Świdnica

Świdnica (niem. Schweidnitz, czes. Svednice) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Miasto leży u podnóża Sudetów, na Równinie Świdnickiej, nad rzeką Bystrzycą.

Opis ogólny miasta

Świdnica jest jednym z większych i ważniejszych miast na Dolnym Śląsku. Liczące 65 tysięcy mieszkańców miasto zostało założone już w 990 roku, jednak prawa miejskie otrzymało przed 1267 rokiem. Niegdyś stolica Księstwa Świdnicko-Jaworskiego, ważny ośrodek kultury i rzemiosła. Po II wojnie światowej znacznie rozbudowana w wyniku rozwoju przemysłu. W latach 1945-1990 prężny ośrodek przemysłowy z dobrze rozwiniętym przemysłem maszynowym, środków transportu, elektrotechnicznym, skórzanym, spożywczym, radiowym, aparatury precyzyjnej, włókienniczym oraz odlewniczym. Obecnie ośrodek przemysłowy (rozwinięty przemysł motoryzacyjny, elektrotechniczny, maszynowy oraz spożywczy), ważny ośrodek kulturalny, z jedynym w Polsce Muzeum Dawnego Kupiectwa, oraz licznymi instytucjami kultury, ośrodek sportu i rekreacji, także stolica powiatu. Ważny węzeł drogowy, a także kolejowy.

Historia

Podczas prac archeologicznych prowadzonych na terenie powiatu świdnickiego odkryto w Świdnicy ślady osady plemion z kręgu kultury łużyckiej (lata około 1200 – 300 p.n.e.) oraz rozległe cmentarzysko ciałopalne z bogato wyposażonymi grobami. Po okresie wielkich migracji ludów na obszarze tym gospodarowało plemię Ślężan.

Około roku 990 obszar obecnej Świdnicy został włączony do państwa Polan przez księcia Mieszka I.

Nie jest znana dokładna data uzyskania przez Świdnicę praw miejskich, jednak od 1267 roku określana jest jako miasto. Inicjatorem lokacji była księżna Anna żona Henryka Pobożnego albo jej syn Henryk III. Za rządów książąt wrocławskich 1242-1290 Świdnica otrzymała szereg przywilejów przyśpieszających rozwój miasta. W latach 1290-1392 Świdnica była stolicą niezależnego księstwa świdnicko-jaworskiego, którym rządzili książęta piastowscy i które uczynili jednym z najpotężniejszych na Śląsku.

W końcu XIV wieku Świdnica była największym po Wrocławiu miastem śląskim, liczył ponad 8000 mieszkańców. Produkcja piwa stała się obok wyrobu sukna podstawowym artykułem eksportu. "Piwnice świdnickie" znajdowały się między innymi we Wrocławiu, Krakowie, Pradze, Pizie, Heidelbergu.

1392 po śmierci Agnieszki wdowy po Bolku II Świdnica przechodzi w ręce królów czeskich. W 1428 roku ruch husycki przybiera charakter powstania. Świdnica w porozumieniu z radą miejską Wrocławia skutecznie zwalcza ten ruch. 1520 wybucha powstanie rzemieślników skupionych w cechach. Patrycjat podstępem zwabił do Wrocławia przywódców ruchu i tam ich stracono, mimo to nie odzyskał całkowitej władzy.

1526 Świdnica wraz z całą ziemią śląską przechodzi pod rządy Habsburgów W trakcie trwania wojny trzydziestoletniej miasto było wielokrotnie oblegane czego skutkiem były wielokrotne pożary oraz wybuch epidemii.

W wyniku kolejnych działań wojennych Prusy odebrały Śląsk Austrii. W 1741 dokonano modernizacji i rozbudowy fortyfikacji. Na przełomie XVII/XVIII wieku pod Świdnicą wybuchł bunt chłopski. Wojska pruskie stłumiły bunt i surowo ukarało chłopów. Podczas wojny siedmioletniej Świdnica była oblegana przez wojska austriackie a następnie pruskie, co doprowadziło do znacznych zniszczeń. Pod koniec XVIII wieku w mieście pojawiły się pierwsze manufaktury między innymi skórzana i papiernicza. Po wojnie prusko-austriackiej w 1866 roku Świdnicę ogłoszono miastem otwartym. Po zwycięstwie nad Francją i zjednoczeniu Niemiec w roku 1871 intensyfikuje się tempo uprzemysłowienia. W mieście powstają wytwórnie tkanin lnianych i bawełnianych, zamszu i w końcu fabryka liczników elektrycznych. Konsekwencją tego procesu, jak i generalnego, potężnego wzrostu gospodarczego Cesarstwa Niemieckiego, jest dynamiczny rozwój przestrzenny i architektoniczny miasta. Już w 1844 r. Świdnica uzyskała połączenie kolejowe z Jaworzyną Śląską, do 1904 w trzech kolejnych kierunkach. Do 1914 r. zabudowa wykroczyła daleko poza mury starego miasta, przybierając wokół pierścienia dawnych murów obronnych wielkomiejski charakter. Krajobraz miasta wzbogacił się o szereg reprezentacyjnych gmachów publicznych, obiektów architektury rezydencjonalnej i zieleni miejskiej o wysokiej jakości. Wg spisu z 1905 r. miasto liczyło sobie 30.540 mieszkańców, w tym 59,8% ewangelików, 39,5% katolików i 0,5% wyznania mojżeszowego. Jako język ojczysty niemiecki zadeklarowało 96,3%, zaś polski - 3%.

Po zakończeniu II wojny światowej miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną i znalazło się na terytorium Polski. Dotychczasowa ludność miasta została wysiedlona do Niemiec i zastąpiona polskimi osadnikami.

Powojenna historia Świdnicy przebiegała w rytm powolnego procesu upadku gospodarczego PRL. Częściowemu zniszczeniu uległa zabytkowa substancja budowlana starego miasta, na przedmieściach rozwinięto na dużą skalę ekstensywną zabudowę osiedlową niskiej jakości. Istotna część miasta została zajęta na potrzeby wojsk radzieckich - w l. 1984-1990 ulokowano tu nawet dowództwo Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej.

Od lat przedwojennych w Świdnicy znajdowało się ważne lotnisko wojskowe, później cywilno-wojskowe[2].

W okresie 1945-1989 istniały ogromne zakłady produkcyjne, utworzone w większości na bazie znacjonalizowanych przedsiębiorstw niemieckich, m.in.: Fabryka Wagonów "Świdnica", Zakłady Wytwórcze Aparatury Precyzyjnej "MERA-PAFAL", Zakłady Elektroniki Motoryzacyjnej, Świdnicka Fabryka Urządzeń Przemysłowych, Dolnośląskie Zakłady Białoskórniczo-Rękawicznicze "Renifer",Dolnośląskie Zakłady Magnetyzowe, Dolnośląskie Fabryki Mebli oraz Świdnickie Zakłady Artykułów Technicznych. W roku 1973 w przemyśle zatrudnionych było 16.523 osób, a ogóle zatrudnienie w mieście w roku 1980 wynosiło 29.520 osób. Po 1990 roku większość z tych zakładów upadła. Liczba pracujących w mieście, na rok 2004, wynosi 14.870 osób.

Zabytki

Katedra świdnicka Kościół Pokoju

Świdnicka starówka obok toruńskiej, krakowskiej czy poznańskiej starej zabudowy miasta jest uznawana za najpiękniejszą i najcenniejszą w Polsce. Świdnica z racji swej burzliwej historii i dynamicznego rozwoju posiada wiele cennych zabytków architektury sakralnej, mieszczańskiej jak i przemysłowej. Szczęśliwe uniknięcie zniszczeń w czasie II wojny światowej pozwoliło zachować drugi co do wielkości (po Wrocławiu) zespół zabytkowej architektury na Dolnym śląsku. Niestety lata powojenne i niechęć do wszystkiego co niemieckie nie przysłużyły się świdnickiej starówce. Jej wschodni fragment uległ częściowemu wyburzeniu i został zastąpiony przez socjalistyczną architekturę mieszkaniową niskiej jakości, przez co spójność urbanistyczna całego kompleksu uległa nieodwracalnemu zniszczeniu. W 1967 r., wskutek rozbiórek dokonywanych na rynku, doprowadzono do zawalenia się wieży ratuszowej, której nigdy nie odbudowano. Mimo to do dziś przetrwało wiele zabytkowych domów, głównie w Rynku i przylegających do niego ulicach. Od kilku lat starówka jest sukcesywnie restaurowana, a zatwierdzony przez Zarząd Miasta plan rewitalizacji i rewaloryzacji starego miasta zakłada kompleksowe prace renowacyjnej miejskiej starówki. Nocą wiele obiektów starego miasta jest iluminowanych.

Świdnica pełniła w swej historii różnorakie funkcje, była miastem ważnym zarówno pod względem gospodarczym jak i administracyjnym. Efektem tych zawirowań są zabytkowe gmachy użyteczności publicznej które dzisiaj dumnie prezentują się na miejskich ulicach i placach, pełniąc niekiedy tę samą funkcję co kiedyś.

Miasto przez lata było dużym ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym. Spuścizną po okresie uprzemysłowienia jest kilkanaście zabytków techniki i architektury przemysłowej.

Do ważniejszych zabytków w mieście należą:

• Katedra św. Stanisława i św. Wacława – wieża o wysokości 103 m
• Kościół Pokoju pod wezwaniem św. Trójcy – zabytek wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO
• Kościół pw. św. Józefa.
• Kamienice mieszczańskie w Rynku.
• Zespół barokowych rzeźb w Rynku.
• Ratusz i blok śród rynkowy z Salą Rajców i Muzeum Dawnego Kupiectwa.
• Fortyfikacje średniowieczne i pozostałości twierdzy Fryderyka Wielkiego, m.in. Flesza Nowomłyńska, kaponiery i kazamaty bramne oraz kazamata wału głównego z Muzeum Broni.

Turystyka

W Świdnicy turyści mogą liczyć na profesjonalną obsługę. Informacja Turystyczna mieszcząca się przy ul. Wewnętrznej 2 oferuje turystom pełna i profesjonalną informację o miejscach ciekawych w mieście, mogą uzyskać informacje dotyczące bazy hotelowo-gastronomicznej, o organizowanych imprezach czy o historii i teraźniejszości Świdnicy. Informacja oferuje również do sprzedaży albumy fotograficzne miasta, foldery, mapy, oraz liczne pamiątki związane ze Świdnicą.

Transport i komunikacja

Transport drogowy

Świdnica leży na skrzyżowaniu ważnych tras wojewódzkich i krajowych co ułatwia dojazd z miasta do większości dużych ośrodków województwa i kraju. Najważniejsza trasą biegnącą przez miasto jest trasa nr. 35. Oprócz niej z miasta wybiega kilka dróg wojewódzkich i lokalnych.

• 35 Droga krajowa nr 35 (Wrocław – Wałbrzych- Mieroszów – Golińsk (Przejście Graniczne))
• 382 Droga wojewódzka nr 382 (Strzegom – Dzierżoniów- Ząbkowice Śląskie)
• 379 Droga wojewódzka nr 379 (Świdnica – Wałbrzych)

Ponadto ze Świdnicy wybiegają drogi lokalne do Bystrzycy Górnej, Wirów, Żarowa oraz Jaworzyny Śląskiej. Świdnica położona jest w odległości 30 km od autostrada A4. W przyszłości w okolicach miasta mają przebiegać jeszcze dwie autostrady: A3 relacji Szczecin-Gorzów Wielkopolski-Zielona Góra-Legnica-Lubawka-Praga oraz A8 relacji Łódź-Wrocław-Wałbrzych-Kamienna Góra. Pierwsza z nich ma leżeć w odległości 30 km natomiast autostrada A8 będzie oddalona tylko o 10 km od Świdnicy. Poprawi to znacznie dostępność komunikacyjną miasta i poprawi skomunikowanie Świdnicy z resztą kraju. Miasto posiada obwodnicę która wybudowana w 1974 roku odciąża zabytkowe centrum Świdnicy i ogranicza ruch pojazdów ciężkich w samym mieście. Ogólnie Świdnica posiada 114,8 km dróg, z czego tylko 2 km posiada nieutwardzona nawierzchnię, 7,6 km2 pilnie musi być utwardzonych.Najwięcej dróg należy do dróg lokalnych (80,4 km2), natomiast jedynie 5,5 km2 dróg należy do dróg krajowych. Wiadukty znajdujące się na terenie miasta (których jest 5-wszystkie nad torami kolejowymi) są w dobrym lub zadowalającym stanie technicznym. Układ drogowy Świdnicy osiągnął już swoją wartość graniczną jeśli chodzi o natężenie ruchu. Wybudowanie trzech nowych, głównych ulic w znaczny sposób usprawniło wewnętrzna komunikację w mieście. Mowa tutaj o ulicach Bogusza Stęczyńskiego, Przemysłowej i Słowiańskiej. Skróciły one czas przejazdu między dzielnicami a także usprawniły komunikację między dzielnicami miasta. Obecnie trwają zaawansowane prace projektowe nad nowym korytarzem komunikacyjnym łączącym Świdnicę z autostradą A4, na śladzie dotychczasowej drogi powiatowej nr 396 (termin realizacji – koniec 2009 roku).

Komunikacją Zbiorową Komunikację miejską wewnątrz miasta zajmuje się Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Świdnica. Obsługuje ono 21 linii autobusowych miejskich i podmiejskich (w tym 1 linię nocną). które łączą miasto Świdnica z miejscowościami takimi jak Wałbrzych, Żarów, Jaworzyna Śląska, Dzierżoniów. Spośród przewozów najwyższą liczbę (około 70%) stanowią przejazdy w gminie miejskiej Świdnica. Pozostałe przejazdy świadczone są na terenie gmin Żarów, Jaworzyna Śląska, Marcinowice czy Świdnica (gmina wiejska). Komunikacja miejska, dotowana przez budżet miasta Świdnica jest słabo dofinansowana co prowadzi do podwyżek cen biletów, dekapitalizacji taboru samochodowego oraz zawieszania lub ograniczania linii autobusowych. Niektóre z linii podmiejskich są obsługiwane także przez przewoźników prywatnych.

Transport kolejowy

Świdnica była ważnym węzłem kolejowych do początku lat dziewięćdziesiątych. Na wszystkich trzech dworcach zatrzymywały się pociągi pasażerskie. W roku 1990 zawieszone zostały pociągi na prowadzącej wzdłuż doliny Bystrzycy, posiadającej duże walory krajobrazowe trasie do Jedliny Zdrój. Kilka lat później zawieszono połączenie do Wrocławia przez Sobótkę. W czasach stacjonowania w Świdnicy Armii Czerwonej miasto posiadało bezpośrednie połączenie kolejowe z Moskwą.

Obecnie z połączeń pasażerskich przez Świdnicę kursuje jedynie autobus szynowy relacji Kamieniec Ząbkowicki-Legnica. Najbliższym węzłem kolejowym, z którego odjeżdżają pociągi dalekobieżne jest odległa o 10km Jaworzyna Śląska

Trasa Kamieniec Ząbkowicki-Legnica wykorzystywana jest w także w ruchu towarowym. Wyprowadzone są od niej bocznice do Miejskiego Zakładu Energetyki Cieplnej oraz zakładów Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Ruch towarowy w Świdnicy odbywa się się również na linii Świdnica Miasto- Świdnica Przedmieście-Pszenno, z której też wyprowadzone są bocznice do zakładów przemysłowych- największa do Fabryki Wagonów

Zlokalizowane w mieście stacje kolejowe to:

Transport lotniczy

W Świdnicy nie ma lotniska które mogłoby obsługiwać loty pasażerskie. Najbliższe lotnisko pasażerskie znajduje się w oddalonym o 55 km Wrocławiu. W pobliskich Świebodzicach znajduje się lądowisko dla awionetek, które może przyjmować niewielkie samoloty.

Sport

W Świdnicy działa wiele klubów sportowych, największe z nich to:

• MKS Polonia Świdnica – piłka nożna, strzelectwo, lekkoatletyka
• MKS Świdnica – Siatkówka kobiet
• Świdnicki Klub Piłki Ręcznej (ŚKPR) - piłka ręczna
• KP Polonia/Sparta Świdnica – klub piłkarski powstały z fuzji sekcji piłkarskich Sparty i Polonii Świdnica, obecnie grający w IV lidze dolnośląskiej
• KS Stal Świdnica – piłka nożna, klasa Okręgowa
• Automobilklub Sudecki
• Klub Karate Kyokushinkai Świdnica
• Gambit Świdnica – szachy
• Okręgowy Związek Akrobatyki Sportowej
• Polskie Towarzystwo Wędkarskie
• KKS Śnieżne Wrony Świdnica – koszykówka

Od wielu lat Świdnica jest gospodarzem Rajdu Elmot zaliczanego do rundy Rajdowych Samochodowych Mistrzostw Polski. Największe sukcesy odnosił w sekcji siatkówki kobiet klub MKS Świdnica. To właśnie w nim od najmłodszych lat trenowała Dorota Świeniewicz, dwukrotna złota medalistka mistrzostw Europy i najlepsza siatkarka Starego Kontynentu. Ze Świdnicy pochodzi także siatkarka Grześków Goplany Kalisz Anna Barańska uznana za odkrycie roku w Polskiej Lidze Siatkówki Kobiet.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.