Sudety

Sudety

Widok na Śnieżkę (z zachodu) od strony Równi pod Śnieżką, z lewej strony schronisko górskie Widok na Śnieżkę (z zachodu) od strony Równi pod Śnieżką, z lewej strony schronisko górskie "Dom Śląski" Zniszczony sudecki las na szczycie Wielkiej Sowy (Góry Sowie) Zniszczony sudecki las na szczycie Wielkiej Sowy (Góry Sowie) Jesień w Karkonoskim Parku Narodowym (Sudety Zachodnie) Jesień w Karkonoskim Parku Narodowym (Sudety Zachodnie) Chata sudecka Chata sudecka

Sudety (cz. Sudety = Sudetská subprovincie = Krkonošsko-jesenická subprovincie, niem. Sudeten) - łańcuch górski na obszarze południowo-zachodniej Polski i północnych Czech, stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w Niemczech; najwyższy szczyt Śnieżka, 1602 m n. p. m.; są najwyższą częścią Masywu Czeskiego oraz najwyższymi górami Czech. Ciągną się od Doliny Łaby po Bramę Morawską.

Nazwa Sudety pochodzi z II w. n.e.. Po raz pierwszy użył jej grecki geograf i astronom Klaudiusz Ptolemeusz, autor Wstępu do geografii, umieszczając na mapie Germanii Wielkiej i Sarmacji. Zachodnią część tych gór nazwał Sudeti Montes. W czasach późniejszych używana była nazwa Góry Czeskie.

Klimat Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na pogórzu – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe piętra klimatyczne. Kosodrzewina występuje wyłącznie w najwyższych częściach Karkonoszy.

Występuje typowa piętrowość roślinna (regiel dolny i górny, kosodrzewina(rzadko) i hale). Obecnie są to przeważnie sztuczne zbiorowiska roślinne. Duże powierzchnie zajmują lasy świerkowe. Często są tam torfowiska.

Nazwa

Pochodzenie nazwy "Sudety" nie ma wśród naukowców jednoznacznej opinii, większość opowiada się jednak za celtyckim jej pochodzeniem. Wyraz "Sudéta" posiada rdzeń "sud" oznaczający dzika oraz przyrostek "-éta" oznaczający las. Pierwotne znaczenie mogło więc brzmieć jako las dzików lub las dzikich świń.

Niektóre opracowania podają również źródła literackie nazwy. Po raz pierwszy nazwa Sudetów pojawiła się w 150 (lub 130) roku n.e. Geograf Klaudiusz Ptolemeusz na swojej mapie Europy środkowej zaznaczył "Sudéta óre" dla określenia rejonu Rudaw Janowickich i przyległych masywów górskich. Ten sam autor w swoim dziele Geographica Hyptegensis stosował nazwę "Sudéta Montés". Ponieważ osadnictwo celtyckie (tzw. oppida) rozwijało się tu w II i I wieku p.n.e., można przyjąć, że nazwa Sudetów przetrwała do czasów Ptoloemeusza wśród mieszkańców tych terenów.

Czesi określają najczęściej ten region jako karkonosko-jesionicki system lub karkonosko-jesionicka subprowincja (Krkonošsko-jesenická subprovincie). Nazwa "Sudety", choć rzadko, jest również używana, jednak posiada nieco negatywne konotacje. Pojęcie "System Sudecki" w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym Czechosłowacji z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häufnera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r.

Wody

Zlewiska

Rzeki Sudetów są małe i należą do zlewisk trzech mórz. Są to: zlewisko Morza Bałtyckiego - dorzecze Odry, Północnego - dorzecze Łaby i Czarnego - dorzecze Dunaju. W związku z tym przez Sudety biegnie europejski dział wód, a w Masywie Śnieżnika - na Trójmorskim Wierchu (cz. Klepáč, niem. Klappersteine) znajduje się miejsce zbiegu trzech zlewisk.

Główne rzeki

Najważniejsze rzeki wypływające z Sudetów: Łaba, Odra i Morawa. Sudeckimi dopływami Łaby są Izera, Úpa, Metuje, Orlica (cz. Orlice). Dopływami Odry - Nysa Łużycka, Bóbr z Kwisą, Kamienną i Łomnicą, Kaczawa, Bystrzyca, Nysa Kłodzka ze Ścinawką, Białą Lądecką, dwoma Bystrzycami (Dusznicką i Łomnicką) i Białą Głuchołaską, Osobłoga, Opava z Opavicą. Dopływy Morawy, to Moravská Sázava, Mírovka, TÅ™ebůvka, Valová, Haná, Dyje, Krupá, Branná, Desná, Oskava.

Zmienne stany wód w ciągu roku.

Wodospady

W miejscach stykania się skał o różnej odporności powstały wodospady. Do najbardziej znanych należą: Wodospad Kamieńczyka, Wodospad Szklarki i Wodospad Łomniczki w Karkonoszach, Wodospad Wilczki w Masywie Śnieżnika, a po stronie czeskiej wodospady Łaby, Panczavy, Mumlavski vodopad w Karkonoszach, Nyznerovske vodopady w Górach Złotych, wodospady Bile Opavy i Białej w Hrubým Jeseniku.

Jeziora

Naturalne zbiorniki wód stojących są badzo nieliczne, występują jedynie w Karkonoszach. Nieliczne są sztuczne zbiorniki zaporowe.

Wody podziemne

W wielu miejscach występują źródła mineralne o różnym składzie, rzadziej słabo termalne.

Turystyka

Silnie rozwinięta ze względu na korzystne walory przyrodnicze i kulturowe oraz dobrze rozwiniętą bazę turystyczną. Główne regiony: Karkonosze, ziemia kłodzka, Hrubý Jesenik. W tych trzech rejonach koncentruje się większość bazy noclegowej, są też głównymi centrami sportów zimowych. Pojedyncze schroniska, wyciągi narciarskie, a po czeskiej stronie liczne wieże widokowe rozrzucone są również w innych pasmach.

Podział Sudetów (łącznie z przedgórzem)

Podział fizycznogeograficzny polskiej części Sudetów Podział fizycznogeograficzny polskiej części Sudetów

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.

Statystyki serwisu: miejsc: 6031, obiektów: 1817

Jesteś tutaj: Strona główna » Sudety

Wyszukiwarka obiektów i miejsc

Podziękowania

Dziękujemy:
  • Muzeom
  • Parkom Narodowym
  • Urzędom Miast i Gmin
  • Ośrodkom Badań i Dokumentacji Zabytków
Zobacz listę podmiotów
  • Muzeum Archeologiczne w Poznaniu
  • Lubuskie Muzeum Wojskowe

Zwiedzaj Polskę © 2008–9; Wykonanie metawers.pl