Pelplin

Pelplin to miasto w woj. pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu DW229 z DW230, w pobliżu miasta powstaje węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z DW229. Miasto leży na ważnej magistrali kolejowej Śląsk-Porty Trójmiasta.

Położenie

Miasto i Gmina Pelplin położona jest w południowej części województwa pomorskiego w powiecie tczewskim., nad rzeką Wierzyca. Geograficznie Gmina i Miasto Pelplin położona jest w obrębie dwóch mezoregionów fizyczno-geograficznych - Pojezierza Starogardzkiego (część centralna i zachodnia) oraz Doliny Kwidzyńskiej (część wschodnia), która jest częścią makroregionu Doliny Dolnej Wisły. Etnicznie należy do regionu zwanego Kociewiem. Położenie geograficzne a także struktura środowiska przyrodniczego (wynik zlodowacenia bałtyckiego oraz procesów przyrodniczych po ustąpieniu lądolodu) determinują większość warunków naturalnych - jest to gmina o wiodącej funkcji rolniczej.

Historia

Historia Pelplina nierozerwalnie związana jest z zakonem cystersów, przybyłych tu z Doberanu w Meklemburgii. W 1274 wieś (wtedy zwana Polplin) z przyległymi terenami została nadana zakonowi przez księcia pomorskiego Mściwoja (Mszczuja, Mestwina) II. Od 1821 stolica diecezji chełmińskiej (po przeniesieniu z Chełmży), od 1992 diecezji pelplińskiej (pierwszym biskupem pelplińskim został Jan Bernard Szlaga). W 1931 Pelplin otrzymał prawa miejskie. Od 1994 z Pelplina nadaje Katolicka Rozgłośnia Diecezji Pelplińskiej - Radio Głos, (rozpoczęcie nadawania 27 listopada).

Z kart historii

• 1274 r. książę pomorski Mszczuj II darował cystersom wieś Pelplin
• 1281 r. cysterska wieś Lignowy została przekazana Krzyżakom
• 1433 r. klasztor pelpliński padł ofiarą najazdu wojsk husyckich
• 1626 r. król szwedzki Gustaw Adolf podziwiał obraz Hana w kościele opactwa
• 1677 r. Jan III Sobieski z rodziną gościł w opactwie cysterskim w Pelplinie
• 1807 r. stacjonowała w klasztorze dywizja gen. Mennarda w drodze do Gdańska
• 1823 r. przeniesiono stolicę biskupów chełmińskich do Pelplina
• 1829 r. otwarto seminarium duchowne
• 1836 r. założono szkołę przykatedralną - słynne "Collegium Marianum"
• 1869 r. rozpoczęto wydawanie "Pielgrzyma", reaktywowanego po wojnie w 1989 r.
• 1878 r. uruchomiona została potężna cukrownia pelplińska
• 1931 r. Pelplin otrzymał prawa miejskie, a herb w 1937 r.
• 1999 r.z pielgrzymką apostolską przybył Jan Paweł II.

Nazwy Pelplina

W tekstach średniowiecznych spotykamy nazwę Poplin (1274 r.), Polplyn (1298 r.), Poplin (1301 r.), Polpelin (1306 r.), a później Paplin lub Peplin (1583 r.). Nazwę tę wywodzono dawniej od rzeczownika "pło", jezioro. Dziś przeważa opinia, że jest ona patronimiczna i pochodzi od nazwiska Pepła.

II Wojna Światowa

Wybuch II wojny światowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem gdzie odbywały się przesłuchania torturowanych więźniów. 20 października 1939 r. po krwawej procesji, która przeszła przez miasto zginęli pelplińscy profesorowie, kanonicy i pracownicy Kurii jacy znajdowali się na miejscu. Zginęło także kilku świeckich obywateli Pelplina.

Zabytki

Bazylika w Pelplinie

• Gotycki pocysterski zespół klasztorny: kościół z końca XIII-poł. XIV wieku, sklepiony w XIV, XV w. i 1557 r. (Antoni Schultes z Gdańska), odnawiany i częściowo rekonstruowany w latach 1894-99, duża trójnawowa bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi o układzie nawy głównej imitującej układ halowy, z prosto zamkniętym prezbiterium i transeptem; bogate wyposażenie wnętrza - gotyckie stalle z połowy XV w., najcenniejsze w Polsce, o bogatej dekoracji, wielki manierystyczny ołtarz główny z lat 1623-24 z obrazami Hermana Hana (Koronacja Marii, Wizja św. Bernarda) oraz bogatą dekoracją rzeźbiarską, manierystyczne ołtarz w nawach bocznych i przy filarach nawy głównej z obrazami Hermana Hana (słynny Pokłon pasterzy), A. Stecha, B. Strobla i in.; do kościoła od południa przylega budynek dawnego klasztoru z XIV w. - trójskrzydłowy z wirydarzem i otaczającymi go krużgankami, w których malowidło gotyckie z XV wieku oraz obrazy z końca XVII w. malowane przez A. Stecha i jego warsztat.
• Kościół Bożego Ciała, gotycki z około 1417 roku; w drugiej połowie wieku XVII stał się kościołem parafialnym dla rozwijającej się wokół klasztoru osady wiejskiej.
• Muzeum Diecezjalne - z bogatymi zbiorami sztuki gotyckiej (Księga Gutenberga)
• Klasycystyczny pałac biskupi z około 1837 r.

Sport

KS Wierzyca Pelplin – klub piłkarski założony w 1955 roku w Pelplinie. Obecnie posiada również sekcje karate i koszykówki. Największy sukces w historii klubu przyszedł w sezonie 2004/2005, kiedy to Wierzyca zdobyła Regionalny Puchar Polski (w regionie pomorskim). Od sezonu 2007/2008 klub występuje w III lidze.

KS Centrum Pelplin – klub założony w 1998 roku. Największym sukcesem klubu, jest awans do A-Klasy. W 2008 roku klub obchodził będzie 10-lecie istnienia.

MUKS Olimpijczyk Pelplin - klub lekkoatletyczny założony w 2005 roku

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.