Międzyrzec Podlaski

Pomnik Bohaterów Miasta

Międzyrzec Podlaski (łac. Meserici, jidisz מעזעריטש (Mezeritch), niem. Meseritz, czes. Podleské MeziÅ™íčí, lit. PalenkÄ—s Mendzižecas, ukr. Мендзижець Підляський, łot. Mendzižeca Podļaska, ros. Мендзыжец-Подляски, białorus. Мендзыжац-Падляскі, hebr. מיינדזיז'×¥ פודלסקי) to miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie bialskim.

Historia

Plebania kościoła św. Mikołaja oraz dąb zasadzony dla upamiętnienia Konstytucji 3 Maja

• neolit - pierwsze osiedla ludzkie,
• 1174 - data z dokumentu kościelnego, pierwszej świątyni na tym terenie, prawdopodobnie cerkwi pw. św. Mikołaja,
• 1369 - pierwsza wzmianka w XIII-wiecznym ruskim latopisie mówiąca o 10 wsiach nad rz. Krzną,
• 1390 - Abraham Chamiec otrzymał Międzyrzec od Władysława Jagiełły,
• XIV/XV w. - rozwój miejscowości związany z kolonizacją tych ziem przez mazowszan,
• 1434 - miejscowość posiada już prawa miejskie,
• 1477 - 24 sierpnia, erekcja kościoła św. Mikołaja, postawionego w miejscu poprzedniej świątyni, prawdopodobnie tej obrządku prawosławnego z XII w. (obecnie kościół pod tym samym wezwaniem),
• od 1569 - należał do Korony,
• 1486 - przywilej królewski na targi i jarmarki otrzymany przez Jana Nassutowicza dla Międzyrzeca,
• 1503 król Aleksander odwiedził Międzyrzec Podlaski, gdzie był podejmowany przez Jana Zabrzezińskiego,
• 1558 - Międzyrzec wspomniany jako ważny ośrodek garncarstwa,
• 1564 - 26 kwietnia, erekcja cerkwi św. Mikołaja z fundacji Stefana Zbaraskiego (obecnie kościół św. Józefa),
• 1574 - Stefan Zbaraski w czasie bezkrólewia samowolnie przyłącza Międzyrzec Podlaski do województwa brzeskiego by dochody z niego płynęły do Wielkiego Księstwa
• 1598 - pierwsza na pograniczu polsko-litewskim warzelnia soli,
• 1636 - powstał cech kowalski - jeden z najstarszych w regionie,
• 1648 - najazd kozacki Chmielnickiego,
• 1655-67 - złupienie miasta przez wojska szwedzkie,
• 1660 - złupienie miasta przez wojska moskiewskie,
• XVIII w. - znany jako ważny ośrodek piwowarski,
• XVIII w. - ośrodek szczeciniarstwa - pierwsze manufaktury tego typu przemysłu w Polsce,
• XVIII w. - największe miasto na Podlasiu - ok. 2 tys. mieszkańców,
• 1772 - August Aleksander Czartoryski rozpoczyna budowę cerkwi unickiej pw. św. Pio­tra i Pawła w miejscu poprzedniej drewnianej świą­tyni ufundowanej przez Stefana Zbaraskiego w XVI w. (obecnie kościół pw. św. Pio­tra i Pawła),
• 1795 - miasto znalazło się pod zaborem austriackim,
• 1802 - budowa klasycystycznego pałacu dla Konstantego Adama Czartoryskiego, projekt prawdopodobnie Piotr Aigner (rozebrany 1888),

Pomnik Bohaterów Miasta

• 1809 - w Księstwie Warszawskim,
• 1815 - w Królestwie Polskim,
• 1823 - rozwój handlu, głównie żydowskiego po otwarciu bitej drogi z Brześcia do Warszawy,
• 29 sierpnia 1831 - zwycięska dla powstańców bitwa powstania listopadowego na polach wsi Manie, Rogoźnica i na przedpolu Międzyrzeca,
• 1852 - budowa pałacu dla Aleksandry Potockiej (pierwotnie arch. Franciszek Maria Lanci); zniszczony w 1918, odbudowany w latach 1922-28,
• 1863 - bitwy i potyczki powstania styczniowego, brał w nim udział m. in. Aleksander Głowacki,
• 1867 - uzyskanie połączenia kolejowego,
• 1875 - nasilenie polityki rusyfikacyjnej; dwie cerkwie unickie, erygowane jeszcze w XVI w. przez dziedziców ziemi międzyrzeckiej, zostały zamienione na prawosławne,
• 1918 - Krwawe Dni Międzyrzeca,
• 1920 - podczas wojny polsko-bolszewickiej w mieście znajdował się punkt dowodzenia gen. Władysława Sikorskiego, a później sztab armii gen. E. Rydza-Śmigłego,
• wrzesień 1939 - zbombardowanie miasta przez Niemców,
• 1939 - zajęcie miasta przez wojska sowieckie, po 10 dniach Międzyrzec został przekazany Niemcom,
• 1940-1944 - "Podlaska wojna o szyny" - ataki partyzantki AK na magistralę kolejową w celu uniemożliwienia komunikacji na linii wschód-zachód,
• 1940 - utworzenie getta przez Niemieckich okupantów (zmuszono do osiedlenia się w nim ok 17.000 Żydów z Międzyrzeca i okolicznych miejscowości),
• 1942 utworzenie obozów jenieckich dla żołnierzy radzieckich a później włoskich,
• maj 1943 likwidacja getta i wywiezienie i wymordowanie jego mieszkańców w obozach w Majdanku i Treblince,
• kwiecień 1944 - pacyfikacja Lasów Turowskich i zwycięska dla AK bitwa w okolicach wsi Olszewnica,
• 26 lipca 1944 - zajęcie miasta przez Armię Czerwoną przy współudziale żołnierzy AK,
• 13 sierpnia 1944 - początek aresztowań i deportacji w głąb Rosji wśród żołnierzy AK dokonywanych przez NKWD,
• 1945 - likwidacja Ordynacji Międzyrzeckiej

Herb Potockich - ostatnich właścicieli Ordynacji Międzyrzeckiej

• 30 czerwca 1952 - próba wykolejenia pociągu restauracyjno-sypialnego relacji Moskwa-Berlin (tzw. "Mitropa") przewożącego oficerów i dyplomatów radzieckich przez licealistów z organizacji patriotycznej ZEW (w akcji dywersyjnej brali udział m.in. Franciszek Oleksiuk i Czesław Męczyński)
• 2006-2007 Budowa zachodniej obwodnicy miasta (droga krajowa nr 19 Rzeszów-Białystok)

Zabytki

Pałac Potockich Fasada pałacu Potockich

• Rynek Starego Miasta (plac Jana Pawła II) wyznaczony w XV w., z charakterystycznymi przejściami z łukami,
• kościół św. Mikołaja z 1477 r.,
• Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła,
• Kościół św. Józefa,
• plebania kościoła św. Mikołaja z 1818 r.,
• zespół dawnej poczty konnej z 1823 r.,
• dawna szkoła parafialna z 1852 r.,
• dworzec kolejowy z 1867 r.,
• szpital miejski z lat 1846-1850,
• zespół pałacowo-parkowy z XVIII w.,
• cmentarz katolicki (kaplica św. Rocha, nagrobki z XVIII, XIX i XX wieku),
• cmentarz żydowski tzw. kirkut, (najstarsza macewa pochodzi z 1706 roku),
• pomnik poległych w 1918 r. na rynku,
• podwyższenie z kamieni ku czci pomordowanych Żydów na rynku,od 06.2005 zostało zlikwidowane w związku z przebudową rynku.
• kapliczki z XVIII i XIX w.

Miejsca pamięci narodowej

Pomnik ofiar pogromu niemieckiego

• Uroczysko Baran (tzw. Mały Katyń koło wsi Kąkolewnica Północna)
• pomnik zwycięskiej bitwy pod Międzyrzecem Podlaskim w czasie powstania listopadowego z 29 sierpnia 1831,
• pomnik Żydów międzyrzeckich na cmentarzu żydowskim

Transport

Dworzec kolejowy w Międzyrzecu Podlaskim

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• 2E30 kierunek Terespol-Biała Podlaska-Międzyrzec Podlaski-Siedlce-Warszawa-Świecko,
• 19 kierunek Białystok-Międzyrzec Podlaski-Lublin-Rzeszów,
• 806 kierunek Łuków,
• 813 kierunek Parczew-Łęczna.

Istnieje Obwodnica Północna na trasie 2E30 . Obecnie budowana jest Obwodnica Zachodnia na drodze krajowej nr 19 . W planach jest budowa autostrady A2, która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta.

W mieście znajduje się stacja kolejowa na magistrali kolejowej E-20 Moskwa-Warszawa-Berlin.

Funkcjonuje tu przedsiębiorstwo PKS. Duże znaczenie mają również prywatne mikrobusy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą, Lublinem, Białą Podlaską, Siedlcami i Białymstokiem.

We wsi Krzewica istniało lotnisko wojskowe Krzewica o nawierzchni trawiastej (dł. pasa startowego wynosiła 2250 m), a w samym Międzyrzecu Podlaskim lotnisko prywatne należące do hr. Potockich.

Sport

Miasto posiada stadion sportowy (kompleks boisk sportowych o łącznej powierzchni 4 ha - 3 pełnowymiarowe boiska oraz 3 miniboiska treningowe, bieżnie, zaplecze socjalne), korty tenisowe, sale gimnastyczne i krytą pływalnię "Oceanik" z sauną i siłownią.

W piłce nożnej miasto reprezentuje MKS "Huragan".

Na zbiorniku wodnym "Żwirownia" istnieją stanice wodne (molo, plaże, latem opieka ratowników) oraz stanica wędkarska koła PZW "Złoty Karaś".

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.