Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu

Dane kontaktowe

Adres: ul. Lubrańskiego 1, Ostrów Tumski
61-108 Poznań
Tel.: (0-61) 852-61-95
Strona internetowa

Poznańskie Muzeum Archidiecezjalne jest jedną z najstarszych tego typu instytucji w kraju i jedną z pierwszych placówek muzealnych w Poznaniu.

Założone zostało w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku (w latach 1894 -1898 ) przez ówczesnego Arcybiskupa Gnieźnieńsko-Poznańskiego - Floriana Stablewskiego.

Zakładając Muzeum w czasach politycznej niewoli Arcybiskup Stablewski pragnął, aby "gromadzić w nim obiekty zabytkowe, które straciły swą wartość użytkową i powoli ulegały całkowitej zagładzie". Przechowywane odtąd w powołanej do życia instytucji miały służyć dalej, z tym że teraz nauce - domyślnie polskiej. Zalążkiem muzealnych zbiorów były obiekty przywożone do Poznania przez proboszczów, na wniosek specjalnie do tego celu wyznaczonego konsultanta - historyka sztuki dr. Bolesława Erzepki. Jako jedna z pierwszych do zbiorów trafiła również prywatna kolekcja Arcybiskupa, pieczołowicie i ze znawstwem gromadzona i poszerzana podczas zagranicznych podróży (np. zakup kilkudziesięciu obrazów olejnych i ikon w Rzymie, zakup kolekcji kanonika Münzenbergera we Frankfurcie nad Menem).
Muzeum pierwotnie znajdowało się w skasowanym przez Niemców, podczas Kulturkampfu,klasztorze Sióstr Karmelitanek (w miejscu dzisiejszej trasy Chwaliszewskiej). Stare klasztorne mury były dobrym miejscem schronienia i eksponowania dla świeżo zbieranych dzieł sztuki. Szczególnie korzystnie prezentowały się one w kaplicy, która swoją architekturą podkreślała sakralny charakter przedstawionych zabytków i ich kultowe znaczenie.

W miarę upływu lat Muzeum zgromadziło taką ilość obiektów, że klasztor stał się za ciasny. Polska była wówczas znów wolnym krajem narodził się więc pomysł, aby zorganizować wystawę w salach dawnego Zamku Cesarskiego. Wspólny wysiłek władz miasta i kościoła zaowocował ciekawą ekspozycją, która gościła w Zamku w latach 1924 - 1929.

Ważnym momentem w historii muzealnej placówki był rok 1925, kiedy to Muzeum dostało się pod zarząd powołanego w tym roku do istnienia Archiwum Archidiecezjalnego. Wspólna dyrekcja nad dwoma podobnymi, a jednak różnymi instytucjami, nie była korzystnym rozwiązaniem dla Muzeum i jego „podopiecznych”. Należy jednak zauważyć, że mimo wszystko dobrym rezultatem tej działalności było uzyskanie dla cennych dzieł sztuki bezpiecznego magazynu pod dachem dawnej Akademii Lubrańskiego . Od roku 1929 aż do połowy 1936 zbiory w ogóle nie były udostępniane do zwiedzania.Dopiero w połowie 1936r. dzięki inicjatywie ks. prof. Szczęsnego Dettlofa i dr. Gwidona Chmarzyńskiego, po trwających kilka miesięcy przygotowaniach, w parterowych salach Akademii, uroczyście otwarto ekspozycję dla publiczności.

Po zajęciu Poznania przez Niemców (1939r.) zbiory zarekwirowano i rozwieziono. Część z nich znalazła się w reaktywowanym z czasów zaborów Kaiser Friedrich Museum (dziś Muzeum Narodowe), resztę zmagazynowano w katedrze, bądź w innych kościołach miasta i okolic. W ogólnym wojennym zamieszaniu duża ilość dzieł zaginęła bez wieści.Niektóre przepadły na skutek zamieszania w roku wyzwolenia i w pierwszych latach po wojnie. Starania o odzyskiwanie obiektów trwały długoa efekty tych starań były różne.

Wlatach powojennych do 1964 r. Muzeum choć istniało i funkcjonowało, znowu nie było otwarte dla zwiedzających. Dopiero w 1964 r. ówczesny Arcybiskup - Antoni Baraniak po rozdzieleniu obu instytucji, (Muzeum od Archiwum), nakazał przygotować muzealne zbiory do pokazania. Zadanie to powierzonezostało księdzu Stefanowi Tomaszkiewiczowi - specjalnie wykształconemu w tym celu kapłanowi. Przez parę następnych lat uporządkowano ekspozycję izaplanowano jej zwiedzanie, zweryfikowano, a właściwie założono nowe księgi inwentaryzacyjne,znaleziono miejsce na nowe magazyny, a także otwarto pracownię konserwatorską, dzięki której wiele zabytków (nie tylko muzealnych) uratowano od zniszczenia.

Rok 1991 przyniósł kolejną zmianę.Na cele ekspozycyjne został zaadoptowany budynek dawnego wikariatu katedralnego przy ul. ks. Posadzego 2

Dla muzealnych eksponatów było to lepsze, ale nie do końca idealne rozwiązanie. Istniał bowiem od wielu lat pomysł i marzenie, aby cały gmach dawnej Akademii Lubrańskiego przeznaczyć na cele muzealno – wystawiennicze. Zdaniem wielu osób niebyło na Ostrowie Tumskim lepszego miejsca na eksponowanie gromadzonych dzieł sztuki oraz pamiątek świadczących o naszej kulturze jak właśnie ten budynek. Taki pogląd podzielał teżks. dr Stanisław Gądecki- Arcybiskup Poznański.

Szansa na spełnienie marzeń pojawiła się wraz z wejściem Polski do Wspólnoty Unii Europejskiej.
W 2005 r. z inspiracji Arcybiskupa złożono wniosek o dotację w ramach programu - Ochrona i zachowanie dziedzictwa narodowego - na"Modernizację zabytkowych budynków Muzeum i Archiwum Archidiecezjalnego". Przyznanie tej dotacji wzmocniło i potwierdziło słuszność decyzji o całkowitym przeznaczeniu dawnej Akademii Lubrańskiego na potrzeby muzealne. Remonty, adaptacje, przygotowywanie nowej ekspozycji zajęły dwa lata. Pochłonęły dużąsumępieniędzy,tak unijnych, jak i diecezjalnych, ale przede wszystkim kosztowały wiele ludzkiego zaangażowania,wysiłkufizycznegoiumysłowego. Budynek Akademii nie był łatwym "pacjentem". Stał na terenie jeszcze nie przebadanym archeologicznie, a bardzo ciekawym. Przeprowadzenie badań w tym miejscu i ich interpretacja mogły potwierdzić lub zaprzeczyć dotychczasową wiedzę o najstarszych dziejach naszego miasta,a zatem takżei Polski. Grzechem byłoby nie skorzystać z nadarzającej się okazji i niesprawdzić,co kryje się w ziemi pod i wokół Akademii, jak powstawała, jak się zmieniała i jak funkcjonowała?Ogromną zasługę w tej dziedzinie ma prof. Hanna Kočka-Krenz, która wraz z zespołem współpracowników i studentów archeologii, cierpliwie przesypywała tony ziemi, nie zawsze w komfortowych warunkach. Drugą osobąpracującą z zaangażowaniem nad dziejami Akademii był prof. Jan Skuratowicz, konsekwentnie śledzący, dokumentujący i interpretujący wszystko, co odsłaniały mury podczas remontu. Kolejny wielki wysiłek włożyły osoby i firmy przygotowujące stałą muzealną ekspozycję: scenarzyści i projektanci aranżacji wystaw (Ryszard Gulczyński, Aleksandra Pudelska, Michał Błaszczyński, Agnieszka Sowa-Szenk), wykonawcy tychże projektów (firma MEGA, Czesław Szcześniak), oraz konserwatorzy dzieł sztuki (Tomasz Frankowski, Mariusz Jarosik, Anna Słomka).

13 września 2007 r. uroczyście otwarto Muzeumz dawnymi zbiorami, ale w nowej szacie i z nowym programem. Ten program to:

• organizowanie wystaw czasowych promujących sztukę (także współczesną)
• organizowanie koncertów, małych przedstawień teatralnych, spotkań z ciekawymi ludźmi
• stworzenie w przyszłości nowoczesnej, multimedialnej wystawy archeologicznej pokazującej początki tego miejsca tzn. OstrowiaTumskiego w Poznaniu, a co nierozerwalnie za tym idzie początki Państwa Polskiego

Specjalnymi atrakcjami zorganizowanymi z okazji otwarcia były wystawy:

• "Spotkania Jana Pawła II w obiektywie Arturo Mari" - prace długoletniego, osobistego fotografa papieża Jana Pawła II (scenariusz i projekt aranżacji - Anna Stolarska).

• "Wokół Akademii - odkrycia archeologiczne" przedmioty wydobyte z ziemi podczas badań gmachu dawnej Akademii Lubrańskiego ( scenariusz i projekt aranżacji - Olga Antowska-Gorączniak)

Rozpoczął się itrwakolejny etap historii Muzeum.

Artykuł pochodzi ze strony Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu