Orneta

wyraź opinię | zaproponuj opis | zobacz galerię

Orneta

Orneta (do 1945 niem. Wormditt) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orneta, położone na Warmii, na Równinie Orneckiej.

Położenie

Orneta położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego w powiecie lidzbarskim nad Drwęcą Warmińską i Jeziorem Mieczowym.

Orneta leży na skrzyżowaniu ważnych tras wojewódzkich:

507 Droga wojewódzka nr 507 (Dobre Miasto – Braniewo)
509 Droga wojewódzka nr 509 (Elbląg – Orneta)
513 Droga wojewódzka nr 513 (Pasłęk – Lidzbark Warmiński)
528 Droga wojewódzka nr 528 (Morąg – Orneta)

Do miasta można dojechać autobusami PKS-u oraz koleją. Odległości od innych ośrodków województwa:

Olsztyn – 48 km
Elbląg – 53 km
Lidzbark Warmiński – 34 km
Gdańsk – 125 km
Bezledy (Przejście Graniczne) – 53 km
Ostróda – 48 km

Historia

12 sierpnia 1308 – na ten dzień datowana jest pierwsza wzmianka o osadzie Orneta. Była ona lokowana na staropruskim polu osadniczym Wurmedyten lub Wormedythin.
26 marca 1313 – początek miasta Orneta, następuje potwierdzenie praw miejskich, pojawia się w dokumentach miejskich słowo "civitas".
1340 – Orneta na 9 lat (do 1349 roku staje się siedzibą biskupów warmińskich. W tymże roku powstają mury obronne i rozbudowany jest zamek.
1350 – rozpoczęto budowę kościoła farnego w mieście.
14 sierpnia 1359 – Orneta posiada odnowione przywileje miejskie na prawie chełmińskim. W mieście istnieje ratusz.
1406 – wzmianka o szpitalu św. Ducha, średniowiecznym szpitalu orneckim.
21 stycznia 1454 – Zjazd odbywający się w Ornecie podczas którego miasta warmińskie stają po stronie Prus w wojnie trzynastoletniej.
1466 – Pokój Toruński, w wyniku którego Warmia wraz z Ornetą wchodzi w skład Korony Polskiej.
24 listopada 1520 – ciężkie ośmiodniowe oblężenie Ornety kończy się oddaniem miasta Albrechtowi Hohenzollernowi
1538 – Mikołaj Kopernik podczas pobytu w Ornecie asystuje biskupowi Janowi Dantyszkowi przy odbiorze przysięgi składanej komornictwu biskupiemu.
1586 – następuje osadzenie klasztoru katarzynek z inicjatywy biskupa Marcin Kromera.
17 lipca 1626 – Orneta została zajęta przez wojska szwedzkie.
1655-1660 – w wyniku drugiej wojny szwedzkiej miasto zostaje całkowicie zrujnowane.
1703-1788 – Hans Wulff syn organmistrza z Ornety buduje organy oliwskie.
1772 – Orneta w zaborze Pruskim.
1829-1830 – budowa kościoła ewangelickiego.
1867 – pierwsze gimnazjum w Ornecie.
1872-1875 – powstaje nowoczesny szpital miejski - szpital św. Elżbiety.
1884 – Orneta otrzymuje połączenie kolejowe z Olsztynem, następuje budowa dworca kolejowego.
1855 – miasto otrzymuje kolejne połączenie kolejowe, tym razem z Pieniężnem.
1894 – kolejne połączenie kolejowe z Morągiem.
1901 – powszechna elektryfikacja Ornety.
1902 – utworzenie Gimnazjum Żeńskiego.
1905 – połączenie kolejowe Ornety z Lidzbarkiem Warmińskim.
1911 – Orneta zostaje skanalizowana i otrzymuje wodociągi.
20 listopada 1925 – nowy budynek gimnazjów żeńskiego i męskiego.
17 marca 1945 – zajęcie Ornety przez wojska II i III frontu białoruskiego.
23 lipca 1945 – przekazanie Ornety administracji polskiej.
1945-1998 okres rozwoju, rozbudowy miasta, powstają nowe zakłady przemysłowe, budynki mieszkalne i użyteczności publicznej.
1975 – w wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej Orneta staje się częścią województwa elbląskiego.
1999 – Orneta w nowo powstałym województwie warmińsko-mazurskim w powiecie lidzbarskim.

Zabytki

Do ważniejszych zabytków miasta należą:

Ratusz z XIV wieku

Ratusz – wybudowany w stylu gotyckim znajduje się w centralnej części rynku orneckiego. Powstał on w 1351 roku na miejscu dawnego domu kupieckiego. Pierwsza wzmianka o nim datowana jest na 1359. Obecny kształt bryły ratusza został nadany najprawdopodobniej w latach 1376-1389. Jest to budynek murowany z liczną zendrówką. W XV wieku ratusz został obudowany murowanymi budami które wzmiankowane są już w 1423 roku. W 1614 roku owe budy uzyskały status domków budniczych. Ratusz ornecki zbudowany jest na planie prostokąta z dosyć znacznie rozczłonkowanym szczytem. Dach wieńczy ośmioboczna wieżyczka barokowa z galeryjką która odnawiana była trzykrotnie w 1586, 1622, 1832 roku. W hełmie wieży umieszczony jest najstarszy na Warmii dzwon pochodzący z 1384 roku.

gotycki kościół

Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty – gotycki kościół parafialny został zbudowany w latach przed 1350 – po 1370, z inicjatywy biskupa Hermana z Pragi. Jest ceglaną czteroprzęsłową bazyliką z niewyodrębnioną częścią prezbiterialną i z wieżą od zachodu. W XV w. dobudowano kaplice boczne, które z czasem otrzymały ozdobne szczyty, nadające budowli niezwykle malowniczy wygląd, podkreślony ceramicznym detalem architektonicznym. Kościół znacznie ucierpiał w historii głównie za sprawą wojen i pożarów, lecz mimo to należy do najbardziej interesujących na Warmii. Został zniszczony w czasie wojen krzyżackich w latach 1519-1525. Po zniszczeniach kościół przebudowano i rozbudowano, otrzymał m.in. nowe szczyty i sklepienia. Około 1900 roku przeprowadzono gruntowny remont kościoła nie zmieniając jednak jego konstrukcji i architektury. We wnętrzu budynku na uwagę zasługują liczne zabytki: ołtarz główny z 1744 roku, żyrandol z 1576 roku, barokowe ołtarze boczne (św. Elżbiety Węgierskiej, św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Serca Pana Jezusa), ambona z 1744 roku. Liczne są ołtarze umieszczone przy filarach: ołtarz NMP Różańcowej z 1761 roku, ołtarz św Józefa. Wewnątrz znajduje się również gotycki krzyż z XV wieku oraz mosiężny lawaterz. Znajdują się też gotyckie malowidła ścienne (m.in. Koronacja Marii z końca XIV w.), a ponadto liczne malowidła z XV w.

Kościół ewangelicki (obecnie cerkiew prawosławna) – wybudowany w latach 1829-1830, zapewne wg projektu Karla Friedricha Schinkla, wieża 1905-1906. Początkowo ewangelicki, po 1945 r. został przekazany cerkwi prawosławnej. Nastąpiła wtedy adaptacja wnętrza do potrzeb liturgii prawosławnej, przebudowano ołtarz, ustawiono ikonostas. Pierwotny ołtarz barokowy połączony jest z kazalnicą, zakupiony z jednego z kościołów katolickich.

Kaplica Jerozolimska – pochodzi z 1829 roku. Wewnątrz barokowe wyposażenie m.in. ołtarz. Na ścianach zabytkowe obrazy z XVII wieku, przedstawiają one ukrzyżowanie i zdjęcie krzyża. Znajdują się też tutaj obrazy ukazujące życie św. Marii Magdaleny oraz zabytkowe drewniane świeczniki z początku XIX wieku.

Układ urbanistyczny miasta z rynkiem i ratuszem pośrodku, znajdują się też tutaj liczne kamieniczki zabytkowe które otaczają rynek oraz stoją przy okolicznych ulicach.

Kamienice na starym mieście, głównie wokół rynku, pochodzące z XVII-XIX wieku

Klasztor Katarzynek z drugiej połowy XVI w.

Pozostałości zamku biskupiego (piwnice) z XIV i XVI w.

Pozostałości murów obronnych z XIV w.

Spichlerz z drugiej połowy XVIII w.

Synagoga

Sport

W mieście zlokalizowana jest hala sportowo-widowiskowa, mieści się też tutaj kompleks boisk trawiastych oraz bieżnia lekkoatletyczna. Cała infrastruktura należy do Ośrodka Sportu i Rekreacji w Ornecie, który administruje tymi obiektami.

Kluby i sekcje sportowe:

Ludowy Uczniowski Klub Sportowy "Orneta", szkoli on młodzież w tenisie stołowym oraz lekkoatletyce. Klub znajduje się III Lidze mężczyzn w tenisie stołowym.