Świnoujście

Mapa okolic Świnoujścia Ujście Świny do Bałtyku (widok na zachód na wyspę Uznam)

Świnoujście (do 1945 niem.: Swinemünde, kasz. Swina) – miasto na prawach powiatu w województwie zachodniopomorskim u ujścia Świny do Morza Bałtyckiego, położone na wyspach:

• Uznam (Śródmieście, Wydrzany, os. Matejki, os. Posejdon, os. Zachodnie, os. Rycerska, Dzielnica Nadmorska)
• Wolin (Warszów, Ognica, Przytór, Łunowo)

między którymi istnieje stałe i bezpłatne połączenie promowe

• wyspie Karsibór (z dzielnicą Karsibór) połączonej z Wolinem Mostem Piastowskim

oraz kilkudziesięciu (razem 44) małych, niezamieszkanych wysepkach.

Na wyspie Wolin znajdują się także: port morski (z Terminalem Promowym Świnoujście zapewniającym regularne połączenia do Skandynawii: Kopenhaga, Ystad, Trelleborg i latem Rønne), stacja kolejowa i stocznia remontowa.

Świnoujście jest uzdrowiskiem (solanki) i kąpieliskiem morskim z szeroką plażą dochodzącą w niektórych miejscach do 100 m szerokości.

Istniały tu dwa piesze/rowerowe/autobusowe przejścia graniczne do Niemiec.: do Seebad Ahlbeck oraz, od 24 kwietnia 2007, do Garz, dnia 21 grudnia 2007 zostały one zlikwidowane na mocy Układu z Schengen.

Przy miejscowości Garz znajduje się w odległości 13 km od centrum Świnoujścia regionalny port lotniczy Heringsdorf.

Miasto zajmuje powierzchnię 197,23 km², co plasuje je na 8. miejscu w kraju. Miasto posiada autobusową komunikację miejską, łącznie z linią do sąsiednich kąpielisk w Niemczech.

Świnoujście należy także do grona najbogatszych miast w Polsce: dochód na 1 mieszkańca wynosi 4137 zł, co stawia miasto na 2 miejscu pod względem dochodów w kraju.

Historia

Tablica Pamiątkowa "50 lat Polskiego Świnoujścia"

W 1170 i 1173 na obu brzegach Świny założono gródki strażnicze zniszczone najazdem duńskim w 1177 i odbudowane w latach 1181-1182. W latach 1185-1227 Świnoujście z całym Pomorzem Zachodnim stało się lennem Danii.

W 1628 wojska cesarskie opanowały ujście Świny i wybudowały umocnienia broniące dostępu na Świnę od strony morza.

24 czerwca 1630 na wyspie Uznam wylądowały wojska szwedzkie. Król Szwecji Gustaw II Adolf pięć dni spędził w Karsiborze. Kończący wojnę trzydziestoletnią (1618-48) pokój westfalski pozostawił miasto wraz z całym Pomorzem Zachodnim Szwecji do 1720, kiedy to Prusy odkupiły wyspy Wolin i Uznam za sumę 10 mln talarów w złocie.

W latach 1738-40 wobec konieczności wnoszenia wysokich opłat za przepływanie cieśniną Peenestrom (ten akwen razem z Wolgast należał do Szwecji do 1815) rząd pruski postanowił umożliwić żeglugę Świną do Szczecina i rozpoczął pogłębianie jej głównego koryta. W 1743 na północ od wioski Swine powstało osiedle o nazwie Swinemünde, oficjalnie ogłoszone portem morskim w 1747 roku. Świnoujście uzyskało prawa miejskie od Fryderyka Wielkiego w 1765.

Ujście Świny ujęto w latach 1818-23 w dwa kamienne falochrony a w latach 1875-1890 w celu usprawnienia żeglugi pomiędzy Szczecinem a Bałtykiem w południowo-wschodniej części wyspy Uznam przekopano Kanał Piastowski.

W 1824 miasto stało się kurortem, a w 1895, po odkryciu źródeł solanki i borowiny – uzdrowiskiem. W drugiej połowie XIX wieku uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem (zniszczone w 1945 stacje Świnoujście Główne, Świnoujście Nieradków i Świnoujście Port).

W czasie II wojny światowej funkcjonowała mała stocznia, port przeładunkowy oraz baza zaopatrzenia floty wojennej (okręty podwodne, kutry). Miasto i port zostały zniszczone głównie podczas nalotów alianckich 12 marca i 16 kwietnia 1945. Ilość ofiar przekroczyła 23 tysiące. Miasto poddało się Armii Czerwonej 5 maja 1945. Po zakończeniu II wojny światowej, na mocy Układu Poczdamskiego Świnoujście zostało najbardziej na zachód położonym polskim portem.

Zimą 1945/1946 na skutek spiętrzenia kry na Świnie zerwane zostało jedyne drogowe połączenie lądowe z resztą Polski. Wówczas też w mieście doszło do mordów pozostałej na miejscu niemieckiej ludności cywilnej. IPN ocenia liczbę ofiar na ponad 40. Zdarzyły się też gwałty, pobicia i kaleczenia. Sprawcami tych zajść byli Polacy, funkcjonariusze UB i MO[2].

Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych powstało PPDiUR "Odra". Część uzdrowiskowa miasta zajmowana była przez wojska radzieckie do 1957 a do przełomu lat 80. i 90. w Świnoujściu istniała baza radzieckich okrętów wojennych wraz z zapleczem.

W grudniu 2006 podjęto decyzję o budowie w Świnoujściu na wyspie Wolin portowego terminalu LNG.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Wydma nadmorska w Świnoujściu Plaża w Świnoujściu Odrestaurowana wieża d. kościoła garnizonowego pw. Marcina Lutra z 1905 z punktem widokowym na szczycie Pomnik wystawiony "Tym, którzy nie powrócili z Morza" Deptak

Ciekawsze miejsca (alfabetycznie):

• basen U-bootów.
• cmentarz ewangelicki w Karsiborzu, założony w I połowie XIX wieku.
• dawny ratusz, dziś siedziba Muzeum Rybołówstwa Morskiego. Znajdują się tu zbiory prezentujące historię rybołówstwa, dzieje miasta i regionu, stare przyrządy nawigacyjne, okazy fauny morskiej, miejsce wielu wystaw.
• Dąb Latarników - pomnik przyrody w centrum Warszowa: drzewo 18 m wysokości i ponad 6 m w obwodzie.
• delta wsteczna Świny - cenny przyrodniczo obszar, skupiający wiele rzadkich i chronionych gatunków roślinności wśród nich: zbiorowiska solniskowe, szuwary kłociowe, wielopostaciowy szuwar trzcinowy.
• falochrony:
  • Falochron Zachodni ze Stawą "Młyny" - o długości ok. 350 m, wybudowany w latach 1818-1923, na końcu plaży na wyspie Uznam przy ujściu Świny do Bałtyku. Stawa "Młyny" jest symbolem Świnoujścia.
  • Falochron Wschodni - budowany w latach 1818 - 1923, na prawobrzeżnej części miasta na wyspie Wolin przy ujściu Świny o długości przeszło 1400 metrów w głąb morza (najdłuższy falochron kamienny w Europie).
• kościoły:
  • kościół Chrystusa Króla zbudowany w latach 1788-1792, wzniesiony na miejscu gotyckiej świątyni w centrum miasta przy Placu Kościelnym (Słowiańskim). W nawie głównej zwisa ze stropu drewniany model korwety żaglowej. Znajdują się tu także zabytkowe organy. Od połowy maja do połowy września w sobotnie wieczory odbywają się tutaj Świnoujskie Wieczory Organowe.
  • neogotycki kościół Matki Boskiej "Stella Maris" z końca XIX wieku, we wnętrzu znajdują się witraże o dużej wartości artystycznej.
  • gotycki kościół Najświętszej Marii Panny w Karsiborzu z XV wieku, z ołtarzem z XV wieku i amboną z XVII wieku.
  • wieża widokowa po byłym kościele garnizonowym Marcina Lutra z 1905, zniszczonym pod koniec II wojny światowej przy ulicy Paderewskiego 7. Możliwe jest nocne oglądanie gwiazd.
• Kapitanat Portu z 1870, wybudowany wówczas szybkiego rozwoju i rozbudowy portu. W okolicy ulokowana jest zabytkowa kotwica.
• lasy i zieleń miejska, w tym:
  • Park Zdrojowy - założony w latach 1826-1827 przez Piotra Józefa Lenne. Zajmuję powierzchnię 40 ha poprzecinanych 17 kilometrami alejek i ścieżek. Rosną tutaj rzadkie okazy drzew, głównie śródziemnomorskich.
  • promenada nadmorska - przedwojenny bulwar graniczący z dzielnicą uzdrowiskową.
  • park przy ul.Chopina.
• Latarnia Morska Świnoujście z 1858, najwyższa nad Bałtykiem; 68 m wysokości; znajduje się w dzielnicy Warszów przy ujściu Świny.
• muszla koncertowa na promenadzie w dzielnicy nadmorskiej nieopodal plaży. Odbywają się tu koncerty, festyny i letni festiwal studencki FAMA.
• Poczta Główna - gmach z czerwonej cegły, wybudowany w 1878, w centrum w okolicy placu Słowiańskiego.
• pomnik poświęcony lotnikom RAF-u zestrzelonym w kwietniu 1945 podczas nalotu dywanowego na port.
• rezerwat przyrody Karsiborska Kępa na wyspie Karsibór; gnieździ się tutaj około 140 gatunków ptaków.
• schron - "Miasto wczoraj i dziś". Historia miasta na zdjęciach i wiele innych eksponatów związanych z miastem przy ul. Wyspiańskiego 51.
• Świdny Las - las mieszany z przewagą sosny w okolicy przejścia granicznego z Seebad Ahlbeck.
• Twierdza Świnoujście- XIX-wieczne fortyfikacje:
  • Fort Anioła wybudowany w latach 1845-1858 na wzór Mauzoleum Hadriana, dzisiejszy Zamek Św. Anioła w Rzymie.
  • Fort Zachodni wybudowany w latach 1843-1863, wielokrotnie modernizowany, po wojnie do 1962 stacjonowały tu wojska radzieckie.
  • Fort Gerharda (Fort Wschodni). W pomieszczeniach fortu oglądać można ekspozycję dotyczącą świnoujskich fortyfikacji, eksponaty znalezione na ich terenie.
• wieża ciśnień - stojąca w okolicy Basenu Północnego, zbudowana w 1898 z czerwonej cegły i czerwonego granitu, znacznie uszkodzona podczas bombardowań portu w 1945.
• wydma szara i wydma biała wzdłuż brzegu morskiego m.in. na półwyspie Przytorskim.
• zabytkowa zabudowa dzielnicy nadmorskiej - pomiędzy świnoujską promenadą a oddzielającym ją od śródmieścia pasem zieleni. Znajdują się tutaj liczne pensjonaty, hotele i domy wczasowe.
• zabytkowe kamienice - m.in. w okolicach ulic Monte Cassino, Piastowskiej i Hołdu Pruskiego.

W Świnoujściu funkcjonują całoroczne punkty informacji turystycznej, jeden z nich znajduję się na Wybrzeżu Władysława IV (przy miejskiej przeprawie promowej), drugi zaś przy byłym przejściu granicznym Świnoujście-Ahlbeck. Sezonowy punkt informacji turystycznej działa przy marinie żeglarskiej.

Kultura

Muszla koncertowa Żaglowce "Concordia" i "Fryderyk Chopin" podczas Tygodnia Kultury Morskiej w Świnoujściu

Miejski Dom Kultury

Głównym ośrodkiem kulturalnym jest Miejski Dom Kultury, w którym odbywają się różnorodne imprezy kulturalne. Od niedawna przy MDK-u istnieje Kino "Pegaz". Działa tutaj również Uniwersytet III wieku, pod honorowym patronatem Prezydenta Świnoujścia. Miejski Dom Kultury posiada również swoję filię w Przytorze, na Warszowie oraz w Karsiborzu. W Miejskim Domu Kultury organizowane są także różnego typu wystawy i przedstawienia teatralne.

Sceny na otwartym powietrzu

Istotnymi punktami kulturalnymi są muszla koncertowa przy promenadzie i amfiteatr.

Sport

Miasto posiada będący obecnie podczas prac modernizacyjnych stadion, na którym w sezonie 2007/08 rozgrywane są mecze III ligi piłkarskiej. Stadion należy do klubu piłkarskiego MKS Flota Świnoujście, obecnie stadion Floty jest w przebudowie, przebudowywane są trybuny oraz zmieniana i polepszana i poszerzana jest nawierzchnia płyty boiska, a w przerwie zimowej ma być wybudowana skocznia, rzutnia oraz nowa szersza bieżnia. Powstaną też małe boiska do siatkówki i koszykówki. Nad trybuną stanie tzw. wiata techniczna z systemem nagłośnienia. Stadion docelowo będzie spełniał funkcję obiektu wielofunkcyjnego dla potrzeb piłkarzy jak i lekkoatletów. W ramach budowy Centrum Kultury i Sportu zostanie wyremontowany i przebudowany hotel, który będzie służył również na potrzeby przyjezdnych sportowców i VIP-ów. Przy ul. Piłsudskiego znajduje się hala sportowa, jednakże przy Gimnazjum nr 3 na Warszowie budowana będzie druga, nowocześniejsza. Świnoujście posiada także lodowisko, 4 korty tenisowe, 5 siłowni, nowoczesny fitnesklub, kryty basen oraz "Skatepark" dla fanów deskorolki i łyżworolek. W trakcie budowy jest również Centrum Kultury i Sportu, który to obiekt powstanie do 2010 r.

Żeglarstwo:

• Jacht Klub Marynarki Wojennej "Kotwica"
• Jacht Klub "Cztery Wiatry"
• Uczniowski Klub Sportowy "Keja" (Przytór)

Siatkówka:

• MMKS "Maraton"

Lekkoatletyka:

• MKL "Maraton"
• Klub Biegacza "Jogging"

Tenis Ziemny i Stołowy:

• Świnoujskie Stowarzyszenie Tenisa Ziemnego "LOB"

Karate:

• ŚAK Kyokushin

Taekwondo:

• ŚLKT WTF "Pomorze"

Kolarstwo:

• Klub "KS Świnoujście"

Taniec:

• Szkoła Tańca Jantar Anny Zjawińskiej

Komunikacja

Transport morski

Plan portu w Świnoujściu Terminal Promowy Świnoujście widziany z wyspy Uznam Przystań miejskiej przeprawy promowej w centrum Świnoujścia Prom Karsibór III na przeprawie przez Świnę w ciągu DK93

Terminal Promowy Świnoujście jest największym i najnowocześniejszym terminalem promowym w Polsce. Regularnie kursują stąd promy do Szwecji i Danii: do Kopenhagi, Trelleborga i Ystad. Latem raz w tygodniu dodatkowo prom kursuje do Rønne na Bornholmie.

Lista armatorów realizujących rejsy:

• Polferries
• Euroafrica Linie Żeglugowe
• Unity Line

Do Świnoujścia zawijają również liczne statki spacerowe i wycieczkowe umożliwiające rejsy do szeregu okolicznych kąpielisk i portowych miejscowości w Polsce i w Niemczech. Rejsy te organizuje głównie niemiecki armator Adler-Schiffe. Od kwietnia 2008 planowane jest uruchomienie wodolotu kursującego do Szczecina.

Transport drogowy

Świnoujście leży na początku DK3 (planowanej drogi ekspresowej S3), która jest częścią trasy europejskiej E65, wiodącej z północy na południe Europy – od Malmö, przez Ystad, dalej promem do Polski; od Świnoujścia przez Szczecin, Gorzów Wlkp., Zieloną Górę do Jakuszyc, następnie przez Czechy, Słowację, Węgry, Chorwację, Macedonię, Grecję do miejscowości Kalamata, a dalej promem przez Morze Kreteńskie na Kretę.

Łunowo z byłym przejściem granicznym Świnoujście-Garz łączy droga krajowa nr 93.

Dworzec autobusów dalekobieżnych znajduje się w pobliżu dworca kolejowego PKP Świnoujście.

Komunikacja miejska

 

Obsługiwana jest poprzez Komunikację Autobusową Sp. z.o.o. Komunikacja miejska realizuje przewozy na terenie miasta Świnoujścia, zarówno na wyspie Wolin jak i Uznam, oraz na terenie Międzyzdrojów. Komunikację pomiędzy obiema wyspami przez całą dobę zapewniają promy "Karsibór", kursujące co 30 minut. Promy "Bielik" w centrum miasta pływają co 20 minut. Od 2004 w mieście uruchomiono linię europejską łączącą Świnoujście z niemieckimi kurortami Ahlbeck, Heringsdorf, Bansin.

Transport kolejowy

Miasto posiada cztery stacje kolejowe. Główna stacja Świnoujście oraz przystanki kolejowe: Świnoujście Odra, Świnoujście Przytór i Świnoujście Port (obok Terminalu Promowego Świnoujście) znajdują sie na wyspie Wolin. Z miasta kursują pociągi regionalne do Szczecina jak również pociągi dalekobieżne (pospieszne, Ex oraz TLK) do różnych miast m.in do Krakowa, Warszawy, Wrocławia, Poznania, Katowic, Kielc czy Lublina. W sezonie letnim PKP znacznie zwiększa liczbę połączeń.

W listopadzie 2005 został podpisany list intencyjny między prezydentem miasta a Uznamską Koleją Uzdrowiskową (UBB), a 24 lipca 2006 przekazano w 30-letnią dzierżawę grunt pod inwestycję na wyspie Uznam, dzięki czemu do końca 2007 Niemcy przedłużą o ponad 2 km linię UBB do centrum Świnoujścia, i zostanie wybudowana, a właściwie odtworzona sprzed wojny, stacja Świnoujście Nieradków (pod nazwą Świnoujście Centrum). UBB stworzy szybkie połączenie kolejowe Świnoujścia z Berlinem. Podróż nową linią do stolicy Niemiec zajmie 2 godziny i 10 minut, czyli prawie o 2 godziny mniej, niż obecnie. Realizacja tego projektu ma się odbywać w dwóch etapach:

Budowa nowej stacji Świnoujście Centrum

• I etap: budowa torów od granicy do centrum Świnoujścia wraz z budową dworca kolejowego, który posiadać będzie również perony dla pociągów dalekobieżnych
• II etap: budowa łuku na odcinku Świnoujście - Garz i połączenie z siecią kolei niemieckich Deutsche Bahn, w wyniku czego miasto odzyska połączenie kolejowe z Berlinem.

Inwestycja ta o wartości 1,8 mln € finansowana będzie z kredytów Unii Europejskiej.

Transport lotniczy

W odległości 13 km od miasta po niemieckiej stronie granicy znajduje się port lotniczy Heringsdorf, który obsługuje następujące połączenia: Berlin (port lotniczy Berlin-Tempelhof, Strausberg), Mannheim, Mönchengladbach i Saarbrücken.

W granicach Polski, port lotniczy Szczecin-Goleniów znajduje się ok. 80 km od Świnoujścia i obecnie obsługuje połączenia z Dublinem, Londynem i Warszawą.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.