Sandomierz

Sandomierz

Stare Miasto w Sandomierzu - panorama Stare Miasto w Sandomierzu - panorama Józef Szermentowski - Józef Szermentowski - "Widok Sandomierza od strony Wisły" Olej 1855 r. Ratusz w Sandomierzu Ratusz w Sandomierzu Brama Opatowska Brama Opatowska Kamienice na Starym Rynku w Sandomierzu Kamienice na Starym Rynku w Sandomierzu Widok na zamek. Widok na zamek. Zamek. Zamek. Rzeźba szpetnego anioła w katedrze Rzeźba szpetnego anioła w katedrze Organy i sklepienie krzyżowo - żebrowe w katedrze Organy i sklepienie krzyżowo - żebrowe w katedrze Obraz przedstawiający rzekomy mord rytualny (prawa strona obrazu) autorstwa Karola de Prevota Obraz przedstawiający rzekomy mord rytualny (prawa strona obrazu) autorstwa Karola de Prevota Kościół św. Michała w Sandomierzu Kościół św. Michała w Sandomierzu "Dom Długosza" - obecnie Muzeum Diecezjalne Wąwóz Królowej Jadwigi Wąwóz Królowej Jadwigi Góry Pieprzowe i panorama na miasto Góry Pieprzowe i panorama na miasto

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą, na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej.

Historia

Sandomierz na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617 Sandomierz na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617

Według części badaczy, Sandomierz jest położony na terenach zamieszkanych we wczesnym średniowieczu przez słowiańskie plemię Lędzian. Ślady pierwszej obecności człowieka na tych terenach, znalezione w wykopaliskach archeologicznych, pochodzą z neolitu. Osada - w X na terenie wzgórza zamkowego, od XI wieku gród, siedziba książęca. Obok zbudowanego później Domu Długosza powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu.

W okresie rozbicia dzielnicowego był stolicą Księstwa Sandomierskiego. Pierwszym władcą (w okresie od 1146 do 1166) był Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Prawa miejskie Sandomierzowi nadał w 1227 r. Leszek Biały. Został zdobyty przez Tatarów w 1259 za czasów Piotra z Krępy, o czym wspominają Pieśni Sandomierzanina. Za namową Wasylka Romanowicza w 1261 miasto poddało się Tatarom Burundaja. Po zniszczeniach w czasie najazdów tatarskich, ponowna lokacja w 1286 r. nadana przez Leszka Czarnego. Ponownie handel odegrał ważną rolę w rozwoju miasta w XV wieku (Sandomierz leżał na trasie drogi wiślanej związanej z handlem zbożem). XV - XVII wiek to okres częstych pobytów dworu i króla w Sandomierzu, czas zjazdów szlacheckich.

W 1570 r. miał miejsce zjazd reprezentantów działających w Polsce nurtów reformacji, w wyniku którego doszło do podpisania tzw. zgody sandomierskiej - porozumienia w obronie przed kontrreformacją. Okres wojen szwedzkich to ponowny upadek miasta spowodowany zniszczeniami.

W latach 1698 i 1710 ksiądz Stefan Żuchowski (1666-1716) oskarżył Żydów o morderstwa dzieci "na macę". Torturom poddano ok. 10 osób, które potem stracono. W katedrze znajduje się obraz ufundowany przez księdza, oglądany przez żydowskie wycieczki jako klasyka antysemityzmu.

W okresie zaborów Sandomierz stał się miastem pogranicznym między Królestwem Polskim a Galicją i stracił swoje znaczenie administracyjne, a także gospodarcze. Dodatkowo został dość poważnie zniszczony przez pierwszą wojnę światową. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę miasto wyrwało się ze stagnacji i zaczęło się prężnie rozwijać. Według planów Eugeniusza Kwiatkowskiego z 1935 miało wkrótce stać się stolicą Centralnego Okręgu Przemysłowego z ponad 100 tys. mieszkańców. Plany te zniweczyła II wojna światowa.

Wojska radzieckie wkroczyły do Sandomierza 18 sierpnia 1944. Miastu oszczędzono zniszczeń wojennych. Obecnie jest średniej wielkości miastem powiatowym w województwie świętokrzyskim i ważnym ośrodkiem turystycznym.

Pierwsze klasztory

Lokacje pierwszych klasztorów na ziemi sandomierskiej:

  • 1185 r. - opactwo Cystersów, założone przez św. Bernarda z Clairvaux w Koprzywnicy
  • 1226 r. - klasztor dominikański
  • 1246 r. - klasztor Klarysek

Zabytki

Brama Opatowska

Brama Opatowska - gotycka brama wjazdowa do miasta z XIV wieku, zwieńczona renesansową attyką. Fundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichojska, Lubelska, Krakowska oraz dwie furty (zachowała się jedna - Dominikańska, nazywana Uchem Igielnym).

Stare Miasto

Zespół architektoniczno-krajobrazowy Starego Miasta - zachowany układ urbanistyczny miasta z drugiej połowy XIV wieku.

Rynek Starego Miasta:

  • Ratusz - gotycki, z XIV wieku zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wieku rozbudowany (w planie do prostokąta), całość została zwieńczona attyką. Istniejąca obecnie wieża została postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice (architektura). W 2006 NBP wyemitował monetę kolekcjonerską o nominale 2 zł z wizerunkiem ratusza.

Kamienica Oleśnickich i podziemia

W Kamienicy Oleśnickich znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie. Powstały one w okresie od XIII do XVI wieku przez wydrążenie w lessowych pokładach komór i korytarzy pod budynkami i placem Starego Rynku. Głębokość lochów dochodziła nawet do 15 m. Kopane były bez żadnych zabezpieczeń ścian i stropów.

W XX wieku, przez przenikanie wody do pokładów lessu, stały się zagrożeniem dla sandomierskiej starówki. (Less w kontakcie z wodą traci wytrzymałość, powodując obsuwanie się ścian lochów i zapadanie stropów). W latach 1964 - 1977 zostały przeprowadzone prace zabezpieczające, po wykonaniu ich udostępniono trasę do zwiedzania. Z lochami związana jest legenda o Halinie Krępiance, która przechytrzyła Tatarów w czasie najazdu w XIII wieku.

Kościoły

  • Zespół podominikański kościoła św. Jakuba - zbudowany w latach 1226 - 1250 (sam kościół ufundowany już przed 1211), z fundacji Iwona Odrowąża. Trójnawowy, bazylikowy z późnoromańskim ceglanym portalem
  • Kościół św. Ducha - gotycki, z XIV wieku
  • Katedra - gotycki z XIV w, halowy kościół przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromie z 1421 roku
  • kościół św. Pawła z XV wieku
  • kościół św. Michała z XVII wieku
  • kościół św. Józefa z XVII wieku

Inne

  • Collegium Gostomianum - jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602 roku. Pierwotne kolegium Jezuickie, funkcjonowało do kasaty zakonu w 1773 roku. Od tego czasu funkcjonowało jako szkoła świecka.
  • Dom Długosza - budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne
  • Spichlerz z 1696 roku, wybudowany na potrzeby Bazyliki Katedralnej
  • Zamek z XIV wieku, przebudowany w roku 1525, zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1656, zachowane skrzydło zachodnie
  • Synagoga z przełomu XVII i XVIII wieku
  • Pałac biskupów Sandomierskich - klasycystyczny obiekt z XIX wieku

Inne atrakcje

  • Wąwóz św. Królowej Jadwigi - wypłukany przez wody w pokładach lessowych. Na urwiskach występuje roślinność stepowa, między innymi wisienka karłowata
  • Góry Pieprzowe - na terenie wzgórz w 1980 roku utworzono rezerwat geologiczno-przyrodniczy. Góry zbudowane z łupków kambryjskich, wypiętrzone 500 milionów lat temu.

Sandomierz jest punktem początkowym żółtego szlaku rowerowego prowadzącego do Opatowa oraz zielonego szlaku rowerowego prowadzącego do Ujazdu. Przez miasto przechodzi czerwony czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.

Podążaj dalej

Gdzie? Co?
Informator kulturalny

Statystyki serwisu: miejsc: 6031, obiektów: 1822

Jesteś tutaj: Strona główna » Wyżyna Małopolska » Wyżyna Kielecka » Wyżyna Sandomierska » Sandomierz

Wyszukiwarka obiektów i miejsc

Podziękowania

Dziękujemy:
  • Muzeom
  • Parkom Narodowym
  • Urzędom Miast i Gmin
  • Ośrodkom Badań i Dokumentacji Zabytków
Zobacz listę podmiotów
  • Babiogórski Park Narodowy
  • Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie

Zwiedzaj Polskę © 2008–9; Wykonanie metawers.pl