Park Narodowy Gór Stołowych

Park Narodowy Gór Stołowych – jeden z 23 parków narodowych na terenie Polski, utworzony w 1993 r.

Park jest położony na terenie Sudetów Środkowych na północnym zachodzie ziemi kłodzkiej, przy granicy polsko-czeskiej. Górami Stołowymi nazywana jest znajdująca się na terytorium Polski południowo-zachodnia część rozległej, piaskowcowej płyty wypełniającej Nieckę Śródsudecką, pomiędzy Karkonoszami, a Górami Bystrzyckimi i Orlickimi. Czeski jej fragment nosi nazwę Broumovska Vrchovina i również objęty jest ochroną. Najdalej wysunięta na północny zachód część po polskiej stronie nosi nazwę Zaworów.

Park Narodowy Gór Stołowych zajmuje obszar ok. 63 km² wierzchowinowej ich partii z najwyższymi wzniesieniami – Szczelińcem Wielkim (919 m n.p.m.) i Skalniakiem (915 m n.p.m.). W granicach Parku znajduje się też południowo-zachodnia część Gór Stołowych, zbudowana ze skał magmowych – granodiorytów (Krucza Kopa). Poza jego granicami znajduje się niewielka, najniższa, południowo-wschodnia część Gór Stołowych oraz dwie enklawy obejmujące rejon Karłowa oraz kopalni piaskowca "Radków". W otulinie Parku znajdują się popularne uzdrowiska: Polanica-Zdrój, Duszniki-Zdrój i Kudowa-Zdrój.

Krajobraz i budowa geologiczna

Park Narodowy Gór Stołowych to park z najdziwniejszymi skałami i skalnymi labiryntami.

Nazwa Góry Stołowe doskonale opisuje ich krajobraz, którego charakterystycznymi elementami są rozległe płaszczyzny zrównań i wznoszące się nad nimi, urwistymi ścianami, płaskie stoliwa skalnych bastionów. Unikalna rzeźba, wzbogacona dużym nagromadzeniem rozmaitych form erozji piaskowców w postaci głębokich szczelin, labiryntów i blokowisk skalnych, czy pojedynczych skałek o niespotykanych kształtach, czyni Góry Stołowe wyjątkowymi w skali Polski. Rzeźba ta jest odzwierciedleniem płytowej budowy geologicznej związanej z osadowym pochodzeniem tworzących je skał.

Skały na Szczelińcu Wielkim

W okresie górnej kredy, czyli przed około 100 mln lat, teren dzisiejszych Gór Stołowych stanowił fragment wielkiego morza. Spływające z przylegających obszarów lądowych rzeki nanosiły materiał zwietrzelinowy, głównie piasek, który osadzał się na jego dnie. W rezultacie utworzyły się trzy poziomy piaskowców: dolny, środkowy i górny, powstałe z gruboziarnistych osadów przedzielonych drobnoziarnistymi marglami. Piaskowce te zalegają prawie poziomo, a od licznych pionowych spękań noszą nazwę ciosowych. Skały margliste w południowo-zachodniej części Gór Stołowych i w Rowie Górnej Nysy łączą się w jeden kompleks o znacznej miąższości. Współczesny wygląd gór po ustąpieniu morza, ukształtowały ruchy wynoszące ten obszar w okresie orogenezy alpejskiej oraz dziesiątki milionów lat erozji płyty osadowej w różnych, zmieniających się warunkach klimatycznych - od tropikalnych w trzeciorzędzie po klimat okołobiegunowy w epoce lodowcowej. Efektem jest dzisiejszy wygląd Gór Stołowych. Ponad otaczającymi kotlinami wznoszą się one stromymi zboczami, często zwieńczonymi pionowymi urwiskami skalnymi. Wierzchowina jest prawie płaska, z lekka powyginana. Ponad nią sterczą mniejsze stoliwa Szczelińca, Skalniaka, Narożnika oraz liczne skałki i całe ich zgrupowania. Krawędzie wierzchowiny oraz sterczących z niej masywów są popękane i poprzecinane szczelinami i wąwozami. Skałki zbudowane z warstw piaskowca o różnej odporności na erozję tworzą często formy iglic, maczug czy grzybów skalnych. To bogactwo form skalnych jest największą wartością Parku Narodowego.

Ciekawostki

• Muzeum Żaby – w roku 2002 zostało otwarte pierwsze w Polsce Muzeum Żaby, które znajduje się przy Dyrekcji Parku Narodowego Gór Stołowych. Prezentowane eksponaty mają na celu przybliżenie idei ochrony płazów, muzeum posiada kolekcję ponad 3000 eksponatów pochodzących z blisko 20 krajów świata i 6 kontynentów.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.