Pisz

wyraź opinię | zaproponuj opis | zobacz galerię

Pisz

Spis treści:

Pisz
Jezioro Pogobie - Galeria zdjęć

Pisz (dawniej Jańsbork albo Jansbork, niem. Johannisburg) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pisz, położone w południowo-wschodniej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Roś i nad wypływającą z niego rzeką Pisą. Miasto otacza Puszcza Piska.

Historia

1344/1345 – wzniesienie zamku obronnego na prawym brzegu rzeki Pisy,
1361 – oblężenie i spalenie zamku przez księcia litewskiego Kiejstuta,
1366 – ponowny szturm i zburzenie zamku przez Litwinów,
1367 – założenie osady w okolicy zamku i nadanie jej praw bartnych,
1422 – początek planowego osadnictwa na terenie powiatu piskiego,
1449 – wzniesienie kościoła i szkoły, zbudowanie mostu zwodzonego na Pisie,
1451 – pobyt w Piszu wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausena i pierwsze nadanie praw miejskich,
1455 – powstanie chłopskie, zajęcie zamku piskiego przez powstańców i odebranie praw miejskich
1519 – ostatnia wojna polsko-krzyżacka; zajęcie zamku przez oddział polski pod dowództwem Jerzego Talfusa,
1639 – pobyt w Piszu króla polskiego Władysława IV,
1645 – Pisz otrzymał prawa miejskie nadane przez elektora Fryderyka Wilhelma,
1656-57 – częściowe zniszczenie ziemi piskiej przez Tatarów,
1665 – synod ariański w Kotle,
1698 – konferencja na zamku piskim króla Augusta II i elektora brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna,
1709-11 – epidemia dżumy (w Piszu zostało przy życiu 14 mieszkańców),
1709 i 1734 – pobyt w Piszu króla Stanisława Leszczyńskiego,
1794 – działania wojenne związane z powstaniem kościuszkowskim,
1803 – rozwiązanie parafii ariańskiej w Kosinowie,
1805 – powstanie zakładu hutniczego przerobu rudy w Wądołku,
1809-1814 – okres wojen napoleońskich (ograbienie miasta i okolic),
1813 – pobyt w Piszu cara Aleksandra I,
1814 – uruchomienie żeglugi z Pisza do Rynu i Gdańska,
1830 – organizowanie się ochotniczych oddziałów wojskowych na terenie ziemi piskiej wspierających powstanie listopadowe w Polsce,
1843 – odbudowa zniszczonego kościoła w Piszu,
1856 – powstanie w Piszu straży pożarnej,
1863 – udział mieszkańców ziemi piskiej w powstaniu styczniowym,
1900 – budowa ratusza,
1903 – oddanie do użytku cegielni silikatowej,
1907 – założenie wodociągu i gazowni,
1908 – otwarcie szpitala powiatowego,
1913 – powstanie rzeźni miejskiej,
1925 – zbudowanie podstacji elektrowni,

Pisz – Ratusz

1933 – przeprowadzenie generalnego remontu kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela,
24/25 I 1945 – zajęcie Pisza przez żołnierzy Armii Czerwonej z 307 dywizji piechoty dowodzonej przez generała majora B. Dołmatowa; zniszczenie zabudowy miasta w niemal 70%
1945 przyłączenie miasta do Polski, wysiedlenie ludności uznanej za niepolską
1945
- przeniesienie siedziby starostwa z Białej Piskiej do Pisza,
- otwarcie szkoły podstawowej,
- uruchomienie elektrowni i poczty,
- powołanie Urzędu Ziemskiego,
- powołanie spisu powszechnego (w powiecie mieszkało 700 osób),
- powstał PSS "Osadnik w Piszu",

W Piszu urodziło się dwóch wybitnych ludzi: Jerzy Pisański (XVIII w.), uczony, autor pierwszej historii Prus, i Gustaw Gizewiusz (XIX w.), wybitny działacz mazurski, autor głośnej pracy "Polska kwestia językowa w Prusach", współredaktor dwóch gazet wychodzących w języku polskim na Mazurach.

Zabytki

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela

Pisz nie obfituje w zabytki. Częste pożary i wojny, które nawiedzały miasto, zmiotły z powierzchni ziemi budowle wzniesione w dawnych wiekach.

Najstarszym zabytkiem jest wieża kościoła pod wezwaniem św. Jana; odbudowana po pożarze z 1694 roku przetrwała w mało zmienionej formie. Na uwagę zasługują ściany z ryglówki wzniesione w 1737 roku.

Wieża jest murowana i otynkowana; składa się z trzech kondygnacji z otworem wejściowym na osi, zamykającym się półkoliście. Dach wieży, namiotowy, przechodzi w latarnię ośmioboczną. Na niej znajduje się zegar, a od 1739 roku krzyż. Hełm wieży pochodzi z czasów późniejszych. Sam kościół, wzniesiony w ostatnich latach XVII wieku, został przebudowany w 1843 roku.

We wnętrzu kościoła zachował się ołtarz główny z okresu późnego renesansu, odnowiony w 1696 roku oraz barokowa ambona pochodząca z 1701 roku. Z XVII wieku pochodzą: krucyfiks drewniany, polichromowany, polichromowany pelikan oraz chrzcielnica.

W mieście obejrzeć można ślady po byłym zamku krzyżackim przy ul. Gizewiusza. Z dawnej zabudowy miejskiej zachowały się trzy domy w stylu barokowym: parterowy przy ulicy Rybackiej 8 oraz piętrowe przy Lipowej 5 i 22 (stara numeracja). Dom przy ulicy Rybackiej pochodzi z XVIII wieku, a domy przy ulicy Lipowej z XIX wieku. Wszystkie są murowane, otynkowane, założone na planie prostokąta, dwudzielne.

Baszta

Zabytkowe domy przy ulicy Rybackiej oznaczone numerami: 9, 12, 13, 15, 16, 17, 18 i 30 pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. Wszystkie są parterowe, murowane, tynkowane, założone na planie prostokąta.

Przy placu Daszyńskiego, z bogatej niegdyś secesyjnej zabudowy miasta pozostały jedynie dwa zabytkowe budynki (nr 8 i 14). Do rejestru zabytków wpisano ratusz neogotycki i stojący obok budynek w tym samym stylu. Wzniesiono je w 1900 roku za pieniądze pochodzące z kontrybucji po wygranej wojnie z Francją w 1871 roku. Mieści się w nim między innymi Muzeum Ziemi Piskiej, Starostwo Powiatowe i Urząd Stanu Cywilnego.

Na zapleczu ratusza znajduje się neogotycka baszta. Obok na skwerku wystawiona została tzw. Kamienna Baba – pamiątka pozostawiona przez Prusów, a odnaleziona w pobliskich Wejsunach w 1872 r. Obelisk z różowawego głazu (140 cm wys.), z niewyraźnie zarysowaną twarzą, przedstawia prawdopodobnie jakiegoś staropruskiego boga. Niedaleko placu Daszyńskiego znajduje się kościół ewangelicko-augsburski.