Piekary Śląskie

Piekary Śląskie (niem. Deutsch Piekar) – miasto położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Jest jednym z miast tworzonego Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM). Należy do Związku Miast Polskich.

Piekary Śląskie są znanym od XVII wieku ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym oraz jednym z głównych w Polsce ośrodków kultu maryjnego z obrazem Matki Boskiej Piekarskiej. Miasto uznawane jest przez wielu za duchową stolicę Górnego Śląska.

Środowisko naturalne

Położenie

Piekary Śląskie leżą w środkowej części województwa śląskiego. Graniczą od północy z gminą Świerklaniec, od wschodu z Bobrownikami i Wojkowicami, od południa z Siemianowicami Śląskimi i Chorzowem, a od zachodu z Bytomiem i Radzionkowem. 

Ukształtowanie terenu

Miasto leży w centralnej części Wyżyny Śląskiej, na tzw. Garbie Tarnogórskim (Kozłowa Góra) oraz na Wyżynie Katowickiej (Brzeziny Śląskie i Dąbrówka Wielka). Między tymi dwiema wyżynnymi częściami znajduje się Kotlina Józefki oraz Obniżenie Szarleja-Brynicy, utworzone z dolin rzek: Szarlejki i Brynicy. Najwyższym wzniesieniem naturalnym Piekar jest Winna Góra (350 m n.p.m.) w Kozłowej Górze. Kopiec Wyzwolenia, który został usypany w latach 1932-1937, to najwyższy punkt w mieście (356 m n.p.m.). Wzgórze Cerekwica na którym wznosi się Kalwaria ma wysokość 316 m n.p.m. Najniższym punktem jest dno Brynicy (261 m n.p.m.) na południowo-wschodnim krańcu miasta w Dąbrówce Wielkiej. Krajobraz został przekształcony w wyniku intensywnej działalności górniczej w ciągu setek lat. Pojawiły się nowe formy rzeźby terenu: garby, doły, misy, niecki, a najwięcej jest hałd poodpadowych, oczek wodnych i zapadlisk.

Klimat

Średnia roczna temperatura wynosi 8,12ºC, średnia temperatura w lipcu 16,8°C, a w styczniu –3°C. Średnia suma opadów w skali roku wynosi od 750 do 888 mm i jest wyższa od średniej dla całej Polski. Liczba dni deszczowych wynosi 165[9]. Wiatry wieją przeważnie z kierunków zachodnich i północno-zachodnich. Klimat całego Górnego Śląska różni się nieco od klimatu sąsiednich regionów, zwłaszcza Dolnego Śląska czy Wielkopolski. Różnice są widoczne w większości parametrów meteorologicznych. Przejawia się to między innymi w niższej temperaturze powietrza, zarówno latem, jak i zimą, oraz w większej sumie opadów, co z kolei przejawia się dłuższym okresem zalegania pokrywy śnieżnej, oraz większą jej grubością.

Zasoby wodne

Rzeka Brynica

Miasto znajduje się w całości w dorzeczu Wisły, a odwadniane jest przez rzekę Brynicę. Drugi, co do wielkości ciek na obszarze miasta to Szarlejka dawniej zwana Bielczą. Jest to skanalizowany silnie zanieczyszczony ciek, do którego dziennie dostaje się około 5 tys. m3 ścieków komunalnych. Brzegi jej obudowane są wysokim wałem, a w części miejskiej Piekar Śląskich w latach 90. została ona przykryta. W 2007 zapadła decyzja o przeznaczeniu miliona euro na projekt "Czysta rzeka Szarlejka” – rekultywacja terenów doliny rzeki Szarlejki na cele przyrodnicze. Liderem projektu jest Radzionków, ale beneficjentami projektu będą również Piekary Śląskie i Bytom. Początek wspólnej inwestycji rozpocznie się prawdopodobnie w 2009.

Na granicy Piekar oraz gminy Świerklaniec znajduje się zbiornik Kozłowa Góra. Obecnie przy zbiorniku działa "Stacja Uzdatniania Wody Kozłowa Góra" Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów.

Fauna i flora

Na granicy Piekar, Bytomia i Chorzowa znajduje się rezerwat ptactwa wodnego Żabie Doły. Inne obszary o dużej wartości przyrodniczej to: Kocie Górki , Winna Góra, Dolina Brynicy, Las Dioblina, Las Lipka oraz łąki i stawy w Kozłowej Górze.

Na terenie miasta stwierdzono 72 gatunki ptaków lęgowych, w tym gatunki chronione i zagrożone np. bocian biały, myszołów, pustułka, skowronek, remiz, ortolan, wilga. W Piekarach zaobserwowano także występowanie ponad 400 gatunków roślin, w tym grążel żółty, powojnik prosty oraz dziewięćsił bezłodygowy.

Historia

Obraz Matki Boskiej Piekarskiej

Najważniejsze daty:

• 1136 – bulla papieża Innocentego II wymienia Piekary jako miejscowość położoną pod Bytomiem o nazwie Zwersow (Zwierzów)
• 1277 – powstanie pierwszej parafii rzymskokatolickiej pw. św. Piotra i Pawła w Kamieniu
• 1303 – konsekracja drewnianego kościoła pw. św. Bartłomieja w Piekarach
• 1623 – przekazanie Piekar wraz z ziemią bytomską kupcowi Łazarzowi Henckelowi von Donnersmarckowi
• 1659 – ksiądz Jakub Roczkowski przenosi obraz Matki Boskiej do ołtarza głównego
• 1676 – mieszkańcy Tarnowskich Gór, po ustąpieniu epidemii cholery w tym mieście, składają ślubowanie corocznej pielgrzymki do Piekar
• 1680 – zaraza w czeskiej Pradze; na prośbę cesarza Leopolda I wizerunek Matki Boskiej Piekarskiej zostaje przewieziony do tego miasta; w drodze powrotnej uroczyste procesje z udziałem obrazu odbywają się w Hradcu Králové i Nysie
• 1683 – król Jan III Sobieski w drodze do Wiednia modli się przed obrazem NMP w Piekarach
• 1696 – August II Mocny zaprzysięga w Piekarach pacta conventa i ponawia wyznanie wiary katolickiej
• 1734 – przed cudownym obrazem modli się kolejny król Polski – August III, odwiedza on także kopalnie galmanu
• 1847 – Teodor Heneczek zakłada pierwszą polską drukarnię
• 1849 – konsekracja Bazyliki pw. NMP i św. Bartłomieja
• 1896 – konsekracja piekarskiej Kalwarii
• 1911 – pierwsze wydobycie węgla w kopalni Andaluzja
• 1922 – wkroczenie Wojska Polskiego, Piekary wcielone do Polski
• 1925 – koronacja obrazu Matki Boskiej Piekarskiej
• 1933 – połączenie Brzozowic i Kamienia w Brzozowice-Kamień
• 1934 – połączenie Piekar i Szarleja w gminę Szarlej-Wielkie Piekary
• 1935 – zastąpienie nazwy Szarlej-Wielkie Piekary, Piekarami Śląskimi
• 1937 – uroczyste odsłonięcie i poświęcenie Kopca Wyzwolenia
• 1939 – Piekary otrzymują od Sejmu Śląskiego prawa miejskie, nie dochodzi jednak do formalnego nadania statusu miasta (wybuch II wojny światowej)
• 1945-1946 siedziba gminy Piekary Śląskie.
• 1947 – pełne nadanie praw miejskich
• 1954 – uruchomienie KWK Julian (pierwsza z nowych kopalni węgla uruchomionych w Polsce po II wojnie światowej)
• 1975 – reforma administracyjna, w wyniku której powstał obecny kształt miasta (Piekary + Szarlej + Kozłowa Góra + Brzozowice-Kamień + Brzeziny Śląskie + Dąbrówka Wielka)
• 1990 – reaktywacja samorządu terytorialnego, odbywają się wybory do rady miejskiej w wyniku których wybrany zostaje zarząd miasta z prezydentem miasta Andrzejem Żydkiem na czele
• 1994 – nadanie Honorowego Obywatelstwa Miasta Piekary Śląskie Papieżowi Janowi Pawłowi II, który uczestniczył w pielgrzymkach mężczyzn do MB Piekarskiej, gdy był jeszcze biskupem krakowskim
• 1996 – założenie Radia Piekary
• 1999 – reforma administracyjna: Piekary Śląskie powiatem grodzkim
• 2005 – zmiana herbu miasta

Zabytki

Bazylika NMP i św. Bartłomieja Kościół Zmartwychwstania – Kalwaria Piekarska Pałac Heroda – jedna z kaplic Kalwarii Piekarskiej Pomnik papieża Jana Pawła II Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej

Obiekty sakralne

• Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja
  • wizytówka Piekar Śląskich, wznoszono ją w latach 1841-1846 z inicjatywy księdza Jana Nepomucena Ficka,zakonsekrowana w roku 1849. Znajduje się tu obraz Matki Boskiej Sprawiedliwości i Miłości Społecznej, do którego co roku pielgrzymuje kilkaset tysięcy pątników, Matka Boska Piekarska jest patronką ludzi pracy na Śląsku
• Kalwaria Piekarska
  • mieści się na wzgórzu Cerkwica, wzniesiona w drugiej połowie XIX wieku, znajduje się tu kompleks 14 kaplic Drogi Krzyżowej oraz 15 kaplic różańcowych, na szczycie stoi zbudowany w stylu neogotyckim kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego
• Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Brzezinach Śląskich
  • kościół parafialny według projektu Ludwika Schneidera, pochodzi z 1915 roku, całość nie posiada jednolitego stylu architektonicznego, przeważa styl mieszany, gotycko–romański
• Kościół Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych w Dąbrówce Wielkiej
  • kościół parafialny według projektu Ludwika Schneidera, został przebudowany z kaplicy w latach 1902-1904, styl neoromański
• Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kamieniu
  • parafia św. Piotra i Pawła jest najstarszą parafią wiejską na Śląsku, erygowana została 4 października 1277 na mocy dekretu biskupa Pawła z Przemankowa, na jej terenie urodził się późniejszy biskup krakowski i wrocławski Nanker, obecny kościół zbudowany w 1899 w stylu neogotyckim, według projektu Ludwika Schneidera
• Kościół Trójcy Przenajświętszej w Szarleju
  • budowany w latach 1929-1933 według projektu architekta Zygmunta Gawlika (twórcy katedry w Katowicach), wystrój wnętrza sporządził artysta plastyk Maciej Bieniasz
• Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Kozłowej Górze
  • budowany w latach 1936-1937 według projektu architekta Affa z Katowic
• Kaplica Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Kozłowej Górze (1907)
• Kaplica Matki Bożej – Maria Hilf w Szarleju
  • wzniesiona w 1905 przez rzemieślnika z Bytomia, w miejscu śmierci jego córki zabitej przez złoczyńców, na granicy Piekar i Bytomia, zbudowana w stylu neogotyckim, nad wejściem widnieje napis: Maryjo Wspomóż – Erbaut Maria Hilf, to miejsce upamiętnia także postój wojsk króla Jana III Sobieskiego idącego na odsiecz Wiednia, w 1922 nastąpił podział Śląska, pierwsze granice były dość płynne i bywało, że w nocy starano się je przesunąć, przez to kapliczka raz znajdowała się na terytorium Niemiec, raz zaś na terytorium Polski, obecnie mocno zaniedbana 
• Kaplica św. Antoniego w Dąbrówce Wielkiej – Dołkach (1930)
• Kaplica Studzienka (1862, przebudowana 1930)

Zobacz też: Sanktuarium Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej w Piekarach Śląskich oraz Dekanat Piekary Śląskie

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

• Kopiec Wyzwolenia
  • miał być symbolem walki o polskość i przypominać przyszłym mieszkańcom bohaterskich powstańców. W ten sposób uczczono również przypadającą w 1932 roku 250. rocznicę przejazdu przez Piekary króla Jana III Sobieskiego spieszącego z wojskami polskimi pod Wiedeń
• Park Trzech Bohaterów w Brzozowicach
  • znajduje się w nim pomnik ku czci poległych w latach 1939-1945 i tablica na miejscu stracenia J. Hadasia, H. Hatki i T.Tomy
• Park przy ul. Bytomskiej
  • znajduje się w nim pomnik poległych w latach 1939 - 1945 i upamiętnienia 1000-lecia Państwa Polskiego
• Pomnik Jana Pawła II
  • poświęcony został w czasie 58. pielgrzymki mężczyzn i młodzieńców - 29.05.2005 przez kardynała Franciszka Macharskiego, autorem pomnika jest prof. Zygmunt Brachmański. Jest to pierwszy pomnik Jana Pawła II w archidiecezji katowickiej, stoi on przy głównym wejściu na Kalwarię Piekarską, "witając pielgrzymów"

Inne

• Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej
  • dawny Zespół Szpitala Spółki Brackiej, wzniesiony w latach 1916-1924, mający leczyć urazy powypadkowe, głównie ludzi pracujących w górnictwie, obecnie jest to jedna z lepszych w krajów placówek specjalizujących się w leczeniu schorzeń i urazów narządów ruchu, według Rankingu Szpitali 2008 "Rzeczpospolitej" placówka zajmuje 2. miejsce w zestawieniu szpitali publicznych: monospecjalistycznych bez onkologicznych.
• Fortyfikacje Obszaru Warownego "Śląsk"
  • 13 schronów bojowych
  • 4 schrony pozorne
  • 2 schrony pozorno-bojowe
  • Schron bojowy zamaskowany w budynku cywilnym
    • mieści się w dzielnicy Kamień przy ulicy Długosza 84 w dawnym domu Organizacji "Strzelec", cały budynek, wraz z częścią forteczną, wybudowano w 1938; schron bojowy umieszczono w północno – zachodnim narożniku budynku, obiekt jest jednoizbowy, z dwoma wejściami, wyjściem ewakuacyjnym i dwoma strzelnicami, zadaniem obiektu było wspieranie sąsiednich schronów i zamknięcie ogniem broni ręcznej i maszynowej wyjścia z ulic prowadzących do Kamienia od strony zachodniej; odkryty w 2001, prace remontowe rozpoczęto w 2005, obecnie udostępniony do zwiedzania
• Dawny ratusz w Brzezinach Śląskich (1892)
• Urząd Miasta (początek XX w.)
• Zabudowania folwarku Donnersmarcków: spichlerz (1798), stodoły, stajnie, kuźnia, budynki mieszkalne służby
• Zabytki przemysłu i techniki m.in. dawne szyby kopalni "Nowa Helena", zabudowania KGH "Orzeł Biały" i huty "Krystyn", zabudowania kopalni "Rozalia"

Również wiele kamienic, domów, chat, budynków dawnych szkół ludowych.

Transport

Tranzyt

• E40 Francja-Belgia-Niemcy-Polska-Ukraina-Rosja-Kazachstan
• 94 Legnica–Wrocław–Bytom–Piekary Śląskie-Kraków
• 911 Bytom-Piekary Śląskie-Świerklaniec
• przez Piekary przebiegać będzie odcinek planowanej autostrady A1

Lotnisko

W odległości około 20 km od miasta znajduje się Port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Ma 2 terminale. W odległości około 80 km od miasta znajduje się Port lotniczy Kraków-Balice.

Tramwaje

27 maja 1894 roku w Piekarach oddano do eksploatacji pierwszy odcinek linii tramwajowej, która łączyła centrum miasta z Bytomiem, była to trakcja parowa. Od 1949 roku na trasie Bytom-Szarlej-Piekary Śląskie kursowała linia nr 8. W latach 1952-1958 w trzech etapach przedłużono linię z Kopalni "Nowy Orzeł Biały" do Brzezin Śląskich. W dalszej rozbudowie linii przeszkodził wiadukt kolejowy na drodze do Dąbrówki Wielkiej. Linię zakończono w połowie drogi do tej miejscowości i zbudowano tam pętlę, która istnieje do dziś. Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku zlikwidowano (w dwóch etapach) linię tramwajową prowadzącą obecną ulicą Bytomską z Bytomia do centrum miasta. Tramwaj linii numer 8 kursował od tego czasu od Bytomia do Dąbrówki Wielkiej. Dnia 1 kwietnia 2006 ze względu na złą sytuację spółki Tramwaje Śląskie linia została zlikwidowana, tym samym Piekarzanie stracili ostatnie połączenie tramwajowe. W ostatnim okresie linia istniała na trasie Bytom (Politechnika Śl.) - Brzeziny Śl. - Dąbrówka Wielka (Pętla).

Autobusy

Dworzec Autobusowy w Piekarach Śląskich

Połączenia wewnętrzne oraz z sąsiednimi miejscowościami zapewnia wyłącznie komunikacja autobusowa. Miasto zleciło organizację komunikacji miejskiej Komunikacyjnemu Związkowi Komunalnemu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w Katowicach. Wcześniej autobusy w mieście obsługiwał Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach.

Aktualnie istnieją 24 linie autobusowe (5, 24, 42, 43, 52, 53, 73, 85, 91, 99, 104, 105, 114, 119, 133, 148, 164, 168, 170, 185, 192, 700, 780, 860). Linie te łączą pomiędzy sobą dzielnice miasta, a także zapewniają bezpośredni dojazd do Bytomia, Tarnowskich Gór, Katowic, Siemianowic Śl., Radzionkowa, Będzina, Wojkowic i niektórych miejscowości gmin: Świerklaniec, Bobrowniki, Mierzęcice oraz Ożarowice. Istnieje także prywatna linia mikrobusowa (oznaczona jako M861) na trasie Piekary Śl. - Chorzów - Katowice. Komunikacja PKS ma marginalne znaczenie. Istnieją jedynie pojedyncze kursy autobusów PKS na trasach Zawiercie - Bytom, a także Praszka - Katowice. Istnieje też połączenie PKS z Częstochową, które służy dowozowi pracowników ZG Piekary.

Kolej

Istniejąca na terenie miasta kolej służy jedynie do celów przewozu towarów (głównie węgla), ale jeszcze nie tak dawno do Piekar można było się dostać pociągiem, a w mieście istniał przystanek osobowy w Dąbrówce Wielkiej, stacja w Szarleju i Brzezinach Śląskich. Pierwsze połączenie kolejowe Piekary otrzymały w 1870 roku. Niewiele z tego zostało. Zabytkowa infrastruktura kolejowa jest dewastowana i niszczona. W całości zachowała się jedynie stacja Brzeziny Śląskie z 1925 roku, lecz w 2008 roku została wyburzona. 

Turystyka, sport i rekreacja

Szlaki turystyczne

Szlaki turystyczne i sąsiedzi Piekar Śląskich

Na terenie miasta wyznakowano następujące szlaki piesze:

• Szlak Husarii Polskiej
  • część zachodnia Szarlej-Piekary-Kozłowa Góra-długości 8,3 km
  • część wschodnia Dąbrówka Wielka-Brzeziny Śląskie-długości 6,3 km

• Szlak Powstańców Śląskich
  • Szarlej-Piekary-Kopiec Wyzwolenia-długości 5,6 km

• Szlak Tysiąclecia
  • Kopiec Wyzwolenia-Piekary-Kozłowa Góra-długości 6,5 km

• Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego
  • Dąbrówka Wielka-Dołki-Kamień-długości 7,5 km

• Szlak łącznikowy
  • długości 0,7 km łączy szlak Husarii ze Szlakiem Powstańców Śląskich

Obiekty sportowe

• Hala klubu GKS Olimpia Piekary Śląskie
• Stadion znajdujący się na terenie MOSiR-u Piekary Śląskie
• Stadion znajdujący się na terenie klubu "Andaluzja Piekary Śląskie"
• Kompleks sportowy (basen kryty i siłownia) znajdujący się na terenie "KWK Julian"
• Basen kryty znajdujący się na terenie MSP nr 5 w Piekarach Śląskich
• Basen otwarty znajdujący się na terenie MOSiR-u Piekary Śląskie
• Korty tenisowe znajdujące się na terenie MOSiR-u Piekary Śląskie
• Korty tenisowe znajdujące się na terenie klubu "Andaluzja Piekary Śląskie"
• Skatepark przy ul. ks. J. Popiełuszki należący do MOSiR-u Piekary Śląskie

Kluby sportowe

• Olimpia Piekary Śląskie - klub piłki ręcznej
• Orkan Dąbrówka Wielka - piłka nożna (liga okręgowa), szachy (II liga)
• Orzeł Biały Brzeziny Śląskie - piłka nożna (klasa A)
• Czarni Kozłowa Góra - piłka nożna (klasa A)
• Coslovia Kozłowa Góra - kolarstwo szosowe
• Andaluzja Piekary Śląskie - piłka nożna (liga okręgowa), podnoszenie ciężarów (II liga męska)
• Master Piekary Śląskie - szachy
• Ośrodek Sztuk Walki Triada - zajęcia Boksu Tajskiego, Karate Shinkyokushinkai, Ju Jiutsu
• UKS Net SKOK Skarbiec Piekary Śląskie - siatkówka kobiet (III liga)
• UKS La-Basket Piekary Śląskie - koszykówka
• MOSiR Piekary Śląskie - piłka nożna (drużyny juniorskie)
• KS Piekary - piłka nożna (klasa B)

Symbole miasta

Herb miasta przed zmianą Obecna flaga miasta

Herb Piekar Śląskich

 

Obecny herb Piekar Śląskich (zmieniony w 2005) przedstawia dwóch ubranych na czarno górników w strojach ludowych, ze złotymi butami i szarfami, którzy wskazują rękoma na Sanktuarium Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej w Piekarach Śląskich. Wszystkie elementy umieszczone są na niebieskim (błękitnym) tle. Przed zmianą herbu w 2005 znajdowało się na nim dwóch górników trzymających się za ręce, bez wizerunku bazyliki piekarskiej.

Flaga Piekar Śląskich

 

Na podstawie uchwały Rady Miasta Piekary Śląskie z 2005 roku dotyczącej zmian w statucie miasta, barwami miasta są kolory błękitny, złoty (żółty) i błękitny, w trzech poziomych pasach, których szerokość do szerokości flagi jest w proporcjach: ¼, ½, ¼, a stosunek szerokości do długości flagi wynosi 5:8.

Hejnał Piekar Śląskich

Hejnał miasta Piekary Śląskie został ustanowiony 21 maja 2009 na sesji Rady Miasta. Oparty jest na motywach pieśni religijnej Matko Piekarska autorstwa Feliksa Nowowiejskiego. Hejnał skomponował organista piekarskiej bazyliki Klaudiusz Jania. Utwór będzie rozbrzmiewał z piekarskiego Ratusza codziennie o 12.00 i 21.00.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.