Połczyn-Zdrój

Połczyn-Zdrój – miasto w woj. zachodniopomorskim, w powiecie świdwińskim, położone nad rzeką Wogrą, wśród wzgórz morenowych na Pojezierzu Drawskim w tzw. Szwajcarii Połczyńskiej, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Połczyn-Zdrój. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.

Historia

Najstarsze wzmianki o Połczynie (wówczas Palupe) pochodzą z VI. W X był to już gród strażniczy ziemi białogardzkiej. W XIV książę Bogusław IV wybudował zamek, którego zadaniem była obrona przed Krzyżakami i Brandenburgią. Prawa miejskie uzyskał w 1337. Z tego właśnie roku pochodzi wzmianka w liście ówczesnego właściciela Połczyna, hrabiego Hassego von Wedla, do margrabiego brandenburskiego. W 1433, 1500 i 1601miały miejsce wielkie pożary miasta, wywołane m.in przez Krzyżaków zmierzających w okolice Gdańska przeciwko wojskom polskim, husyckim i pomorskim. W 1515 miasto zostało ponownie lokowane, tym razem na prawie lubeckim przez ówczesnego właściciela miasta – Kurta von Manteuffela, co przyczyniło się do rozwoju gospodarczego.

W 1688 miejscowy tkacz odkrył źródło wody mineralnej, które w niedługim czasie stało się podtawą bazy uzdrowiskowej miasta. Do rozwoju uzdrowiska bardzo przyczyniło się otwarcie w 1897 pierwszego połączenia kolejowego ze Świdwinem.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej w 1939 w Połczynie-Zdroju znajdowała się główna kwatera Grupy Armii Północ, jednej z grup armii Wehrmachtu, która zaatakowała Polskę 1 września 1939. Połczyn-Zdrój był pierwszym przystankiem specjalnego pociągu wodza III Rzeszy "F (od "Führer" - wódz) Amerika" (nazwa pochodzi od małej fancuskiej miejscowości, gdzie Hitler stacjonował w czasie I wojny światowej). Wrótce po wizycie Führera w Połczynie zbudowano jeden z największych ośrodków programu Lebensborn.

Zakład Lebensborn w Połczynie-Zdroju funkcjonował od kwietnia 1938 do lutego 1945 w obecnym położonym 2 km od centrum miasta sanatorium Borkowo, w którym dokonywano germanizacji dzieci głównie z polskich rodzin. Kierowane były do niego dzieci z „zakładów przejściowych” (między innymi z Kalisza i Bruszkowa), które wcześniej zakwalifikowano do zniemczenia w wyniku badań rasowych, zdrowotnych i psychologicznych. Personel placówki sprowadzony został z Bawarii. Istniały w nim trzy oddziały: kobiet ciężarnych, położniczy i małego dziecka. W zakładzie Lebensborn zmieniano dzieciom dane osobowe nadając im nową tożsamość – wydając nowy akt urodzenia zawierający nieprawdziwe dane. Obowiązywał całkowity zakaz używania języka polskiego oraz kontaktu z rodzicami lub krewnymi. Wprowadzony był również system kar. Po pewnym okresie czasu dzieci, które poczyniły zadowalające postępy w procesie germanizacji wywożone były do specjalnych ośrodków w głąb Niemiec, a następnie (lub też od razu) przekazywane do rodzin niemieckich. Proces germanizacji obejmował kilkuletnie dzieci. Identyczne procedury w połczyńskim zakładzie stosowano również wobec dzieci ukraińskich.

Do 1945 Połczyn-Zdrój nosił niemiecką nazwę niem. Bad Polzin (nadaną w 1926).

Uzdrowisko

Tutejsze źródła – szczawy żelaziste – odkryto w 1688. Już w 1690 zbudowano dom dla kuracjuszy. W XVII i XVIII Połczyn był największym uzdrowiskiem na Pomorzu. Po odkryciu złóż borowiny w XIX nastąpił kolejny etap rozwoju uzdrowiska – liczba kuracjuszy zwiększyła się, powstały nowe domy zdrojowe, a w 1897 uruchomiono pierwsze połączenie kolejowe ze Świdwinem, zaś w 1903 ze Złocieńcem i Grzmiącą.

Tuż po II wojnie światowej wielki ośrodek szpitalno-rekonwalescencyjny dla żołnierzy. Potem powrót do tradycyjnej funkcji uzdrowiska.

Zabytki, ciekawostki

• Zamek – wielokrotnie przebudowywany, w swej obecnej formie barokowy, z końca XVIII, z gotyckimi piwnicami.
• Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, neogotycki z połowy XIX, zbudowany na miejscu gotyckiego z wykorzystaniem jego pozostałości (zachowane gotyckie okno w prezbiterium); wewnątrz płyta nagrobna biskupa Erazma Manteuffla z 1544.
• Stare miasto
• Park zdrojowy założony w latach 1836-1839 z amfiteatrem
• Zabytkowy młyn wodny z kołem młyńskim o średnicy 12 metrów (zabytek klasy "0")

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.