Lublin

Panorama Lublina z Wieży Trynitarskiej

Lublin (lit. Liublinas) – Miasto we wschodniej Polsce, stolica województwa lubelskiego (nieprzerwanie od 1474 roku) oraz Lubelszczyzny, położone na Wyżynie Lubelskiej (na granicy Płaskowyżu Nałęczowskiego i Płaskowyżu Świdnickiego), nad rzeką Bystrzycą – lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Jest 9. miastem w kraju pod względem liczby ludności, 353 483 mieszkańców; 15. pod względem powierzchni, 147 km², i zarazem największym po wschodniej stronie Wisły. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Prócz tego przepływa przez miasto czwarta rzeka – Krężniczanka zwana również Nędznicą. Lublin jest członkiem Unii Metropolii Polskich. Jest też głównym miastem aglomeracji lubelskiej (650 tys. mieszkańców).

Warunki naturalne

Położenie

Lublin leży na północnym skraju Wyżyny Lubelskiej, mniej więcej na środkowym wschodzie Polski, a dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części – lewobrzeżną z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi oraz prawobrzeżną, płaską, będącą częścią płaskowyżu świdnickiego. Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski. Historycznie miasto położone jest w Małopolsce i jest stolicą Lubelszczyzny.

Klimat

Średnia roczna temperatur powietrza wynosi +8,0°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur +18,7°C, najzimniejszym styczeń –5,0°C. Okresy letni i wegetacyjny trwają dość długo (odpowiednio 100-110 i 210-220 dni). Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 550 mm, przy największym natężeniu w miesiącach letnich (220 mm), a najmniejszym w zimowych. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80 dni.

Przyroda

Zakole zalewu

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy: największy Las Dąbrowa położony przy zbudowanym w 1974 sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim, Stary Gaj położony na zachodzie miasta (jego częścią jest rezerwat brzozy czarnej w podlubelskim Stasinie Polnym) i najdalej na południe wysunięty Las Prawiedniki.

W Lublinie znajduje się także kilka parków. Najstarszy z nich Ogród Saski (nazwa od 1860 na wzór warszawski) położony przy al. Racławickich został założony w 1837 na pięknie pofałdowanych terenach należących do lubelskich dominikanów. Pracami nad jego powstaniem kierował Feliks Łodzia Bieczyński. Początkowo ogrodzony i ekskluzywny, jednak na początku XX wieku pod presją społeczną stał się ogólnie dostępny. Obecnie ponownie ogradzany (na wzór ogrodzenia z XIX w.). Drugim pod względem wieku parkiem w mieście jest Park Bronowicki (Miejski) na dawnej rogatce zamojskiej. Obecnie zaniedbany.

Po II wojnie światowej na podmokłych terenach nad Bystrzycą stworzono Park Ludowy. W jego południowo-wschodniej części znajduje się hala Lubelskich Targów Wschodnich. Bardzo ważnym ośrodkiem jest lubelski Ogród Botaniczny UMCS na Sławinku, wejście od al. Solidarności, przy trasie W-Z. Pierwotnie ogród botaniczny mieścił się przy obecnym Miasteczku Akademickim przy ul. Głębokiej. Obecnie znajduje się tam park z kilkoma osobliwościami takimi jak największy Platan zachodni (Platanus occidentalis) w Lublinie.

Innymi terenami zielonymi spełniającymi funkcje parków są: wąwóz pomiędzy dzielnicami LSM i Czuby (częściowo zagospodarowany przez ogródki działkowe), Górki Czechowskie, wąwóz pomiędzy Kalinowszczyzną a os. XXX lecia, teren zielony pomiędzy ul. Lipińskiego a Kompozytorów Polskich.

Kalinowszczyzna – rondo na skrzyżowaniu ulic Lwowskiej i Andersa.

Komunikacja miejska

Trolejbus na Placu Łokietka przed Bramą Krakowską. Dworzec PKP.

Komunikację miejską w Lublinie obsługuje komunalne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Lublin Sp. z o.o. oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim. Lublin jest jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (obecnie 8 linii). W Lublinie istnieje też ok. 45 linii autobusowych zwykłych, 3 linie autobusowe nocne, 2 linie autobusowe sezonowe i 9 bezpłatnych linii hipermarketowych.

Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. Dnia 17 grudnia 2007 do użytku oddana została trasa w ciągu ulic: Roztocze, Orkana, Armii Krajowej, Bohaterów Monte Cassino, Wileńskiej do Głębokiej. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie istniejących tras: z terenów Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Czuby, a także z Abramowic do Dominowa i z Majdanka do Felina.

Kolej

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunkach: południowym (do Przeworska przez Stalową Wolę) oraz północnym (do Łukowa – obecnie nieużywana w ruchu pasażerskim).

Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i większością większych miast w kraju (Kraków, Katowice, Wrocław, Łódź, Kielce, Poznań, Bydgoszcz, Szczecin, Gdańsk i inne) a także Berlinem, Kijowem i Odessą.

W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy dworce kolejowe: Lublin, Lublin Północ (przesiadkowy), Lublin-Zemborzyce (przesiadkowy), a także stacja towarowa Lublin Tatary. Dodatkowo istnieją 2 nieużywane przystanki kolejowe: Rudnik Przystanek i Lublin Zalew (obecnie nie pozostał po nim ślad). W zachodniej części miasta, na jego granicy funkcjonuje przystanek kolejowy Stasin Polny.

Polskie Koleje Państwowe planują uruchomienie w Lublinie szybkiej kolei miejskiej, która łączyć będzie stację Lublin Główny z istniejącymi obecnie stacjami kolejowymi Lublin Północ, Lublin Zemborzyce, Rudnik Przystanek i Lublin Zemborzyce, a także z planowaną stacją kolejową Lublin Zachodni na lubelskich Czubach.

Komunikacja autobusowa

Lublin jest ważnym węzłem komunikacji autobusowej. Posiada dwa dworce autobusowe: Dworzec Główny na Podzamczu (w centrum miasta) oraz Dworzec Południowy (obok Dworca Głównego PKP). Zdecydowana większość autobusów odjeżdża z Dworca Głównego – dworzec południowy utrzymuje jedynie połączenia do Świdnika, Bychawy,Biłgoraja oraz mniejszych miast w południowej części województwa lubelskiego. Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS, Transped, Polski Express oraz firmy prywatne. Najważniejsze kierunki to: Warszawa (80 połączeń dziennie), Łódź (6), Kraków (21), Białystok (3), Lubliniec (1), Wrocław (2), Szczecin (1), Poznań (2), Gdańsk (1), Zakopane (5), Radom (30) Rzeszów (25), Krynica (1), Kielce (25), Częstochowa (3), Siedlce (8), Biała Podlaska (50), Puławy (80), Chełm (50), Zamość (60), Kraśnik (80), Przemyśl (10), Tarnobrzeg (5), Stalowa Wola (8). Z lubelskich dworców autobusowych odjeżdżają także autobusy do Londynu, Paryża, Rzymu, Lwowa, Łucka, Kijowa i Wiednia.

Lotnisko

Lublin nie ma żadnego lotniska komunikacyjnego. W bezpośrednim sąsiedztwie istnieją w tej chwili dwa małe lotniska przeznaczone dla drobnego ruchu lotniczego: należące do Aeroklubu Lubelskiego sportowe lotnisko Lublin-Radawiec w pobliskim Radawcu Dużym i przemysłowe lotnisko Świdnik przy WSK PZL Świdnik w pobliskim Świdniku, gdzie lądują głównie awionetki i helikoptery. Oba posiadają trawiaste pola wzlotów (o długości 950 m w Radawcu i 1200 m w Świdniku).

Brak lotniska uniemożliwia Lublinowi dalszy rozwój gospodarczy. Dlatego też, po latach debaty nad wariantami, w tym wybudowaniu nowego portu lotniczego w szczerym polu w Niedźwiadzie lub dostosowaniu do potrzeb cywilnych pełnowymiarowych lotnisk wojskowych w raczej oddalonym Dęblinie (funkcjonujące) czy nawet odległej Białej Podlaskiej (nieczynne), postanowiono, z poparciem Komisji Europejskiej (przy zatwierdzonych dotacjach unijnych przeznaczonych na ten cel) by do 2010 powstał międzynarodowy port lotniczy Lublin z grubsza na terenach istniejącego lotniska w Świdniku, z dokupionym terenem i wykarczowanym lasem, gdzie powstanie utwardzona droga startowa o długości 2520 m, co pozwoli na rejsową obsługę samolotów używanych przez tanich przewoźników m.in. Boeing 737 czy Airbus A320.

Nazwa

Nazwa znana jest już od najstarszych zapisków z 1228 (Lublin). Pochodzi ona od nazwy osobowej Lubla utworzonej od imienia Lubomir, poprzez dodanie dawniej pieszczotliwego przyrostka -la .

Historia

Staropolska pieczęć Lublina z 1401 roku. Lublin w 1783 roku. Zamek w Lublinie, rok 1860. Litografia Adama Leure. Przedwojenny Lublin z lotu ptaka. Pocztówka z widokiem terenów Wystawy Rolniczo-Przemysłowej w 1901 roku w Lublinie.

Na Sławinie, tuż obok Ogrodu Botanicznego UMCS, na miejscu, gdzie wkrótce mają powstać budynki mieszkalne lubelscy archeolodzy odkryli aż cztery cmentarzyska pochodzące z różnych epok. Największą sensacją są trzy monumentalne, długie na kilkadziesiąt metrów grobowce, pochodzące sprzed 5 tysięcy lat. Wybudowane zostały przez pradziejową kulturę pucharów lejkowatych. Palisady z pni drzew tworzyły w nich ramę dla ziemnego kopca, wewnątrz którego umieszczono kamienne groby. Z całą pewnością można stwierdzić, że grobowce ze Sławina wpisują się w ogólnoeuropejski nurt epoki neolitu. W wielu rejonach Europy tworzono wówczas monumentalne kamienne konstrukcje, z których Lubelskie znalezisko jest o tyle wyjątkowe, że z powodu braku w tym regionie podstawowego budulca, jakim gdzie indziej były wielkie głazy narzutowe, pradawni ludzie stworzyli własne monumenty z dostępnych lokalnie materiałów. Według archeologów okolice Willowej od tysiącleci było miejscem otoczonym kultem.

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI wieku, kiedy to rozwinęła się osada położona na wzgórzu Czwartek (nazwa wzgórza pochodzi od odbywających się w czwartki jarmarków), która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza – Zamkowe, Staromiejskie, Grodzisko (Stary Kirkut), Żmigród, Białkowskie. Wzgórze Czwartek zamieszkiwane było już we wczesnym średniowieczu. Tu właśnie powstała najstarsza lubelska osada datowana na VI w. Świadczą o tym znalezione pozostałości chat i palenisk. Obecnie wznosi się na nim kościół pw. św. Mikołaja, opiekuna kupców. Przypuszcza się, że został wybudowany już w X w. z fundacji Mieszka I, w miejscu dawnej pogańskiej świątyni. Jednak ta hipoteza nigdy nie została ostatecznie potwierdzona. Natomiast są dokumenty z 1424 r., które potwierdzają istnienie w tym miejscu drewnianej kaplicy.

Na zamkowym wzgórzu w X wieku powstała budowla obronna, drewniana, potem murowana, która w XII wieku zyskała miano kasztelanii. Nieopodal na Wzgórzu Staromiejskim powstało miasto.

Najstarszy kościół lubelski pw. Michała Archanioła miał (według legendy) wybudować w 1282 książę Leszek Czarny wracający ze zwycięskiej wyprawy na Jaćwingów. Kościół został rozebrany w XIX wieku. Po raz pierwszy wymieniany na piśmie w 1198, prawa miejskie na prawie magdeburskim Lublin uzyskał prawdopodobnie za czasów Bolesława Wstydliwego około 1257 roku. Akt lokacyjny jednak nie zachował się. Następnej udokumentowanej w postaci pergaminowego aktu lokacji dokonał Władysław I Łokietek 15 sierpnia 1317.

W 1341 Kazimierz III Wielki odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad Tatarami, a rok później wydał miastu kolejny przywilej lokacyjny, tzw. regulacyjny, na mocy którego miasto otoczono murami.

W 1474 Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tu stolicę nowo powstałego województwa lubelskiego, wyodrębnionego z województwa sandomierskiego.

W wiekach XV-XVI miasto przeżywało rozkwit, dzięki szlakowi handlowemu znad Morza Czarnego na zachód Europy, czego efektem jest piękne lubelskie Stare Miasto.

W 1569 w Lublinie zawarto unię lubelską.

19 lipca 1569 na sejmie w Lublinie książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, co obecny wówczas Jan Kochanowski opisał w utworze Proporzec albo hołd pruski.

W 1588 r. Bernard Maciejowski jako biskup łucki ufundował Kolegium jezuickie w Lublinie. W połowie XVII wieku Lublin uległ zniszczeniu w wyniku wojen (najazdy kozackie, potop szwedzki) oraz epidemii (5 tys. ofiar dżumy w 1630).

W XVI i XVII wieku był tu główny ośrodek reformacji. Działała tu jedna z ważniejszych gmin braci polskich, której przedstawicielem był Jan Niemojewski, a ministrem zboru Marcin Czechowic. W Lublinie działał także zbór kalwiński, w którym kaznodzieją był m.in. Krzysztof Kraiński. W mieście w XVI wieku pracowała już drukarnia żydowska, od ok. 1630 drukarnia polska, a od 1687 drukarnia jezuicka.

W XVII wieku, na fali ogólnopolskich konfliktów narodowościowych i gospodarczego zastoju, upadają słynne jarmarki lubelskie. Na skutek wojen i rewolt kozackich (1648-1650) z miasta emigrowała większość kupców z Europy. W 1655 Lublin został splądrowany przez wojska rosyjsko-kozackie, szczególnie ucierpiała w tym czasie dzielnica żydowska. W 1656 miasto złupili Szwedzi, dopełniając aktu zniszczeń lubelskiej zabudowy i dziesiątkując populację. W 1686 zaczęto grać Hejnał Miasta Lublina. Kolejne lata przyczyniły się do dalszego upadku miasta, głównie za sprawą trwającej wojny północnej (początek XVIII wieku). W 1703 August II nadał miastu przywilej zrównujący je w prawach do miasta Krakowa. Po wojnach północnych nastąpił okres rozbudowy miasta, głównie siedzib magnackich i dóbr kościelnych. Ukształtowało się oblicze dzisiejszego Krakowskiego Przedmieścia i pl. Litewskiego, jednak wciąż zabudowa miasta prezentowała się ubogo. Podczas polskiego oświecenia (1780) powstała fundacja "Boni Ordinis" pod przewodnictwem wojewody lubelskiego Kajetana Hryniewieckiego, doprowadzając swym działaniem do restauracji kamienic miejskich i wybrukowania ulic oraz odnowy ratusza.

Po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja, przyjętej z entuzjazmem w mieście, Lublin posiadł swego pierwszego prezydenta – Teodora Gruell-Gretza, niezwykle zasłużonego rozwojowi miasta.

W 1792 na rozkaz carycy Rosji Katarzyny II miasto zajęły wojska rosyjskie, kończąc okres krótkotrwałej prosperity.

Po III rozbiorze w 1795 miasto znalazło się pod panowaniem Austrii.

W 1809 miasto zostało włączone do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 zostało stolicą guberni. Po 1864r., po Powstaniu styczniowym, (w którym brali udział nawet gimnazjaliści, (np. [[Bolesław Prus[]] -Głowacki), rozpoczęły się represje łącznie z kasatą Klasztoru ojców Kapucynów w Lublinie . Ludność miasta w 1873 wynosiła 28,9 tys., a w 1897 wzrosła do 50,2 tys. W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie miasta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy w mieście.

W 1914 r. pojawił się projekt państwa "od morza do morza" – Federacji Wschodnioeuropejskiej - którego stolicą podobno miał być Lublin.

W 1918 założono Katolicki Uniwersytet Lubelski.

W nocy z szóstego na siódmego listopada 1918 w mieście utworzono rząd Ludowy Republiki Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego, był to pierwszy rząd odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej. Tworzyli go socjaliści oraz postępowi ludowcy. Miasto ponownie stało się stolicą województwa.

Okupacja niemiecka

Pomnik Walki i Męczeństwa wg projektu Wiktora Tołkina

W 1939 Lublin liczył 120 tys. mieszkańców. Od września 1939 do lipca 1944 miasto znalazło się pod okupacją niemiecką jako część Generalnego Gubernatorstwa. Już 23 września 1939 rozstrzelano w Lublinie 23 przedstawicieli polskiej inteligencji. Gwałtowne zaostrzenie polityki wobec Polaków miało miejsce pod koniec października 1939, po wizycie w Lublinie nazistowskiego ministra Seyss-Inquarta, który oświadczył miejscowym Niemcom i volksdeutschom iż polska inteligencja i Żydzi zostaną wyniszczeni (zgodnie z zamiarami Hitlera)[8]. Wkrótce Niemcy zamknęli Katolicki Uniwersytet Lubelski, lubelskie szkoły i teatry, wstrzymano wydawanie polskiej prasy. Pierwsza publiczna łapanka miała miejsce 9 listopada 1939, następnie rozpoczęły się aresztowania wśród miejscowej inteligencji. Trwały one kilka dni, przeciętna liczba osadzonych sięgała kilkaset osób dziennie - kierowano ich do miejscowego więzienia. Aresztowania listopadowe objęły urzędników, nauczycieli, profesorów , prawników, wojskowych, księży i wielu innych. Nie ominęły również studentów, ani młodocianych harcerzy. 17 listopada 1939 r. aresztowano biskupa Mariana Leona Fulmana (1866-1945) i biskupa Władysława Gorala - błogosławionego męczennika, których wywieziono do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen- oraz 11 księży z kurii i seminarium duchownego. Błyskawicznie działający "sąd doraźny" ferował setki wyroków śmierci, po czym transportowano skazanych do obozów koncentracyjnych bądź rozstrzeliwano na miejscu. Pierwszych 12 więźniów rozstrzelano 23 grudnia 1939 r. na cmentarzu żydowskim na Kalinowszczyźnie. 11 listopada 1939 niemiecka policja bezpieczeństwa (niem. Sicherheitspolizei) wkroczyła na teren Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, natychmiast aresztując 14 przebywających tam profesorów oraz księży z seminarium duchownego. Aresztowani zostali ponadto wszyscy urzędnicy kurii biskupiej i członkowie kapituły. Wszystkich księży z Lublina, z Chełma i z innych miejscowości, więziono na Zamku Królewskim w Lublinie. Dnia 23 grudnia 1939 w Lublinie rozstrzelano dziesięć osób, w tym dwóch prezesów sądów lubelskich, dwóch profesorów Uniwersytetu Katolickiego, dwóch dyrektorów gimnazjów i dwóch starostów[8]. Także 12 lutego 1940 w masowej egzekucji rozstrzelano 180 osób.

W kolejnym etapie niszczenia inteligencji polskiej, w ramach Akcji AB, rozstrzelano ok. 500 Polaków w oddalonych o 3,5 km od miasta Rurach Jezuickich. W okresie od czerwca do sierpnia 1940. 1 października 1942 odbyła się wielka łapanka uliczna, która wywołała przerażenie wśród mieszkańców Lublina, którzy spodziewali się masowych deportacji, podobnie jak to miało wcześniej miejsce z ludnością żydowską. Od 1943 na ulicach zaczęły pojawiać obwieszczenia z listami Polaków skazanych na karę śmierci przez niemieckie tzw. sądy doraźne. 28 stycznia 1944 odbyła się prawie w centrum Lublina publiczna egzekucja. Ludzi mordowano stosując zasadę odpowiedzialności zbiorowej, m.in. w 1943 i 1944 stracono w ten sposób 30 osób w odwecie za zabicie żandarma niemieckiego i 50 osób za zamach bombowy na wartowników SS w Lublinie.

Realizując politykę terroru i represji hitlerowcy utworzyli ciężkie więzienie Gestapo na Zamku w Lublinie, przez które przeszło 40 000 Polaków. Przeciętna liczba osadzonych wynosiła 3 000 osób, w porównaniu do 700 przed rokiem 1939. Niemcy aresztowali głównie pracowników miejskiego magistratu, banków, sądownictwa, szkolnictwa i robotników. Więźniów torturowano i dręczono w Katowni Gestapo "Pod Zegarem", tysiące pobitych trafiało do więziennego szpitala na Zamku w Lublinie. Wielu aresztowanych Polaków wywożono po krótkim pobycie do obozu koncentracyjnego na Majdanku i Ravensbrück. W 1944, wobec zbliżającego się frontu, rozpoczęły się masowe rozstrzeliwania więźniów – 22 lipca 1944 wymordowano w ten sposób ok. 400-500 osób, ocalało jedynie 60 więźniów.

Zagłada

 

Represje wymierzone wobec obywateli polskich narodowości żydowskiej miały miejsce od końca 1939 r. 12 lutego 1940 na cmentarzu żydowskim rozstrzelano 180 Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli w Lublinie obóz koncentracyjny – Majdanek oraz getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane w 6 tygodni na wiosnę 1942. Podczas Zagłady, która na terenie Generalnego Gubernatorstwa odbywała się w ramach Akcji Reinhard, zginęło około 40 tys. lubelskich Żydów, stanowiących przed 1939 ponad 1/3 ludności miasta. Zniknęło także całe tzw. Miasto Żydowskie i niemal cała dzielnica Wieniawa, zamieszkana głównie przez Żydów; Ucierpiały także cmentarze żydowskie. Od 23 lipca 1944 przez następne 164 dni Lublin pełnił funkcję stolicy komunistycznej Polski.

Po 1945

Plan Lublina z 1957 roku.

22 lipca 1944 r. wojska sowieckie wkroczyły do Lublina. Odbyła się ekshumacje zwłok pomordowanych przez Niemców na Zamku i na Majdanku. Lublin zostaje stolicą PKWN zgodnie z zaleceniami Józefa Stalina. Okres między lipcem 1944, a październikiem 1956 r., to jeden z najbardziej represyjnych w powojennych dziejach Polski. W Lublinie stworzono i wprowadzono polityczne i społeczno-gospodarcze podstawy systemu totalitarnego. Tu pojawiła się cenzura, tutaj powstały akty prawne, łącznie z dekretem o ochronie państwa, które skazywały patriotów na śmierć za zdradę ojczyzny. Na Zamku działało więzienie, w którym mordowano patriotów; żołnierzy AK i NSZ, działaczy opozycyjnych. Przez więzienie na Zamku przeszło do 1954 r., około 35 tys. Polaków, a 333 osób straciło w nim życie. Po 1954 r. więźniów politycznych przewieziono do więzienia w Chełmie. Na Majdanku, na III polu byłego obozu koncentracyjnego, w barakach za drutami, Rosjanie, natychmiast po wkroczeniu, utworzyli obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystując w tym celu infrastrukturę hitlerowską.

19 sierpnia 1944 r. Sztab Lubelskiego Okręgu AK przekazywał do Komendy Głównej AK i do Rządu Polskiego w Londynie:

Masowe aresztowania żołnierzy AK dokonywane są na całym terenie okręgu przez NKWD i tolerowane przez PKWN. (...) Aresztowanych osadza się na Majdanku (...) Straty ponoszone przez Naród i AK nie są mniejsze niż podczas okupacji niemieckiej. Traktowanie – niejednokrotnie stosuje się bicie. Płacimy już nawet krwią. Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945. T. IV, lipiec-październik 1944, Wrocław 1991, s. 189, 200

W obozie NKWD zostali osadzeni oficerowie z Komendy Armii Krajowej Lublin i innych obwodów, 3 Dywizji Piechoty AK, 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty, 30 Dywizji Piechoty, spieszących na pomoc walczącej Warszawie.

23 sierpnia 1944 r. w nocy, 250 oficerów i podoficerów więzionych na Majdanku, przewieziono na stację towarową Lublin-Tatary, umieszczono w zadrutowanych wagonach i wywieziono na Wschód, m.in. do obozów w Riazaniu, Diagilewie, Griazowcu, Czerepowcu i Skopinie. Aresztowanie Komendanta Okręgu ZWZ AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego (dowodzącego 6 tys. żołnierzy) nastąpiło 4 sierpnia 1944 r. Po przesłuchaniu w siedzibie NKWD w Lublinie przewieziono go samolotem do Moskwy i osadzono w więzieniu lefortowskim. Nie został postawiony przed sądem, przebywał w wielu obozach (początkowo w Charkowie), a od stycznia w Diagilewie pod Riazaniem (pod konspiracyjnym nazwiskiem Kazimierz Grabowski).

14-15 stycznia 1947 – strajki studenckie i części młodzieży ze szkół średnich. Zorganizowano wiec w związku ze zbliżającymi się wyborami do Sejmu Ustawodawczego.

Od 3 lipca 1949 do jesieni trwały wydarzenia związane z "Cudem lubelskim", podczas których aresztowano około 300 osób. Zwożono robotników z całego województwa na demonstracje przeciwko Kościołowi na Placu Litewskim. Niektórzy jednak zamiast demonstrować biegli do Katedry, by zobaczyć rzekomy cud, a potem rozgłaszali , że widzieli łzy na obrazie. Zamiast krzyczeć; "Precz z dewocją", wznosili okrzyki "Matka Boża płacze!". Władze komunistyczne uznały, że ten cud, to "celowa sprawka kleru, aby zagłuszyć uroczystości ku czci 70 rocznicy urodzin Józefa Stalina".

(Jan Paweł II w 1988 r. wyraził zgodę na koronację tego obrazu, którą dokonał w dniu 26 czerwca 1988 r. Prymas Polski Józef Glemp, przy udziale 21 biskupów i 350 tysięcy wiernych. 6 listopada 1994 papież Jan Paweł II w Syrakuzach, dokonując poświęcenia Sanktuarium Matki Bożej Płaczącej, wspomniał o tym "lubelskim cudzie".

W okresie PRL nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W 1944 powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Zbudowano szereg zakładów przemysłowych, między innymi Fabrykę Samochodów Ciężarowych (FSC) i fabrykę helikopterów w pobliskim Świdniku (WSK PZL Świdnik). Do 1989 ludność miasta wzrosła ponad trzykrotnie w porównaniu do stanu przed 1939.

28 października1956 stacja krwiodawstwa w Lublinie wysłała pierwszy transport krwi dla ofiar powstania na Węgrzech. Powstał miejski Komitet Pomocy Węgrom i otwarto dzielnicowe punkty zbiórki darów.

Główne obchody Millenium w Lublinie odbyły się w dniach 2-6 czerwca1966. Podczas Mszy na pl. Katedralnym, kazanie wygłosił ks.bp. Karol Wojtyła i przyjechał Prymas Polski ks. Kard. Stefan Wyszyński. Ustalono, że na czas uroczystości z Lubelskiej Katedry zostanie przewieziona na KUL kopia cudownego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, ale studenci złamali ten plan, i przenieśli obraz na ramionach, w wielkiej procesji przez miasto. Kiedy obraz wyjechał z Lublina, został "zaaresztowany" przez Służbę Bezpieczeństwa. W otwartym samochodzie jeździły puste ramy, obwiązane drutem kolczastym, które odczytywano jako wymowny symbol komunizmu.

1 marca1968 w związku z wydarzeniami na UW oraz innych uczelniach, odbył się wiec studencki przed "Chatką Żaka" i ruszył pochód w stronę gmachu Komitetu Wojewódzkiego PZPR powstrzymany przez MO, ORMO i Rektora UMCS prof. Grzegorz Leopold Seidlera apelującego o rozejście się, a do kordonu wołał; "nie bijcie polskich dzieci". Część uczestników wiecu zatrzymano, i rozpoczęły się represje oraz wykreślenia z listy studentów.

W lipcu 1980 r. w Lublinie, i Świdniku pierwsze strajki robotnicze, które były zapowiedzią strajków na Wybrzeżu, w sierpniu 1980 r., prowadzących do porozumień sierpniowych założenia Solidarności.

13 grudnia 1981 r. wprowadzenie stanu wojennego, internowania, aresztowania, strajki, brak towarów w sklepach nawet na kartki, brak łączności i zakaz wyjazdu z miast bez przepustki.

Nowy Ratusz w Lublinie

9 czerwca 1987, w drugim dniu pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odwiedził Lublin. Pobyt rozpoczął się o godz. 9 na Majdanku. Po modlitwach w Mauzoleum, papież pojechał do Katedry, a następnie na KUL i poświęcił kamień węgielny pod budowę nowego Kolegium. Z mieszkańcami spotkał się w dzielnicy Czuby.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Brama Krakowska Zamek Lubelski Trybunał Koronny 

Lublin jest jednym z najstarszych miast Polski. Dzięki temu można znaleźć tu pamiątki z wszystkich epok począwszy od zarania polskiej państwowości, poprzez średniowiecze i renesans, który stanowił złoty okres w rozwoju Lublina, a następnie barok i klasycyzm. Swoje materialne ślady pozostawili tu zarówno zaborcy jak i działacze niepodległościowi. Również XX wiek dostarczył wiele ciekawych obiektów. Atrakcje te uzupełniają bogate zbiory muzeów, oferta kulturalna teatrów i kin.

Architektura Lublina to nie tylko Stare Miasto, zabytkowe kamienice miasta, ale również architektura kościelna. Budowle sakralne prezentują różne okresy stylowe od gotyku do czasów współczesnych.

Budowę grodu na wzgórzu zamkowym przypisuje się Bolesławowi Chrobremu. Najstarszymi zachowanymi budowlami są: kościół św. Trójcy oraz donżon, znajdujący się również na zamku. Czasy budowy i rozbudowy zamku pamięta również baszta obronna znajdująca się obok Bramy Krakowskiej. W pobliżu zamku usytuowane są natomiast dawne zabudowania szpitala św. Łazarza i kościół św. Wojciecha.

Międzynarodowe Targi Lubelskie

Lublin jest znanym miastem wystawienniczym. Od lat organizowane są tu liczne imprezy targowe, szczególnie popularne ze względu na bliskie sąsiedztwo wschodniej granicy. W nowoczesnej hali wystawienniczej w Parku Ludowym odbywają się m.in. targi samochodowe, turystyczne, edukacyjne, ślubne i budowlane.

Dziedziniec Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Rektorat Politechniki Lubelskiej Gmach rektoratu UMCS

Kultura

Centrum Kultury w Lublinie

Jedna z największych samorządowych instytucji kulturalno-edukacyjnych Lublina. Swoją siedzibę ma w późnobarokowym kompleksie poklasztorny ss. Wizytek, zlokalizowanym w samym centrum miasta.

Organizator, m.in. Międzynarodowego Festiwalu "Konfrontacje Teatralne", Międzynarodowych Spotkań Teatrów Tańca oraz lubelskich edycji imprez filmowych: "Euroshorts", "Jutro Filmu". Bierze czynny udział w animacji życia kulturalnego miasta. Organizuje koncerty, spektakle teatralne oraz cykliczne spotkania i wykłady z zaproszonymi gośćmi oraz zajęcia warsztatowe dla dzieci i młodzieży.

W Centrum działa m.in. Galeria Biała, Ośrodek Sztuki Performance, Teatr Provisorium, Kompania Teatr, Kinoteatr Projekt, Lubelski Teatr Tańca, Studium Kultury, Pracownia Słowa, Społeczne Ognisko Baletowe i Zespół Taneczny "Rytm". Centrum Kultury jest także wydawcą Lubelskiego Informatora Kulturalnego ZOOM, który prezentuje wszystkie najważniejsze imprezy kulturalne i rozrywkowe w mieście.

W budynku mieści się również: Kawiarnia Artystyczna "Hades" i Klub-Kawiarnia "Centrala"

 

Wojewódzki Ośrodek Kultury

Instytucja, która animuje kulturę w całym lubelskim regionie. Zwraca szczególną uwagę na kulturę ludową Lubelszczyzny. Organizuje m.in. Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym.

Galerie

• Galeria Biała
• Galeria Gardzienice
• Galerie Biura Wystaw Artystycznych: Labirynt i Grodzka
• Galeria KONT
• Galeria Pod Podłogą
• Labirynt 2 BWA
• Andzelm Gallery Galeria Sztuki Współczesnej
• Galeria Wirydarz

Muzea

Muzeum Wsi Lubelskiej, dwór z Żyrzyna

• Muzeum Wsi Lubelskiej – zabytki architektury drewnianej, murowanej i zbiory etnograficzne z rejonu dawnego województwa lubelskiego.
• Muzeum Lubelskie na Zamku – arcydzieła malarstwa, rekwizyty dotyczące kultury ludowej regionu, wystawy czasowe.
• Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej – wystawy dotyczące historii Lublina.
• Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w dawnym areszcie śledczym Gestapo.
• Dworek Wincentego Pola – wystawy dotyczące poety i jego zainteresowań, m.in. geografii.
• Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza – zbiory dotyczące pisarza i innych twórców związanych z Lubelszczyzną.
• Izba Pamięci Drukarstwa Polskiego.
• Izba Pamięci Żydów Lublina w synagodze Chewra Nosim.
• Muzeum Archidiecezjalne Sztuki Religijnej.
• Muzeum Cefarmu – wystawy dotyczące farmacji.
• Państwowe Muzeum na Majdanku
• Muzeum UMCS.

Teatry

W Lublinie funkcjonuje wiele teatrów, w tym jedyna scena operowo-operetkowa po prawej stronie Wisły – Teatr Muzyczny w Lublinie.

• Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie
• Teatr Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena
• Teatr Muzyczny w Lublinie
• Lubelski Teatr Tańca
• Teatr Kameralny w Lublinie
• Teatr Pantomimy w Lublinie
• Teatr Stary w Lublinie
• Centrum Projekt Pracovnia Maat
• Teatr Widzenie
• Teatr Provisorium

 

Filharmonie

• Filharmonia Lubelska im. H. Wieniawskiego w Lublinie
• Lubelska Orkiestra Kameralna
• Sale Koncertowa w Szkole Muzycznej im. Karola Lipińskiego (organizator m.in. międzynarodowych konkursów skrzypcowych)

Chóry

• Akademicki Chór Politechniki Lubelskiej
• Chór "Copernicus" przy IX Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika
• Chór "Kantylena" przy III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej
• Chór Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Chór Akademicki UMCS im. Jadwigi Czerwińskiej
• Chór Salezjańskiego Liceum Muzycznego
• Chór Archikatedry Lubelskiej
• Chór Akademii Medycznej

Opera

Od ponad 40 lat trwa budowa gmachu opery przy al. Racławickich. (Teatr w budowie). Budynek, w którym oprócz opery ma znajdować się galeria sztuki, ma być nowym symbolem Lublina i ma nosic nazwę Centrum Spotkania Kultur. Wraz z planowanym oddaniem gmachu do użytku w 2010 roku w miejsce Teatru Muzycznego w Lublinie ma zostać powołana Opera Lubelska. Do czasu oddania gmachu do użytku publiczność może podziwiać spektakle operowe, operetkowe i baletowe na scenie Teatru Muzycznego w Lublinie, który w sezonie artystycznym 2007/2008 obchodzić będzie 60-lecie istnienia.

Festiwale

• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej "Mikołajki Folkowe" organizowany przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
• Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Konfrontacje" organizowany przez Centrum Kultury w Lublinie
• Festiwal Teatralny "SÄ„SIEDZI" organizowany przez Centrum Kultury w Lublinie
• Międzynarodowe Lubelskie Spotkania Teatrów Tańca organizowane przez Centrum Kultury w Lublinie
• Międzynarodowe Dni Filmu Doku

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.