Śrem

Śrem – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie śremskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Śrem. Położone w kolanie Warty w Kotlinie Śremskiej. Śrem jest lokalnym węzłem drogowym przy szosie Poznań-Rawicz, z miasta prowadzą drogi do Wrześni, Leszna, Głuchowa i Czempinia.

Środowisko naturalne

Położenie geograficzne

Szkicowy plan miasta

• Współrzędne geograficzne Śremu : 52° 05' szerokości geograficznej północnej i 17° 01' długości geograficznej wschodniej.
• Powierzchnia miasta wynosi 12,37 km²1.
• Rzeka Warta, trzecia pod względem wielkości rzeka Polski. W Śremie rzeka gwałtownie skręca i zmienia kierunek swojego biegu z równoleżnikowego na południkowy.
• Mezoregion: Kotlina Śremska
• Kraina: Nizina Wielkopolsko-Kujawska, obręb tzw. Odcinka Śremskiego Pradoliny Warciańsko-Odrzańskiej, czyli Kotliny Śremskiej, wchodzącej w skład większej Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej.

Klimat

Klimat kształtowany jest przez masy powietrza napływające znad Oceanu Atlantyckiego. Przeważają tu zachodnie wiatry, które przynoszą nad miasto łagodne powietrze o średniej temperaturze rocznej 7-8°C.

Historia

  Wieża ciśnień

Śrem był po raz pierwszy wspomniany w dokumentach pisanych z 1136 jako ważny gród kasztelański. W 1253 miasto lokowano na lewym brzegu Warty, a w 1393 przeniesiono je na wzniesienie na prawym brzegu, a właściwie na wyspę zwaną Kobylec, bliżej starego grodu. W XIV wieku znalazła się tu siedziba starostwa.

W późnym średniowieczu nastąpił gwałtowny rozwój miasta związany z położeniem przy szlaku łączącym Poznań z Wrocławiem i rozwojem sukiennictwa. W XVII wieku skończył się okres świetności.

Wiek XVII to okres wielkich klęsk, w wyniku których miasto podupadło. W latach 1653-56 w Śremie i ziemiach okolicznych szalała epidemia dżumy, która zebrała żniwo ponad tysiąca zabitych (a więc blisko 70% ówczesnych mieszkańców miasta). Zniszczeń dopełniło splądrowanie miasta w okresie Potopu Szwedzkiego (1655-60) oraz spalenie wielu zabudowań przez najeźdźców w 1657. W pierwszym dziesięcioleciu XVIII wieku do miasta dotarło z Poznania kolejna epidemia dżumy, w wyniku której z ponad 1300 mieszkańców przy życiu pozostało ok. 300 osób. W następnych latach miasta nie oszczędzały klęski żywiołowe (m.in. wielka powódź z 1736). W 1762 pożar wzniecony przez ciągnące przez miasto wojska rosyjskie strawił ponad 100 budynków. Pożoga ta stanowiła największy w historii Śremu pożar.

W 1793 Śrem znalazł się pod panowaniem Prus, jako stolica powiatu. W rok później, podczas insurekcji kościuszkowskiej znajdował się tu obóz powstańców. W 1807 Śrem znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego. Po kongresie wiedeńskim miasto weszło w skład Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Ochotnicze oddziały ze Śremu podczas powstania wielkopolskiego walczyły w bitwach pod Zbąszyniem, Rawiczem i Lesznem.

Wypowiedź starosty podczas 90. rocznicy Odzyskania Niepodległości

Miasto ponownie przeżyło rozkwit po II wojnie światowej. Miało to między innymi związek z budową odlewni żeliwa, która była oddziałem Zakładów HCP, a także powstaniem osiedla mieszkaniowego 'Jeziorany'.

Współczesne lata to między innymi dynamiczny rozwój prywatnej przedsiębiorczości, miasto należy do czołówki miast województwa wielkopolskiego najlepiej rozwijających się. Największym zakładem jest Odlewnia Żeliwa Śrem S.A. produkująca odlewy do silników okrętowych, obrabiarek, motoryzacji i armatury przemysłowej. W mieście mają siedzibę firmy o kapitale polskim i zagranicznym: transportu międzynarodowego, stolarki budowlanej, meblowej i konfekcji. W 1995 Śrem otrzymał najwyższe wyróżnienie - I nagrodę w konkursie organizowanym przez Radę Ekologiczną przy Prezydencie RP i uznany został za najbardziej ekologiczną gminę w Polsce w kategorii gmin miejsko - wiejskich. Z kolei w 2000 gmina otrzymała nominację w konkursie "Przyjaźni środowisku". W 1999 Śrem stał się miastem powiatowym, a w 2000 w mieście powstał oddział zamiejscowy Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu.

 

Architektura

Zabytki

Kościół Wniebowzięcia NMP Kościół św. Ducha Budynek Gimnazjum nr 2

Lista śremskich zabytków chronionych prawem:

• Rynek – plac 20 Października to śremski rynek nazwany na cześć 19 śremian rozstrzelanych w tym dniu w 1939. Przypomina o tym tablica pamiątkowa, projektu Józefa Berdyszaka z 1946 znajdująca się w miejscu egzekucji w centrum placu. Rynek jest prostokątnym placem (160 x 90 m) wytyczonym w XVI wieku. W 1393 rynek sięgał aż do kościoła farnego. Od średniowiecza do 1970 przez środek placu przebiegał główny szlak komunikacyjny prowadzący przez miasto, znajdował się również dworzec autobusowy komunikacji PKS i miejskiej. Dzisiejszą zabudowę pierzei rynkowych stanowią kamienice głównie z XIX wieku, których fasady nawiązują do elementów renesansu i baroku. Najstarszym budynkiem jest narożnikowa kamienica z 1827 (ul. Kościuszki 1). W narożniku rynku wznosi się kapliczka z figurką Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1841. W 2008 rynek został przebudowany przy współpracy z konserwatorem zabytków, zabytkiem są historyczne założenie urbanistyczne miasta.
• Ratusz – Śremski ratusz z 1838 jest najbardziej okazałą budowlą przy śremskim rynku. Gmach nawiązuje do klasycyzmu i wczesnego renesansu włoskiego. Nad 3 kondygnacyjnym budynkiem góruje zegarowa wystawka z 1876.
• Kościół Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej – Późnogotycki kościół zwieńczony 62-metrową wieżą. Źródła za datę wybudowania świątyni podają 1393 rok, wieża została dobudowaa później. Do wnętrza kościoła należy m.in. ołtarz główny z 1892 roku, a w nim kopia obrazu Tycjana Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny z tego samego okresu, przy kościele zabytkowy cmentarz.
• Plebania przy Farnej 17 – Przy ulicy Farnej 17 wznoszą się budynki zespołu kościelnego: plebania, organistówka - jeden z niewielu zachowanych domów szczytowych konstrukcji szkieletowej z początku XIX wieku oraz neogotycka wikaryjka z 1889. Tuż za nimi dawna kaplica szpitalna i lazaret wojskowy z 1862, który w 1930 został przebudowany na szpital powiatowy, a od 1990 mieści się w nim Dom Opieki Społecznej.
• Gimnazjum – Przy ulicy Poznańskiej 11 wznosi się okazały ceglany gmach dawnego gimnazjum z 1869, dzisiaj Liceum Ogólnokształcące im. Generała Józefa Wybickiego. To jedna z najstarszych szkół w Wielkopolsce. Absolwentami tej szkoły byli m.in. ksiądz Piotr Wawrzyniak, prof. Heliodor Święcicki, A. Kalina, Teodor Jeske-Choiński. Przed szkołą znajduje się głaz narzutowy z tablicą upamiętniającą stacjonowanie w tym budynku w 1939 sztabu Wielkopolskiej Brygady Kawalerii.
• Zespół poklasztorny franciszkanów – Po prawej stronie Liceum znajduje się zespół poklasztorny franciszkanów otoczony wysokim murem z dwoma barokowymi bramkami z 1770. Zespół powstał na przełomie XVII i XVIII wieku, składa się z kościoła pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny i dawnego klasztoru franciszkanów W skład barokowego i rokokowego wyposażenia wchodzą: ołtarz główny z obrazem Adoracji Matki Boskiej z Dzieciątkiem przez dwóch franciszkanów z XVIII wieku, stalle w prezbiterium. Zabudowania klasztorne złożone są z trzech skrzydeł kryjących kwadratowy wirydarz. W krużganku znajduje się tablica poświęcona ojcu Hieronimowi Gruszeckiemu. W ostatnich latach wnętrze i elewacja kościoła zostały odnowione, obecnie przebudowywany jest mur otaczający zespół.
• Kościół Świętego Ducha – Późnogotycki kościół z 1614, przebudowany został w 1840 gdy znalazł się w rękach protestantów. Wnętrze kościoła pochodzi z okresu przebudowy z charakterystycznymi balkonami dla zborów ewangelickich. W ołtarzu głównym duży manierystyczny krucyfiks z około 1630.
• Wieża Ciśnień – Przy ulicy Mickiewicza, projektu Ksawery Geisler z 1909 roku o wysokości 43,7 metrów, przypomina gotyckie baszty obronne. Dawniej w tym miejscu stał do XVII wieku kościół św. Mikołaja, który był pierwszą świątynią w mieście.
• Budynek – Przy ul. ks. Piotra Wawrzyniaka 3, zwieńczony barokowym szczytem z ok. 1910. Wśród dekoracji znajduje się tablica wmurowana projektu Władysława Marcinkowskiego z 1933 upamiętniająca ks. Piotra Wawrzyniaka. Obecnie znajduje się w nim Spółdzielczy Bank Ludowy im. ks. Piotra Wawrzyniaka.
• Starostwo Powiatowe – Reprezentacyjny budynek z portalem wejściowym, nawiązujący do renesansu holenderskiego powstały w 1904. Gmach zaprojektował Paul Pitt, architekt znany z licznych realizacji na poznańskich Jeżycach.
• Zespół poklasztorny Klarysek – Składający się z barokowej kaplicy Matki Boskiej Wniebowziętej i poklasztornego budynku z XVIII wieku, w przeszłości na tym miejscu znajdowała się siedziba klasztoru franciszkanów sprowadzonych do miasta w 1261, następnie od 1623 żeńskiego zakonu klarysek, a od 1855 zakonu jezuitów, obecnie znajduje się w nim Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy.
• Cmentarz staromiejski - Zlokalizowany na Górczynie, znajdują się w nim pomniki Powstańców Wielkopolskich, pomniki bohaterów Wiosny Ludów, I i II wojny światowej.
• Zespół koszarowy - Zbudowany w latach 1902-1903, w skład wchodzą: koszary, budynki zaplecza, ujeżdżalnia, internat oraz wille oficerskie.
• Zabytkowe kamienice - Znajdują się przy ul. Kościuszki 2, ul. Kościuszki 10 z 1892, ul. Marciniaka 2 z początku XX wieku wraz z szachulcowym budynkiem gospodarczym z 1911, ul. Matuszewskiego 2 z 1931,
• Budynki Bractwa Kurkowego - Obecna kręgielnia (dawniej strzelnica), świetlica oraz budynek administracyjny.
• Budynek odlewni Żeliwa wybudowana w latach 1925-29, obecnie część budynku przekształcona na market.

Inne obiekty zabytkowe

• Park Miejski im. Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 – Został założony w 1888, należy do większych i ładniejszych w Wielkopolsce. W nim m.in:
  • Pomnik Powstańców Wielkopolskich – "Dobosz".
  • Grodzisko – najstarsze miejsce związane z nazwą Śrem. Gród znajdujący się w tym miejscu wspomina "złota bulla" papieża Innocentego II z 1136.
  • Pomnik Żołnierza Polskiego – projektu Krzysztofa Kończewskiego z 1988.
• Gimnazjum – nr 2 przy ulicy Szkolnej (niedaleko skrzyżowania z Piłsudskiego) projektu Bruno Runge z 1916.
• Landratura – Przy ulicy Mickiewicza z końca XIX wieku, obecnie Komenda Powiatowa Policji.
• Budynek Ośrodka Reumatologicznego – Modernistyczny budynek z 1907 architektury Japp nawiązujący do stylu gotycko-renesansowego, dawniej znajdował się w nim zakład dla ubogich, obecnie jest siedzibą Poznańskiego Ośrodka Reumatologicznego - placówką specjalistyczną zajmującą się rehabilitacją w dziedzinie reumatologii i ortopedii.

Parki

Park Powstańców Wielkopolskich

• Park Miejski im. Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 - przy ulicy Poznańskiej: zabytkowe drzewa, głazy narzutowe, liczne pomniki, wewnątrz parku ogródek jordanowski oraz stadion miejski.
• Miejski Park Ekologiczny im. Włodzimierza Puchalskiego - zlokalizowany między ulicami: Kilińskiego, Sikorskiego a aleją Solidarności; w centrum parku położone jest niewielkie oczko wodne, wg tradycji posiada ono podwójne dno.
• Park Odlewnika - zlokalizowany pomiędzy ulicami: Grunwaldzką, Staszica, Chłapowskiego i I Maja; służy jako teren zielony oddzielający Odlewnię Żeliwa od osiedla Jeziorany; w parku znajduje się zabytkowy cmentarz.
• Park 750-lecia - zlokalizowany między ulicami aleja Solidarności i Kopernika oraz Szkołą Podstawową nr 6; oddziela osiedle Helenki Wysokie od osiedla Słoneczne Wzgórze; jest najmłodszym parkiem w Śremie utworzonym z okazji 750-lecia lokacji miasta, centralną aleją w parku jest aleja Jana Pawła II, otoczona 14 dębami (liczba encyklik papieża Jana Pawła II).

Sport

  Stadion sportowy

Historia sportu w Śremie sięga już XIX wieku, kiedy założono Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół. Śremscy sportowcy zdobywali w historii tytuły Mistrzów Polski w różnych dziedzinach. Obecnie najważniejszą rolę w rozwijaniu sportu w mieście pełni spółka Śremski Sport (dawniej: Śremski Ośrodek Sportu i Rekreacji), który posiada Stadion Miejski w Parku Powstańców Wielkopolskich, kompleks sportowy przy ul. Staszica oraz Ośrodek Wodny nad Jeziorem Grzymisławskim.

Kultura

Muzeum Śremskie

Muzeum Śremskie

Muzeum Śremskie znajduje się przy ulicy Mickiewicza 89. Posiada eksponaty o charakterze regionalnym zgrupowane w działach: archeologicznym, etnograficznym, historycznym, rzemiosła cechowego, militariów i zabytków bractwa kurkowego. W sali wystaw czasowych odbywają się prezentacje środowiska artystycznego oraz zaproszonych artystów z kraju i zagranicy.

Muzeum organizuje cykliczne wystawy tematyczne, lekcje muzealne dla uczniów oraz dla dorosłych, wystawy fotografii, galerie malarstwa i rzeźby. Prowadzi działalnośc wydawniczą: broszury i albumy kulturalno-historyczne, a także redaguje dwumiesięcznik "Gazeta Śremska".

Komunikacja

Rondo Jana Pawła II

Komunikacja autobusowa PKS

Dworzec autobusowy znajduje się przy ul. Powstańców Wielkopolskich 4.

Komunikacją autobusową można dojechać do: Jeleniej Góry czy Wrocławia, a także do stolic sąsiednich powiatów: Kościana, Leszna, Gostynia oraz miast powiatu śremskiego: Dolska i Książa Wielkopolskiego. Najwięcej kursów jest do stolicy Wielkopolski Poznania przez miejscowości, z atrakcjami turystycznymi, takie jak: Kórnik, Mosina, Brodnica, Rogalin, Zaniemyśl, Manieczki.

Istnieje również prywatna linia: Śrem - Jarocin - Śrem

Komunikacja samochodowa

Przez miasto przebiegają drogi, którymi można dojechać do dróg krajowych i autostrady:

• Droga wojewódzka nr 310: Śrem - Czempiń - Głuchowo (droga krajowa nr 5).
• Droga wojewódzka nr 432: Leszno (droga krajowa nr 5, droga krajowa nr 12) - Osieczna - Krzywiń - Śrem - Zaniemyśl - Środa Wielkopolska (droga krajowa nr 11) - Września (autostrada A2, droga krajowa nr 5).
• Droga wojewódzka nr 434: Łubowo DK5 - Kostrzyn (droga krajowa nr 92) - Kórnik (droga krajowa nr 11) - Śrem - Dolsk - Gostyń (droga krajowa nr 12) - Krobia - Rawicz (droga krajowa nr 5, droga krajowa nr 36).
• Droga wojewódzka nr 436: Śrem - Książ Wielkopolski - Klęka (droga krajowa nr 11, droga krajowa nr 15).

 

Od 2007 roku uruchomiono obwodnicę miasta dla drogi nr 434, skierowano na nią również ruch samochodów ciężarowych powyżej 10 ton dla dróg nr 310 i 432. Ograniczono zatem ruch pojazdów w centrum miasta. Dnia 19 grudnia otwarto nowe rondo w Śremie jako skrzyżowanie ulic Kilińskiego, Powstańców Wielkopolskich i Sikorskiego.

.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.