Oświęcim

Rynek w Oświęcimiu

Oświęcim (niem. Auschwitz, jid. Oshpitizin, czes. OsvÄ›tim, po słowacku Osvienčim, po cygańsku Auszwica, Oswienczim) to miasto i gmina, siedziba powiatu oświęcimskiego w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim. W mieście znajduje się również siedziba władz gminy wiejskiej Oświęcim.

Miasto znajduje się przy ujściu Soły do Wisły.

Oświęcim leży w centrum Kotliny Oświęcimskiej, pomiędzy Pogórzem Karpackim a Wyżyną Śląską. Z okolicznymi regionami - Małopolską, Górnym Śląskiem, Żywiecczyzną i Śląskiem Cieszyńskim - łączą dogodne połączenia kolejowe, drogowe i wodne.

Etymologia nazwy

Oświęcim jest polską nazwą miejscowości o 800-letniej historii. Pisownia wyrazu potwierdza jego słowiański charakter. Etymolodzy zaliczają go do nazw dzierżawczych (Oświęcim – gród Oświęcima). W zachowanych materiałach nazwa "Oświęcim" występuje w różnych językach – polskim, czeskim, niemieckim lub łacińskim, np.:(Ospenchin (1217 r.), Osvencin (1280 r.), Hospencin (1283 r.), Osswetem (1290 r.), Uspencin (1297 r.), Oswentim (1302 r.), Wswencim (1304 r.), Auswintzen (1312 r.), Oswiecim (1314 r.), Oswencin (1327 r.), Auswieczin (1372 r.), Awswiczin (1372 r.), Uswiczin (1400 r.). Spotykamy się także z innymi przekazami: Ossvancin, Osvencim, Osvenczyn, Osvacim, Osswanczyn, Ossvijancin, Osswancin, Oswęcim, względnie Ossvencim. W łacinie nazwa zapisywana była jako Osswencimen lub Osviecimensis. Jako że, Oświęcim był ważnym ośrodkiem handlowym, niemieccy kupcy oraz osadnicy nadawali mu swoją, niemieckojęzyczną nazwę – Auswintz, co znalazło odzwierciedlanie w XIV-wiecznych dokumentach książąt opolskich i cieszyńskich. Niemiecka nazwa miasta Auschwitz zaczęła się pojawiać już w XV wieku na różnych mapach geograficznych niemieckojęzycznych, w słownikach i opracowaniach historycznych. W okresie zaboru austriackiego tj. w latach 1772-1918 widniała w dwujęzycznych dokumentach, Oświęcim z polskiej wersji był w niemieckim tłumaczeniu miastem Auschwitz. Po włączeniu do Rzeszy Niemieckiej okupant zmienił nazwę z polskiej ponownie na niemiecką. Dlatego w nazwie Konzentrationslager pojawiła się niemiecka nazwa Oświęcimia. Zaraz po zajęciu Oświęcimia przez Armię Czerwoną (27 stycznia 1945) miastu przywrócono jego rdzenną nazwę.

Symbole miasta

• Herb miasta Oświęcim - historyczny herb miasta Oświęcimia stanowi: „W polu błękitnym pośrodku tarczy kamienna biała wieża o poszerzonej podstawie, o pięciu blankach, z wysokim trapezowym dachem z czerwonych dachówek. Na szczycie dachu dwie złote gałki rozmieszczone po obu jego stronach na jednym poziomie. W wieży — jeden pod drugim — dwa czarne prostokątne, w górze zaokrąglone, okienne otwory. Obok wieży, po obu jej stronach, złote pół orły odwrócone od siebie głowami. Tarcza herbowa bez bordiury.”

• Flaga miasta Oświęcimia - flagą miasta Oświęcimia jest prostokątny płat tkaniny o bokach w stosunku 5:8. Na błękitnym tle płatu flagi umieszczony jest, na jej środku, herb miasta Oświęcimia bez bordiury. Wielkość herbu (wysokość, szerokość) stanowi połowę krótszego boku flagi. Flaga masztowo-dekoracyjna ma herb miasta Oświęcimia, umieszczony w górnej części płatu flagi.

• Hejnał miasta Oświęcimia - hejnałem miasta Oświęcimia są pierwsze cztery takty Poloneza Weselnego Aleksandra Orłowskiego.

• Logo Oświęcimia - znak promocyjny miasta zbudowany z logotypu "Miasto Oświęcim" oraz znaku graficznego przedstawiającego podrywającego się do lotu ptaka - białego gołębia (symbol pokoju). Tło przedstawia dwie postacie, w różnych odcieniach, symbolizujące jedność ras. Logo zostało stworzone na potrzeby kreowania nowego wizerunku: "Oświęcim - Miasto Pokoju".

Historia

 

Miasto ma ponad 800-letnią historię i należy do najstarszych piastowskich grodów kasztelańskich w Polsce. Według zachowanych dokumentów około 1179 r. gród oświęcimski został przekazany przez Kazimierza Sprawiedliwego na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, księcia opolskiego i raciborskiego. Od tego momentu losy miasta będą związane z dziejami Śląska i Małopolski, a w XIV w. nawet z historią Korony Czeskiej.

Za rządów księcia opolskiego Władysława I (ok. 1272 r.) Oświęcim otrzymał lwóweckie prawa miejskie. W 1281 roku ziemia oświęcimska weszła w skład nowo powstałego księstwa cieszyńskiego, a w latach 1312-1317 powstało niezależne księstwo oświęcimskie, którego władcą był książę Władysław. W 1327 roku księstwo zostało uzależnione od Czech na ponad wiek. W 1445 r. nastąpił jego podział na księstwa: oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. W 1457 książę Jan sprzedał księstwo oświęcimskie królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, dzięki czemu Oświęcim znów wrócił do granic Polski.

W okresie wojen szwedzkich Oświęcim został poważnie zniszczony, a wraz z I rozbiorem Polski w 1772 ziemia oświęcimska została wcielona do zaboru austriackiego, aż do 1918 roku. W latach 1929-1931 miasto było siedzibą powiatu, ale w 1932 r. powiat oświęcimski zlikwidowano.

We wrześniu 1939 miasto zostało zajęte przez Wehrmacht. Wycofujące się z Oświęcimia i okolic Wojsko Polskie wysadziło w powietrze most na rzece Sole, łączący lewo i prawobrzeżną część miasta. Oświęcim dekretem Hitlera z 8 października 1939 został wcielony do III Rzeszy. W czasie II wojny światowej znajdował się tutaj największy niemiecki obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady Auschwitz-Birkenau. W skład kompleksu wchodził obóz macierzysty KL Auschwitz I w Oświęcimiu, KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince, KL Auschwitz III-Monowitz w Monowicach oraz system wielu podobozów. W 1941, biorąc pod uwagę dogodne położenie miasta oraz możliwości techniczno-surowcowe terenu, koncern IG Farben przyjął od rządu niemieckiego zlecenie wybudowania i uruchomienia na jego wschodnich obrzeżach fabryki chemicznej, która miała wytwarzać produkty niezbędne w czasie wojny dla potrzeb militarnych.

27 stycznia 1945, obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony. Do dziś pozostaje on symbolem tragicznej historii masowej zagłady ok. 1,1-1,5 mln niewinnych ludzi, różnej narodowości i wyznań (90% stanowili Żydzi).

Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, powstałe w 1947 r., a w 1979 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. 26 czerwca 2004, na "II Forum Polskich Miast i Miejsc UNESCO", miasta i obiekty w Polsce, znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, w celu przekazywania informacji, współpracy i promocji skupiły się w Ligę Polskich Miast i Miejsc UNESCO. Siedzibą Ligi został Toruń, a jej pierwszym prezesem Marcin Zamoyski.

W 1952 r. powstał powiat oświęcimski, który po reformie administracyjnej w 1975 wszedł w skład województwa bielskiego. W 1979 utworzono urząd Prezydenta Miasta. W 1999 w wyniku nowego podziału administracyjnego ponownie miasto stało się siedzibą powiatu wchodzącego w skład województwa małopolskiego.

Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski (1979) miasto i muzeum znalazło się na trasie pielgrzymki Papieża Jana Pawła II.

W roku 2006 w dniu 28 maja Oświęcim odwiedził Papież Benedykt XVI.

Historia Żydów w Oświęcimiu

Pierwsi Żydzi przybyli do Oświęcimia w połowie XVI wieku. W 1563 wydano zakaz osiedlania się Żydom w mieście, jednak już w 1588 udało im się tutaj zbudować bóżnicę z kirkutem. W 1666 Żydzi mieli w mieście 20 budynków. Kahał powstał w drugiej połowie XVIII wieku, obejmując swoją władzą obszar dawnego Księstwa Oświęcimskiego. W drugiej połowie XIX wieku znaczne tu były wpływy chasydyzmu. W 1765 mieszkało w Oświęcimiu 133 Żydów, w 1910 - 3 tys., a w 1921 - 4950 (40% ludności).

W czasie II wojny światowej Oświęcimscy Żydzi zostali umieszczeni w gettach w Chrzanowie, Będzinie i Sosnowcu (1941), skąd po ich likwidacji trafili do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Po wojnie nieliczni ocaleni Żydzi powrócili do Oświęcimia. W 1946 roku żyło tutaj 186 Żydów. Do 1955 roku wszyscy wyemigrowali. W latach 60. do miasta wrócił Szymon Kluger.

W 1998 roku nastąpiło uroczyste przekazanie Gminie Wyznaniowej Żydowskiej z Bielska-Białej synagogi Chewra Lomdei Misznajot przy placu ks. J. Skarbka 3, przy której wybudowane zostało Edukacyjne Centrum Żydowskie. Otwarcie centrum nastąpiło 12 września 2000 roku. Celem ośrodka jest upamiętnianie ofiar Zagłady poprzez studia nad historią i kulturą Żydów polskich na przykładzie Oświęcimia. W 2000 roku zmarł Szymon Kluger, ostatni do końca mieszkający w Oświęcimiu Żyd. Został pochowany na miejscowym kirkucie.

Wojnę przetrwała również synagoga należąca do chasydów z Bobowej. Jednak w 2005 roku, ze względu na fatalny stan techniczny została wyburzona. Znajdowała się niedaleko nieistniejącej Wielkiej Synagogi, spalonej w 1939 roku.

Zabytki

• Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
• Zamek w Oświęcimiu wraz z wieżą
• Tunele podziemne w Oświęcimiu
• Kaplica św. Jacka w Oświęcimiu
• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Oświęcimiu
• Kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Oświęcimiu
• Kościół Matki Bożej Bolesnej w Oświęcimiu
• Rynek w Oświęcimiu
• Ratusz w Oświęcimiu
• Liczne kamienice
• Cmentarz Parafialny w Oświęcimiu
• Cmentarz żydowski w Oświęcimiu
• Synagoga Chewra Lomdei Misznajot
• Pałac Ślubów
• Zbiory Historyczno-Etnograficzne
• Kaplica Hallerów w Dworach

Połączenia

Oświęcim leży na skrzyżowaniu się wielu ciągów komunikacyjnych, takich jak:

• droga krajowa nr 44 - Gliwice - Tychy- Kraków
• droga wojewódzka nr 933 - Wodzisław Śląski - Pszczyna- Chrzanów
• droga wojewódzka nr 948 - Oświęcim - Kęty - Żywiec

Dodatkowo Oświęcim jest ważnym węzłem kolejowym z połączeniami krajowymi i międzynarodowymi:

• Czechowice-Dziedzice
• Katowice
• Kraków
• Trzebinia
• Praga
• Wiedeń
• Żylina

Najbliższe porty lotnicze:

• Port lotniczy Kraków-Balice - ok. 60 km
• Port lotniczy Katowice-Pyrzowice - ok. 75 km

Komunikacja

 

W Oświęcimiu funkcjonuje:

• Miejski Zakład Komunikacji w Oświęcimiu - 9 linii miejskich, 16 podmiejskich, 49 autobusów
• Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej i Spedycji w Oświęcimiu - miasta objęte połączeniami: Kraków, Bielsko-Biała, Kęty, Chrzanów, Wola (pow. Pszczyna), Osiek (pow. Oświęcimski), Zator, Tychy, Wadowice, Wilamowice (pow.Bielski.).
• Busy - dojazd do, m.in.: Krakowa, Kęt, Katowic, Tychów, Zatora, Spytkowic.

Z Oświęcimia można bezpośrednio dostać się do następujących miast: Wałbrzych, Opole, Nowy Sącz, Rabka, Racibórz, Zakopane, Żary, Zawoja, Gliwice, Krynica.

Bezpośrednie połączenia kolejowe z miastami: Kraków, Katowice, Czechowice-Dziedzice, Trzebinia, Praga,Wiedeń,Żylina,Budapeszt.

Brak bezpośredniego połączenia do Warszawy, które ułatwiłoby turystom dojazd do KL Auschwitz I i KL Auschwitz II Birkenau.

Sport

Baza sportowa:

• Kryta pływalnia, ul Chemików 2
• Hala lodowa, ul Chemików 4
• Boiska do piłki nożnej: w międzywalu Soły i na osiedlu "Domki Szeregowe"
• Zespół boisk na osiedlu Stare Stawy
• "Hotel Olimpijski"

Kluby sportowe

• TH Unia Oświęcim – klub hokejowy
• UKP Unia Oświęcim – klub pływacki
• UKŁF Unia Oświęcim – klub łyżwiarstwa figurowego
• UKH Unia Oświęcim – uczniowski klub hokejowy
• UKHK Unia Oświęcim – klub hokejowy kobiet
• KS Niwa – koszykówka
• UKS Kadet – łucznictwo
• UKS Polfin – tenis stołowy lekkoatletyka
• MKP Unia Oświęcim, KS Soła Oświęcim, LKS Monowice – kluby piłkarskie

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.