Szczecin

Szczecin (niem. Stettin, łac. Stettinum lub Sedinum, wym. [ˈʂt​͡ʂɛt​͡ɕin]) – powiat grodzki, stolica i największe miasto województwa zachodniopomorskiego. Szczecin jest jednym z najstarszych i największych miast w Polsce (3. miejsce pod względem zajmowanej powierzchni i 7. pod względem liczby ludności). Szczecin to jedna z metropolii w Polsce uznana przez UE. Główny ośrodek gospodarczy regionu (stocznia, port morski, różnorodny przemysł maszynowy, spożywczy, włókienniczy, stalowy) (aglomeracja szczecińska), i jeden z największych w kraju. Centrum turystyczne (muzea, Zamek Książąt Pomorskich, Szczeciński Park Krajobrazowy "Puszcza Bukowa", Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry).

Geografia

Szczecin leży w Dolinie Dolnej Odry i na Wzniesieniach Szczecińskich wchodzących w skład Pobrzeża Szczecińskiego na terenie Pomorza Zachodniego. Miasto otaczają trzy puszcze: Wkrzańska od północy, Bukowa od południa oraz Goleniowska od wschodu. Przez miasto przepływają: rzeka Odra, jej odnoga Regalica wpadająca do Jeziora Dąbie leżącego w całości w granicach miasta, łącząca obie rzeki Parnica oraz wiele mniejszych rzek. Odległość z centrum miasta do Morza Bałtyckiego w linii prostej wynosi 55 km. Szczecin graniczy z miastem i gminą Police (od północy) oraz gminami: Dobra, Kołbaskowo od zachodu, Gryfino i Stare Czarnowo od południa oraz Kobylanka i Goleniów od wschodu.

Wieś Pilchowo jest podzielona granicą administracyjną między miastem Szczecin a wiejską częścią gminy Police, Bezrzecze - między Szczecinem a gminą Dobra (powiat policki) oraz Załom - między Szczecinem a Gminą Goleniów.

Historia

Najwcześniejsze dzieje (VII wiek p.n.e.-X wiek n.e.)

Hanzeatycka flaga Szczecina Mapa z roku 1642 Port w Szczecinie, rok 1900 Szczecin, rok 1945

W VII-VI wieku p.n.e. istniała na tym terenie osada z okresu kultury łużyckiej. Jest jednak możliwe, że ciągłość udokumentowanej źródłami historii zasiedlenia tego miejsca sięga blisko 1850 lat. W czasach antycznych w okolicach Szczecina istniała miejscowość o nazwie Susudata. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142-147 naszej ery[3]. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w sąsiedztwie Szczecina, informuje kompendium Lexicon Universale oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Pomorza. W IX wieku zbudowany został przez książąt słowiańskich gród otoczony fosą, u którego podnóża rozwinęła się osada handlowo-rybacka.

Wczesne średniowiecze (X-XII wiek)

W 967 Mieszko I przyłączył Pomorze wraz ze Szczecinem do Polski. Ówczesny Szczecin składał się z trzech części: grodu, podgrodzia i portu. Gród wznosił się na wysokiej skarpie odrzańskiej, gdzie dziś znajduje się zamek. Miał owalny kształt, w środku zwężony. Na miejscu zwężonym znajdowała się pogańska świątynia Trygława – bóstwa zachodniosłowiańskiego, wyobrażanego z trzema głowami symbolizującymi władzę nad niebem, ziemią i światem podziemnym. Na zachód od grodu znajdował się mniejszy gródek. W czasie panowania Bolesława Chrobrego miasto dostawało się pod coraz większe wpływy duńskie.

Okres panowania dynastii Gryfitów (XII wiek-1637)

Po bitwie koło Strugi (część Płoni) w 1121 książę Bolesław Krzywousty ponownie przyłączył miasto do Polski jednocześnie uznając władzę lennika, Warcisława I. W 1181 miasto wraz z Pomorzem Zachodnim stało się lennikiem cesarza i weszło w skład Cesarstwa Rzymskiego. W 1243 książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie. W kolejnych latach miasto nabywało kolejne tereny: w 1283 jezioro Dąbie, a w 1321 Police. W XIII wieku Szczecin stał się miastem hanzeatyckim. Na miejscu grodu słowiańskiego w XIV wieku książę Barnim III zbudował zamek (zwany dzisiaj Zamkiem Książąt Pomorskich). W 1474 w Szczecinie, po wygaśnięciu linii książąt szczecińskich i wołogoskich władzę objął książę słupski Bogusław X, który 4 lata później zjednoczył Pomorze Zachodnie, a w 1491 przeniósł jego stolicę do Szczecina. Jednak już w 1532 księstwo zostało ponownie podzielone, a miasto stało się stolicą Księstwa Szczecińskiego. W 1570 został podpisany "pokój w Szczecinie" kończący I wojnę północną.

Okres szwedzki (1637-1720)

W 1630 miasto zajęli Szwedzi. Działania wojenne podczas potopu szwedzkiego przyczyniły się do upadku gospodarczego miasta. W 1713 miasto zostało przyłączone do Prus, co potwierdził pokój w Sztokholmie w 1720.

Okres pruski, francuski i niemiecki (1720-1945)

W 1729 w Szczecinie urodziła się późniejsza caryca Rosji Katarzyna II Wielka. 30 lat później urodziła się druga żona cara Pawła I – Maria Fiodorowna.

W czasie wojny siedmioletniej Rosjanie dokonali oblężenia Szczecina. Od połowy XVIII wieku nastąpiło znaczne ożywienie gospodarczo-kulturalne. W latach 1806-1813 Szczecin był pod okupacją francuską. Od 21 lutego do 29 lipca 1809 stacjonował sztab 4. płku strz. konnych armii Księstwa Warszawskiego zwalczający na Pomorzu Szwedzkim pruskie oddziały powstańcze mjra Schilla. Od stycznia do 5 grudnia 1813 twierdza była bohatersko broniona przez francuskiego gen. Barbanegre. W 1816 wyłączono z granic miasta Police. W lutym 1827 17-letni Felix Mendelssohn-Bartholdy dyrygował orkiestrą podczas światowego prawykonania uwertury koncertowej do Snu nocy letniej (według Szekspira). W 1843 miasto otrzymało połączenie kolejowe z Berlinem dając początek kolei na Pomorzu, wkrótce potem zaczął intensywniej rozwijać się przemysł. W 1873 ówczesny nadburmistrz miasta Hermann Haken podjął decyzję o zburzeniu obwarowań i rozbudowie miasta, m.in. w 1900 przyłączono miasto Grabowo oraz Drzetowo i Niemierzyn, podjęto również decyzję o utworzeniu Cmentarza Centralnego. Za kolejnego nadburmistrza Friedricha Ackermanna w 1911 przyłączono kolejne tereny m.in. Pogodno i Niebuszewo. W chwili wybuchu II wojny światowej miasto liczyło ok. 270.000 mieszkańców. 15 października 1939 do miasta przyłączono wiele okolicznych wsi, w tym także 2 miasta: Police i Dąbie – utworzone zostało tzw. Wielkie Miasto Szczecin, istniejące do zakończenia wojny. Na tym terenie istniało ok. 100 obozów pracy przymusowej. Zniszczenia zabudowy wyniosły ok. 65%, a portu i ośrodków przemysłu 95%.

Okres po II wojnie światowej

26 kwietnia 1945 Armia Czerwona zdobyła Szczecin. Oficjalne przekazanie miasta władzom polskim nastąpiło późno, bo dopiero 5 lipca - powojenna przynależność państwowa położonego po zachodniej stronie Odry Szczecina była początkowo niejasna. W 1945 miasto liczyło 78.000 mieszkańców, w tym 62.500 Niemców. Dotychczasowa ludność została jednak wysiedlona w ciągu następnych lat do Niemiec i w 1947 w Szczecinie mieszkało już tylko 4.000 Niemców. Miasto było powoli odbudowywane i rozbudowywane.

W grudniu 1970 i sierpniu 1980 w Szczecinie miały miejsce strajki i demonstracje robotnicze, tu także podpisano tzw. porozumienia sierpniowe. 11 czerwca 1987 miasto odwiedził papież Jan Paweł II. W latach 1946-1998 miasto było stolicą województwa szczecińskiego, a od 1999 jest stolicą województwa zachodniopomorskiego. Od 1999 miasto jest Główną Kwaterą Wielonarodowego Korpusu Północ-Wschód sił NATO.

Zabytki

Zamek Książąt Pomorskich (fasada południowa)

W Szczecinie znajduje się duża liczba zabytków. Obecnie w mieście objętych ochroną prawną jest ok. 200 obiektów, a samo miasto znajduje się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Reprezentacyjną część Szczecina stanowią Wały Chrobrego, tworzące nad Odrą tarasy widokowe o długości 500 m. Sąsiadują one z budynkami użyteczności publicznej o monumentalnej architekturze, takimi jak Muzeum Morskie, Akademia Morska i Urząd Wojewódzki.

Szczecin stanowił siedzibę książęcą, dzięki czemu w mieści powstał Zamek Książąt Pomorskich. O przeszłości miasta świadczą również pozostałości umocnień miejskich, jak Baszta Siedmiu Płaszczy lub bogato zdobione Brama Portowa i Brama Królewska.

Bazylika św. Jakuba Wały Chrobrego

Jedną z wyróżniających się budowli w Szczecinie jest bazylika św. Jakuba, która stanowi dominantę ulicy Energetyków. Inne kościoły, na które należy zwrócić uwagę noszą wezwania: św. Jana Ewangelisty, św. Piotra i św. Pawła oraz św. Jana Chrzciciela.

W Szczecinie znajduje się wiele byłych rezydencji, takich jak: Pałac Pod Głowami, Pałac Klasycystyczny, Pałac pod Globusem, Pałac Joński, Pałac Sejmu Stanów Pomorskich, Pałac Ziemstwa Pomorskiego oraz kamienice: Kamienica Loitzów, Domki Profesorskie.

W Szczecinie będącym jedną z ważniejszych republik miejskich w średniowieczu wybudowano Ratusz Staromiejski z Rynkiem Siennym, a następnie miasto jako siedziba prowincji i rejencji wzbogaciło się o kolejne budynki administracji publicznej takie jak: Czerwony Ratusz, Urząd Miejski w Szczecinie czy też Gmach Poczty oraz Gmach Poczty nr 2.

Rynki, trakty, bulwary

Miasto posiada 43 place. Najważniejsze z nich to m.in.: Plac Orła Białego, Plac Grunwaldzki, Plac Rodła, Plac Tobrucki, Plac Lotników.

Trakty i bulwary:

• Bulwar Maurycego Beniowskiego
• Droga Siedmiu Młynów
• Rynek Sienny
• Targ Rybny

Pomniki, fontanny

Pomnik Czynu Polaków

• Pomnik Jana Pawła II na Jasnych Błoniach
• Pomnik Colleoniego
• Pomnik Adama Mickiewicza w Parku im. Stefana Żeromskiego
• Pomnik Kornela Ujejskiego
• Pomnik Sediny (Pomnik z kotwicą)
• Posąg Flory
• Fontanna Orła Białego
• Maszt ze statku „Kapitan K. Maciejewicz”
• Pomnik Czynu Polaków

Mosty

Most Długi

Mosty łączące dzielnice Szczecina:

• Most Długi
• Most Cłowy
• Most Portowy
• Most Pionierów Miasta Szczecina
• Kolejowy most zwodzony nad Regalicą
• Most im. Jerzego Łabudy

Zieleń miejska

Plac Grunwaldzki

Na terenie Szczecina występują duże skupiska zieleni miejskiej w postaci parków, cmentarzy, zieleńców, skwerów i zieleni ulicznej. Ogólna powierzchnia terenów zieleni miejskiej (z cmentarzami) wynosi 605,3 ha, co stanowi 2% powierzchni Szczecina1. Największą powierzchnię zajmują parki spacerowo-wypoczynkowe, których w 2006 r. było 16 i zajmowały łączną powierzchnię 161,5 ha1. Największym i najpopularniejszym[11] parkiem jest Park Kasprowicza (o pow. 27,03 ha) położony na wzniesieniu i stoku Doliny Niemierzyńskiej ze sztucznie utworzonym jeziorkiem Rusałką. Drugim parkiem co do wielkości jest Park Żeromskiego (o pow. 21,97 ha), powstały na terenach zlikwidowanych cmentarzy na początku XX wieku.

Pozostałe parki to: Park Dendrologiczny im. prof. Stefana Kownasa, Park Brodowski, Park Andersa, Park Powstańców, Park Arkoński, Park Noakowskiego, Park Jasne Błonia, Park przy ul. Niemierzyńskiej, Park przy ul. Goleniowskiej, Park przy ul. Jasnej, Park przy Stawie Brodowskim, Park przy ul. Sąsiedzkiej, Park przy ul. Przodowników Pracy, Park im. Stanisława Nadratowskiego, Park Szachisty (Pogodno), Ogród Różany.

Dużym skupiskiem zieleni są cmentarze o ogólnej powierzchni 182,6 ha. Największy z nich Cmentarz Centralny znajduje się w na śródmieściu. W mieście istnieje 93 zieleńców o łącznej powierzchni 48,5 ha1.

Panoramy

Widok w Szczecinie na Odrę Zachodnią (po lewej) i Duńczycę (po prawej) z estakady Trasy Zamkowej. Po lewej stronie Wały Chrobrego, na wprost Wyspa Grodzka, po prawej Łasztownia Panorama Szczecina z Mostu Długiego

Transport drogowy

Wjazd od strony prawobrzeża, w tle Katedra

Przez Szczecin prowadzą:

• autostrada A6 (E28) w kierunku Berlina
• droga ekspresowa S3 (E65) w kier. Goleniowa
• droga krajowa nr 3 (E65) w kier. Pyrzyc i Gorzowa Wielkopolskiego
• droga krajowa nr 10 w kier. Stargardu Szczecińskiego, Bydgoszczy i Torunia oraz w kierunku Pasewalku i Neubrandenburga
• droga krajowa nr 13 w kierunku Schwedt
• droga krajowa nr 31 w kier. Gryfina i Kostrzyna nad Odrą
• droga wojewódzka nr 115 w kierunku Eggesin i Ueckermunde przez Tanowo

Szczecin jest ważnym węzłem komunikacyjnym w skali kraju i kontynentu, ze względu na położenie na trasie transeuropejskiego korytarza transportowego północ-południe łączącego południową Skandynawię, Czechy i Austrię z portami Morza Śródziemnego.

Komunikacja kolejowa

Szczecin Główny 

W Szczecinie zbiega się 6 różnych kierunków linii kolejowych, które razem tworzą szczeciński węzeł kolejowy. Obecnie w Szczecinie jest czynnych w ruchu pasażerskim 8 stacji i przystanków kolejowych. Miasto posiada także 2 stacje towarowe i kilka posterunków odgałęźnych. Szczecin połączony jest z krajową infrastrukturą kolejową poprzez 7 linii kolejowych. Linia kolejowa nr 401 łączy miasto z miasto z Goleniowem i Świnoujściem, linia nr 351 łączy miasto z pobliskim Stargardem i z Poznaniem, który łączy je dalej z Warszawą i Wrocławiem. Linia 273 łączy z Kostrzyniem nad Odrą, Zieloną Górą i Wrocławiem. Linia kolejowa nr 409 z łączy Szczecin z Berlinem a linia kolejowa nr 408 z Hamburgiem.

Przewoźnicy kolejowi oferują bezpośrednie połączenie ze Szczecina Głównego do następujących miast metropolitalnych (w nawiasie przedstawiono najszybszy czas[12] deklarowany przez przewoźnika): Bydgoszcz Gł. (4 h 17 min), Wrocław Gł. (5 h 01 min), Gdańsk Gł. (5 h 11 min), Warszawa Centralna (5 h 42 min), Łódź Kaliska (7 h 28 min), Katowice (8 h 15 min), Lublin (9 h 37 min), Kraków Gł. (9 h 53 min), Białystok (9 h 56 min), Rzeszów (13 h 34 min), a także Berlin Hbf (2 h 11 min), Hanower Hbf (4 h 27 min), Lubeka Hbf (4 h 41 min), Amsterdam CS (8 h 38 min)[13].

Transport wodny

Z Nabrzeża Pasażerskiego przy Wałach Chrobrego odpływają statki wycieczkowe Odra Queen i Peene Queen pływające po Odrze i wodach szczecińskiego portu. W kwietniu 2008 roku uruchomiony został wodolot do Świnoujścia.

Transport lotniczy

Port lotniczy Szczecin-Goleniów

Komunikację lotniczą obsługuje położony ok. 47 km od centrum miasta międzynarodowy Port Lotniczy Szczecin-Goleniów im. NSZZ "Solidarność", który ma stałe połączenia lotnicze z: - Warszawą (obsługiwane przez Polskie Linie Lotnicze LOT), - Londynem Stansted (Ryanair), - Londynem Luton (Ryanair), - Liverpoolem (Ryanair), - Bristolem (Ryanair), - Dublinem (Ryanair), - Oslo (Norwegian). W ofercie są także loty czarterowe i sezonowe. Roczna przepustowość najnowocześniejszego w kraju terminalu lotniczego wynosi 1 milion pasażerów. Terminal jest przystosowany do wymogów UE. Obecnie port lotniczy w Szczecinie stara się o lokalizacje bazy Ryanair. Jego szanse na to poważnie wzrosły po wybudowaniu nowego terminalu pasażerskiego i najnowocześniejszej w Polsce wieży kontroli lotów.

Przejścia graniczne

W mieście działa morskie przejście graniczne Szczecin-Port, a w okolicach znajduje port lotniczy Szczecin-Goleniów.

Komunikacja rowerowa

Obecnie w granicach miasta funkcjonuje ponad 40 km ścieżek rowerowych prowadzonych w pasach drogowych (poza jezdnią) oraz samodzielnych ścieżek rowerowych. Układ ścieżek rowerowych jest w dużej mierze wynikiem realizacji i modernizacji układu drogowego. Szacuje się, że ok. 18 km dróg rowerowych powstało w wyniku przebudowy układu drogowego w ostatnich latach.

W części dróg rezerwy pod przebiegi ścieżek rowerowych, wynikające jeszcze z rozwiązań planowanych w okresie przedwojennym (np. ul. Ku Słońcu, Mickiewicza, Bohaterów Warszawy, Wyspiańskiego), wykorzystane są na cele parkingowe.

Obecny układ ścieżek rowerowych obejmuje tylko fragmenty miasta, w tym ok. 27 km w dzielnicy Zachód i ok. 9 km w dzielnicy Śródmieście. Brak jest praktycznie ścieżek rowerowych w dzielnicy Prawobrzeże oraz Północ. Jest to układ, jak dotąd, dość chaotyczny, nietworzący spójnego systemu tras rowerowych

 

Sport

Stadion Miejski im. F. Krygiera 

W Szczecinie największymi obiektami sportowymi są Stadion Miejski im. Floriana Krygiera oraz Miejski Stadion Lekkoatletyczny im. Wiesława Maniaka. biekty te należą do miasta, a administruje nimi MOSRiR Szczecin.

Najsłynniejszymi szczecińskimi zespołami piłkarskimi są Pogoń Szczecin i Stal Szczecin – obie grają obecnie (2007 r.) w IV lidze. Drużyną siatkarską ze Szczecina, która odnosi największe sukcesy jest żeński Piast Szczecin, który gra obecnie w I lidze, a męski zespół Morze Bałtyk Szczecin w II lidze piłki siatkowej. Ponadto zespołem wielosekcyjnym przede wszystkim nastawionym na szkolenie młodzieży jest Arkonia Szczecin.

W mieście działa także Aeroklub Szczeciński, który łączy ok. 250 członków zgrupowanych w 6 sekcjach, a także prowadzi szkolenia: samolotowe, szybowcowe, spadochronowe, paralotniowe, okazjonalnie kursy mikrolotowe.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.