turystów. Ponadto Szydłowiec położony jest w okolicy dobrej dla rozwoju turystyki przyrodniczej i aktywnego wypoczynku. Dlatego miasto jest także, poza ośrodkiem turystyki kulturalno-edukacyjnej, punktem infrastruktury turystycznej potrzebnej dla wycieczek terenowych. Według władz miejskich baza ta jak na rozmiary zainteresowania turystycznego jest wystarczająca.

Zabytki

• Zamek - Wybudowany w przez Stanisława Szydłowieckiego w latach 1470-1480 na miejscu dawnego grodu. Usytuowany jest na sztucznie usypanej wyspie, otoczony fosą w środku ogrodu zamkowego. W latach 1515-1526 nastąpiła przebudowa i rozbudowa gotyckiego zamku na renesansową rezydencję dokonana przez Mikołaja Szydłowieckiego. Kolejnymi właścicielami zamku byli Radziwiłłowie, którzy dokonali niewielkiej rozbudowy w XVII i XVIII wieku. W 1802 roku zamek oraz dobra szydłowieckie zakupiła księżna Anna Sapieżyna Zamoyska, która odsprzedała go w 1828 roku skarbowi Królestwa Polskiego. Wkrótce potem został wydzierżawiony Maurycemu Engermanowi, który urządził tu magazyn piwa. Nieużytkowany od połowy XIX wieku popadał w ruinę, dopiero w latach 60. XX wieku miał miejsce pełny remont budowli. Zamek oddano miejscowym instytucjom publicznym. Budynek obecnie jest siedzibą Szydłowieckiego Centrum Kultury oraz Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych.
• Kościół Farny - Wzniesiony u schyłku średniowiecza, w południowej pierzei rynku (dziś nieistniejącej) w 1401 roku. Początkowo był drewniany, w końcu 1493 roku Jakub Szydłowiecki rozpoczął budowę murowanej fary, ukończył ją jego brat Mikołaj Szydłowiecki przed 1525, który ufundował większość wyposażenia kościoła oraz kaplice boczne i kruchtę północną. W czasach Radziwiłłów dobudowano kruchtę główną (zachodnią) oraz sygnaturkę. Jego późnogotycka bryła nie zapowiada wrażenia, jakie czyni renesansowy wystrój wnętrz. Szczególnie zdobione są złocone ołtarze, późnogotycki poliptyk oraz nietypowy dla gotyckich kościołów płaski modrzewiowy strop. W kościele znajduje się wiele oryginalnych zabytków m.in. płyta nagrobna Mikołaja Szydłowieckiego oraz pomnik nagrobny Mikołaja Radziwiłła i jego żony Marii w kształcie śpiącej Ariadny. Kościół posiada również XIX wieczne organy, używane także do celów koncertowych.
• Ratusz - Zlokalizowany w centrum miasta, zgodnie z tradycjami średniowiecznymi, w Rynku Wielkim. Budowla ta powstała w latach 1602-1629 i należy do najlepiej zachowanych późnorenesansowych zabytków w Polsce. Obecnie budynek jest otynkowany na biało. Ratusz zbudowany jest na planie prostokąta, posiada w każdym rogu niewielką wieżyczkę. W części wschodniej budowli umieszczona jest wysunięta na zewnątrz wieża, wzniesiona na planie kwadratu, u góry ośmioboczna. Wieża sklepiona jest renesansowym hełmem z sygnaturką. Poniżej znajduje się balkon, a pod nim trzy zegary. W podziemiu wieży znajdowało się więzienie. Na piętrach umieszczone są okna z kamiennymi obramieniami i gzymsami. Łukowate okna w attyce wybite zostały w XIX wieku. Obecnie ratusz jest siedzibą władz miejskich: burmistrza i zarządu miejskiego, ponadto mieści się tu Urząd Stanu Cywilnego i Wydział Spraw Obywatelskich. W wykutej w skale piwnicy ratusza znajduje się kawiarnia "Piwnica Szydłowiecka".
• Synagoga Garbarska - Znajduje się w północnej części miasta, na Pradze. Została zbudowana w 1730 roku dla żydowskich robotników pracujących w miejscowej garbarni oraz rodziny Ajzenbergów, którzy byli właścicielami owej garbarni. Podczas II wojny światowej, hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po zakończeniu wojny budynek synagogi przez wiele lat stał opuszczony, w kolejnych latach mieściła się w nim świetlica spółdzielni garbarskiej "ASCO", następnie sala konferencyjna i korytarz, a obecnie lokal gastronomiczny Jerycho Pub. Do zachodniej ściany dobudowano obiekt, w którym znajduje się scena. Do strony północnej budynku, dobudowany jest dom garbarski z drewnianą kuczką.
• Dom pod Dębem - Gmach mieści sie w zachodniej części rynku. Budynek wybudowany został w 1819 r. z fundacji Anny Sapieżyny w stylu klasycystycznym. Początkowo mieściła sie w nim szkoła elementarna, później (XX-lecie międzywojenne) Biblioteka Powszechna, a po wojnie w latach 70. hotel. Jest jednym z nielicznych zabytków drobnomieszczańskich tego stylu w rejonie kielecko-radomskim.
• Kamienice - w Szydłowcu znajduje się wiele zabytkowych kamienic, najstarsze pochodzą z XIX, zbudowane są w miejscu dawnych renesansowych kamienic oraz drewniaków z podcieniami. Większość z nich znajduje się przy Rynku Wielkim oraz ulicach Radomskiej, Kamiennej i 1 Maja.
• Browar - browar zlokalizowany przy ul. Sowińskiego powstał w I połowie XIX wieku i był własnością właścicieli miasta. Gdy dobra zamku i miasta zostały sprzedane skarbowi państwa został wydzierżawiony, a następnie wykupiony przez przemysłowców. W latach 1951-1962 w jego zabudowaniach mieścił się internat dla uczennic I LO im. H. Sienkiewicza. Obecnie znajduje się tam rozlewnia wód gazowanych "DAN" oraz dom weselny "Lodownia".
• Pomnik Tadeusza Kościuszki - Najstarszy, zachowany w pierwotnym miejscu posąg w Szydłowcu. Znajduje się po południowej części Rynku Wielkiego, w Skwerze Rynkowym. Pomnik został wzniesiony w 1921 r. dzięki fundacji społeczeństwa miasta.
• Pręgierz - znajduje się przed gmachem ratusza. Jest to późnorenesansowa kolumna wykonana z piaskowca szydłowieckiego, na głowicy której umieszczono w XIX wieku kulę. Zdobią go maszkarony z metalowymi uchwytami.
• Kolumna Zośki - to dawny pomnik mieszczki szydłowieckiej - Zośki pochodzący najprawdopodobniej z okresu pierwszych Radziwiłłów. Mieściła się na nim figura kobiety, na platformie z balustradą. Później użyta jako nagrobek ks. Straszaka na cmentarzu parafialnym, w ostatnich latach, powróciła na Rynek Wielki.
• Cmentarz parafialny - nazywany czasem cmentarzem chrześcijańskim. Założony został na początku XIX wieku, na południe od miasta. Najstarsze nagrobki pochodzą z przed 1811 roku. Podzielony jest na trzy części: stary, środkowy i nowy cmentarz. Prócz grobów katolickich znajdują się tam groby protestantów i prawosławnych. Cmentarz został zbombardowany w czasie II wojny światowej.
• Kirkut - Zlokalizowany jest w północno-wschodniej części miasta, zamieszkałej dawniej przez szydłowieckich Żydów. Do czasu powstania gminy żydowskiej w Bodzentynie, służył również tamtejszym Żydom. Kirkut jest jednym z największych cmentarzy mozaistów w Polsce. Zachowały się liczne stele nagrobne tzw. macewy, zdobione płaskorzeźbami przedstawiającymi symbole odnoszące się do pochodzenia i życia zmarłych. Cmentarz jest obecnie rozległym lapidarium gromadzącym około 3000 nagrobków.

Tereny zielone

Szydłowiec jest miastem w którym nie brakuje zieleni, liczne parki, skwery komponują się z zabytkami staromiejskimi. Parki i Skwery:

• Park Zamkowy jest najstarszym parkiem w mieście.
• Skwer Piłsudskiego (ul. Kościuszki/ul. Widok) - park powstał w czasach PRL-u, ulokowany został w miejscu dawnych zabudowań min. (ul. Bóżniczej czy Rabinowej). W 2005 roku, przesadzono liczne drzewa oraz krzewy i ustawiono mały placyk z pomnikiem Józefa Piłsudskiego który został poświęcony w 11 listopada 2006 roku.
• Park nad Zalewem (ul. Parkowa/Folwarczna) - park powstał wraz z zalewem w latach 70. XX wieku. Wtedy wysadzono go różnorakimi gatunkami drzew oraz krzewów, założono plażę oraz zbudowano Ośrodek Sportu i Rekreacji "Zalew".
• Skwer Rynkowy (pl. Rynek Wielki)- najstarszy publiczny park miasta.
• Pl. Marii Konopnickiej - powstał po II wojnie światowej, stanął on w miejscu dawnego Rynku Skałecznego. W czasach PRL-u ustawiono tu fontannę która działała jeszcze w latach 90. XX wieku.
• Skwer Niepodległości - (ul. Bankowa/Kościuszki/Widok/1 Maja) - podobnie jak większość terenów zielonych w Szydłowcu, skwer założono po II wojnie światowej. Wcześniej istniał w tym miejscu plac o nazwie Targowica. Jest jedynym skwerem w mieście, w którym można zobaczyć ciekawą kompozycję
• Skwer przy ul. Kieleckiej - niewielki skwer położony na narożu ulic Kieleckiej i Zakościelnej ulokowany został w latach 70. XX w. na miejscu dawnego Rynku Plebaniego.
• Skwer przy poczcie - niewielki skwer położony na narożu ulic Kilińskiego i Kościuszki obok poczty. Założony w 2005 roku.

Sport

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

• KS Szydłowianka Szydłowiec, sekcje:
  • Piłka nożna
  • Kick-boxing
• Karate ,,Mushin"

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.