Katowice

Katowice (niem. Kattowitz, czes. Katovice) – miasto położone w południowej Polsce, stolica województwa śląskiego oraz dawniej stolica autonomicznego województwa śląskiego, główny ośrodek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Jest 10. miastem w kraju pod względem liczby ludności, 314 500 mieszkańców i 11. pod względem powierzchni, 165 km².

Klimat

Średnia roczna temperatura wynosi tutaj 8,0ºC, średnia temperatura w lipcu wynosi 17,7°C, a w styczniu –1,7°C. Średnia suma opadów w skali roku nie przekracza 750 mm. Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o prędkości nie przekraczającej 2 m/s wiejące z kierunku zachodniego. O klimacie miasta decydują wpływy oceaniczne, które mają przewagę nad wpływami kontynentalnymi oraz sporadycznie docierającymi tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską masami powietrza zwrotnikowego. Oprócz wspomnianych mas powietrza nad stolicę Górnego Śląska docierają jeszcze masy zimnego powietrza arktycznego z północy (głównie w chłodnej połowie roku). Klimat całego Górnego Śląska różni się nieco od klimatu sąsiednich regionów, zwłaszcza Dolnego Śląska czy Wielkopolski. Różnice są widoczne w większości parametrów meteorologicznych. Przejawia się to między innymi w niższej temperaturze powietrza, zarówno latem, jak i zimą, oraz w większej sumie opadów, co z kolei przejawia się dłuższym okresem zalegania pokrywy śnieżnej oraz większą jej grubością.

Historia 

Najważniejsze daty:

• 1177 – teren, na którym znajdują się obecne Katowice, został włączony do dzielnicy śląskiej. Poprzednio od 1138 w dzielnicy senioralnej krakowskiej.
• 1299 – wydanie przez księcia bytomskiego Kazimierza II dokumentu ze wzmianką o najstarszej dzielnicy Katowic – ówczesnej wsi Dąb (Crasni Domb).
• 1468 – wzmianka o dzisiejszej dzielnicy Katowic – Podlesiu.
• ok. 1580 – kuźnik Bogucki Andrzej założył na swoim gruncie wieś zagrodniczą Katowice.

Mapa historycznych osad Katowic

• 1598 – po raz pierwszy pojawiła się dokumentach nazwa Katowice (ad parochiam pertinent village Boguczycze, Zalęzie et nova villa Katowicze).
• od połowy XVIII w. – wzmożony rozwój wsi Katowice związany z odkryciem złóż węgla i uprzemysłowieniem.
• 1816 – Na ulicy św. Jana ustawiono figurę tego świętego.
• 1824 – powstały kopalnie: Ferdynand i Waterloo.
• 1847, 6 sierpnia – na stację kolejową wjechał pierwszy pociąg osobowy[4].
• 1851, 1 kwietnia – otwarcie ekspedycji pocztowej II klasy.
• 1860, 27 sierpnia – oddano do użytku szkołę na ul. Szkolnej.
• 1860, 11 listopada – poświęcenie cmentarza i pierwszego kościoła katolickiego na terenie ówczesnych Katowic.
• 1862, 4 września – oddanie pierwszej synagogi.
• 1865, 11 września – nadanie Katowicom praw miejskich przez króla Prus Wilhelma I Hohenzollerna.
• 1869, 10 maja – założono gildę strzelecką.
• 1870, 20 listopada – Konsekrowano Kościół Mariacki.
• 1873, 27 marca – Katowice zostały siedzibą powiatu ze starostwem.
• 1874 – magistrat przeniósł się z wynajmowanych pomieszczeń do nowego budynku, który stał w miejscu obecnego Teatru Śląskiego.
• 1902, 22 grudnia – Na terenie podkatowickiej osady Stary Panewnik osiedlają się franciszkanie z Wrocławia.
• 1919 – walki podczas I powstania śląskiego w dzielnicach Bogucice, Dąbrówka Mała, Giszowiec, Szopienice, Nikiszowiec.
• 1920 – II powstanie śląskie – blokada śródmieścia miasta przez powstańców i walki w dzielnicach.
• 1920-1921 – na ulicy Heinzelstraße (dzisiejsza Plebiscytowa) działał Polski Podkomisariat Plebiscytowy.
• 1921, 20 marca – podczas plebiscytu 14,6% mieszkańców opowiedziało się za Polską, 85,4% mieszkańców opowiedziało się za Niemcami.
• 1921 – III powstanie śląskie – 3 maja miasto zostało zdobyte od południa przez oddziały Walentego Fojkisa i Adama Kocura.
• 1922 – przyłączenie do Polski (20 czerwca); Katowice zostały stolicą autonomicznego województwa śląskiego, siedzibą Sejmu Śląskiego i Górnośląskiej Komisji Mieszanej.

Widok na Bogucice. Lata 30. XIX w.

• 1925, 28 października – powstanie Diecezji Śląskiej, której stolicą zostały Katowice.
• 1927, 5 czerwca – biskup śląski Arkadiusz Lisiecki, symbolicznym wykopaniem ziemi pod fundamenty, rozpoczął uroczyście budowę katowickiej katedry.
• 1928 – rozpoczęcie budowy gmachu Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych odebranego w 1972 przez Politechnikę Śląską.
• 1929 – powołanie Muzeum Śląskiego z siedzibą w Katowicach.
• 1931 – otwarcie Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych i ukończenie budowy tzw. drapacza chmur.
• 1934 – wybudowanie najwyższego w Polsce "Drapacza Chmur" przy ul. Żwirki i Wigury.
• 1939, wrzesień – wycofanie się wojsk polskich, obrona do 4 września miasta przez harcerzy i grupy powstańców śląskich (obrona wieży spadochronowej). Ok. 860 osób zginęło w walkach, bądź zostało rozstrzelanych przez niemiecki Wehrmacht i członków Freikorpsu w rejonie rynku i w Lasach Panewnickich.
• 1939, 4 września – podpalenie i zniszczenie Synagogi Wielkiej.
• 1940, 20 grudnia – Katowice stały się stolicą niemieckiej Prowincji Górnośląskiej (Gau Oberschlesien).
• 1942 – władze okupacyjne ustanowiły sąd doraźny Standgericht, z którego wyroku zgilotynowano w czasie wojny blisko 700 osób.
• 1945, 27 stycznia – zajęcie miasta przez Armię Czerwoną. Splądrowanie i spalenie kwartału kamienic przy Rynku. Wywózki mieszkańców miasta do sowieckich kopalń w Workucie i Donbasie.

Katowice, Pomnik Powstańców Śląskich

• 1953, 7 marca – zmieniono na trzy lata nazwę Katowic na Stalinogród.
• 1955, 30 października – podczas tzw. wysiedlenia biskupów katowickich ordynariusz częstochowski Zdzisław Goliński konsekrował Katedrę Chrystusa Króla.
• 1956, 10 grudnia – przywrócono pierwotną, historyczną nazwę miasta Katowice.
• 1960 – włączenie do Katowic miasta Szopienice.
• 1965 – oddano do użytku Rondo później nazwane im. gen. Jerzego Ziętka.
• 1968 – w Katowicach powstał Uniwersytet Śląski.
• 1971 – wybudowanie hali sportowej "Spodek".
• 1972 – wybudowanie nowego dworca kolejowego.
• 1972 – odebranie gmachu Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych przez Politechnikę Śląską za sprawą Edwarda Gierka.
• 1981, 16 grudnia – akcja pacyfikacyjna w kopalni Wujek, podczas której zabito 9 górników.
• 1983, 20 czerwca – papież Jan Paweł II odprawił Mszę św. na katowickim lotnisku Muchowiec oraz spotkał się z chorymi w Katedrze Chrystusa Króla.
• 1984 – reaktywowano Muzeum Śląskie.
• 1990 – restytucja samorządu i szybki rozwój miasta.
• 1991, 15 grudnia – odsłonięcie i poświęcenie Pomnika Dziewięciu z Wujka.
• 1992, 25 marca – erygowano Metropolię katowicką.
• 1998, 24 października – otwarcie i poświęcenie nowego gmachu Biblioteki Śląskiej.
• 2005 – pierwsze plany dotyczące połączenia Katowic z innymi miastami GOP-u.
• 2006, 28 stycznia – zginęło 65 osób w wyniku zawalenia się hali na terenie Międzynarodowych Targów Katowickich.
• 2006, 6 października – otwarto Centrum Sztuki Filmowej z Filmoteką Silesianów .
• 2007, 20 września – podpisanie porozumienia w sprawie utworzenia GZM.

Transport

Katowice, tramwaj "Karlik"

Komunikacja miejska

Na terenie Katowic istnieje ok. 200 linii autobusowych oraz 15 tramwajowych. Olbrzymią część linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe KZK GOP w Katowicach w większości obsługuje PKM Katowice, zaś wszystkie tramwajowe Tramwaje Śląskie. Oprócz tego w Katowicach działają także linie organizatorów z miast ościennych (Tychy, Jaworzno), nie zrzeszonych z KZK GOP oraz przewoźników prywatnych.

Transport kolejowy

Katowice stanowią jeden z największych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie jak i towarowe. Z głównego dworca kolejowego odjeżdżają pociągi wszystkich kategorii, w tym EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.

W mieście znajduje się ponadto 8 stacji i przystanków pasażerskich PKP: Katowice Brynów, Katowice Ligota, Katowice Szopienice, Katowice Podlesie, Katowice Piotrowice, Katowice Załęże oraz Katowice Zawodzie.

Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.

Niedaleko Katowic działa najdalej wysunięta za zachód Europy linia kolei szerokotorowej – Linia Hutnicza Szerokotorowa (LHS), łącząca Hutę Katowice z Europą Wschodnią i Azją.

Katowice, Autostrada A4 oraz początek DK81 (po lewej) Katowice, DTŚ w stronę katowickiego ronda

Transport drogowy

Katowice znajdują się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez miasto przebiega m.in.:

• E40 Trasa europejska E40 (Francja – Belgia – Niemcy – Katowice – Ukraina – Rosja – Kazachstan – Uzbekistan – Kirgistan)
• E75 Trasa europejska E75 (Norwegia – Finlandia – Katowice – Słowacja – Węgry – Serbia – Macedonia – Grecja – Kreta)
• E462 Trasa Europejska E462 (Polska – Czechy)
• A4 Autostrada A4 (granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Opole – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą)
• 1 DK1 (Trójmiasto – Toruń – Łódź – Częstochowa – Katowice – Bielsko-Biała – Cieszyn)
• 79 DK79 (Warszawa – Sandomierz – Kraków – Katowice – Bytom)
• 81 DK81 (Katowice – Mikołów – Łaziska Górne – Żory – Skoczów – Harbutowice)
• 86 DK86 (Podwarpie – Psary – Będzin – Sosnowiec – Katowice – Tychy)

W okolicach Katowic przebiega kilka ważnych dróg:

• A1 Autostrada A1 (Trójmiasto – Toruń – Łódź – GOP – granica z Czechami)
• 11 DK11 (Kołobrzeg – Piła – Poznań – Kluczbork – GOP)
• 44 DK44 (GOP – Oświęcim – Kraków)
• 78 DK78 (granica z Czechami – Rybnik – GOP – Zawiercie)
• 88 DK88 (Strzelce Opolskie – GOP)
• 94 DK94 (Legnica – Wrocław – Opole – GOP – Kraków)

Przebiega tędy również Drogowa Trasa Średnicowa – trasa szybkiego ruchu, która w założeniu ma przebiegać przez Katowice, Chorzów, Świętochłowice, Rudę Śląską, Zabrze, Gliwice oraz przez Mysłowice, Sosnowiec, Będzin i Dąbrowę Górniczą. Biegną też tędy dwie drogi ekspresowe: S1 (jako część DK1, Wschodniej Obwodnicy GOP) i S86 (jako część DK86).

Katowice mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju. Część z nich obsługuje PKS Katowice. Są to linie do Lublina, Iwonicza, Ostrowca Świętokrzyskiego, Zakopanego, Rabki, Krynicy i Ustrzyk Dolnych.

Transport lotniczy

W odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 2800 metrów i szerokości 60 metrów. W 2007 obsłużył prawie 2 mln pasażerów. Port posiada dwa terminale pasażerskie (nowszy otwarty w lipcu 2007) oraz jeden terminal cargo. Przepustowość roczna terminali pasażerskich wynosi ok. 3,6 mln pasażerów. Lotnisko w Pyrzowicach obsługuje ponad 30 stałych połączeń rejsowych liniami lotniczymi Centralwings, EuroLOT, Jet Air, LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair i Germanwings (od kwietnia 2008).

W granicach miasta Katowice znajduje się również lotnisko aeroklubowe Katowice-Muchowiec z czynnym trawiastym polem wzlotów. Planowo ma zostać przeistoczone w miejski port lotniczy (ang. city airport) z przyszłą utwardzoną drogą startową o długości 850 metrów i szerokości 25 metrów (koszt: 10 mln zł), obsługujący samoloty zabierające do 18 pasażerów oraz samoloty lotnictwa ogólnego, w tym biznesowe. Jednak obecnie jego rozwój jest hamowany sporami na tle własnościowym pomiędzy aeroklubami.[7]

W odległości do 100 km od Katowic znajdują się jeszcze dwa międzynarodowe porty lotnicze: port lotniczy Ostrawa i Airport Kraków w Balicach. Ponad to, odległe od Katowic o 90 km lotnisko w Kamieniu Śląskim pod Opolem stara się o status lotniska dla ruchu rejsowego, w tym międzynarodowego. Z uwagi na swoje położenie 12 km od autostrady A4, stanowiłoby realistyczną alternatywę do Pyrzowic i Balic m.in. dla Katowic.

Kultura

Katowice stanowią główny ośrodek kulturalny na terenie Górnego Śląska, chociaż bez zaznaczonej wyraźnej dominacji, w przeciwieństwie do stolic innych regionów. Obecność w regionie dużej liczby znaczących miast ma wpływ decentralizacyjny w regionie. Katowice mieszczą się w czołówce głównych ośrodków kulturalnych Polski.

Poważniejszy rozwój kulturalny miasta przypadł dopiero na okres po 1922, za sprawą ustanowienia miasta stolicą autonomicznego województwa. Dzięki ustawom Sejmu Śląskiego powstawały obiekty oświatowe i kulturalne m.in. Muzeum Śląskie. Za sprawą małych zniszczeń miasta w okresie II wojny światowej większość ośrodków kulturowych utworzono w miejsce dotychczasowych niemieckich. Do 1939 w mieście powstało kilka kin i teatrów, zarejestrowano 17 tytułów czasopism. W powojennych Katowicach za sprawą kompozytorów Bolesława Szabelskiego i Bolesława Woytowicza powstała śląska szkoła kompozytorów. Dziś jej dorobek kontynuują światowej sławy reprezentanci – Wojciech Kilar i Henryk Mikołaj Górecki, którzy od lat mieszkają i pracują w mieście. Katowice są siedzibą Narodowej Orkiestry Symfonicznej i najlepszej w kraju Akademii Muzycznej.

Cykliczny Rawa Blues Festival, Metalmania, Mayday Festiwal i dziesiątki innych koncertów przyciągają corocznie setki tysięcy fanów muzyki z całego świata do katowickiego Spodka, najnowocześniejszej i największej sali widowiskowej w Polsce.

Muzyka

• "Camerata Silesia" – Zespół Śpiewaków Miasta Katowice

GCK – siedziba NOSPR

• Filharmonia Śląska
• Estrada Śląska
• Kwartet Śląski
• GuGalander
• Mega Club
• Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
• Chor Mieszany "OGNIWO"
• Chór ABSOLUT
• Chór Mieszany przy Katedrze p.w. Chrystusa Króla
• Słoneczni
• Chór Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego

Teatry

• Teatr Śląski

Katowice, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego

• Teatr Ateneum
• Teatr Korez
• Teatr Cogitatur
• Teatr Locus
• Teatr Domisol
• Teatr Gry i Ludzie
• Kinoteatr Rialto
• Teatr Bez Sceny
• Teatr GuGalander
• Alternatywny Teatr Suka Off
• Autorski Teatr Batis
• Mumio
• Impresaryjny Teatr Młodego Widza
• Teatr GART
• Teatr Gry i Ludzie Stowarzyszenie Ogrody Teatru
• Teatr Studencki Nienażarty
• Teatr Studio K

Kinoteatr Rialto

Muzea

Katowice, Muzeum Śląskie

• Muzeum Śląskie
• Muzeum Historii Katowic
• Muzeum Archidiecezjalne
• Muzeum Misyjne OO. Franciszkanów
• Muzeum Biograficzne P. Stellera
• Muzeum Prawa i Prawników Polskich
• Muzeum Nośników Danych
• Muzeum Motoryzacji
• Muzeum Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
• Izba Śląska
• Centrum Scenografii Polskiej
• Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego

Cykliczne imprezy kulturalne

Katowice, Spodek

• Rawa Blues Festiwal – Spodek
• Metalmania – Spodek
• Mayday Festiwal – Spodek
• Ogólnopolski Festiwal Sztuki Reżyserskiej "Interpretacje"
• Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. G. Fitelberga
• Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Wojskowych
• Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek "Katowice Dzieciom"
• Międzynarodowy Festiwal Teatrów "A Part"
• Międzynarodowa Wystawa Grafiki "Intergrafia"
• Górnośląski Festiwal Sztuki Kameralnej (Ars Cameralis Silesiae Superioris)
• Festiwal Filmów Kultowych

Sport

Hala Akademii Wychowania Fizycznego

Początki aktywności fizycznej w tym regionie są powiązane ze społecznością niemiecką. Na ziemiach tych działały niezliczone niemieckie Sport Vereiny i Turn Vereiny. Najstarszym katowickim i drugim na Górnym Śląsku klubem piłkarskim był powstały w 1904 roku Frischauf Kattowitz, po jego rozpadzie powstały w 1905 roku trzy kluby: FC Kattowitz, Diana Kattowitz i Germania Kattowitz. Jednym z pierwszych klubów piłkarskich był również 06 Zalenze, powstały w 1906 roku. Dnia 7 grudnia 1930 otwarto w mieście sztuczny tor łyżwiarski [10]. Obecnie w Katowicach istnieje kilkadziesiąt klubów i stowarzyszeń sportowych. Do najważniejszych należą:

Aktywne kluby sportowe

• AWF Mickiewicz Katowice – męski klub koszykarski grający obecnie w I lidze
• AZS AWF Katowice – klub wielosekcyjny, 4-krotny Mistrz Polski w szermierce, liczne inne medale Mistrzostw Polski
• AZS US Katowice – klub wielosekcyjny, liczne medale Mistrzostw Polski
• GKS Katowice – męski klub piłki nożnej 4-krotny wicemistrz Polski, 3-krotny zdobywca Pucharu Polski, 2-krotny zdobywca Superpucharu Polski. Obecnie w II lidze (po degradacji w wyniku utraty płynności finansowej)
• HC GKS Katowice – klub hokejowy, 6-krotny Mistrz Polski, 9-krotny wicemistrz Polski, 8 razy na trzecim miejscu. GKS "Katowice" Historycznie klub wielosekcyjny, wielokrotni mistrzowie polski wielu dyscyplin sportu, klub mistrzów olimpijskich.
• 1. FC Katowice – do niedawna nieistniejący męski klub piłkarski, wicemistrz Polski z 1927 r., niedowno przywrócony do życia
• HetMaN Szopienice – klub szachowy, zdobywca medali w Mistrzostwach Polski
• HKS Szopienice – klub wielosekcyjny, liczne medale w sportach siłowych
• Rozwój Katowice – męski klub piłkarski grający obecnie w III lidze
• MK Katowice – męski klub piłkarski grający obecnie w IV lidze, występy w III lidze
• MKS Pałac Młodzieży Katowice – klub wielosekcyjny, liczne medale Mistrzostw Polski Juniorów
• Naprzód Janów Katowice – męski klub hokejowy, 5-krotny wicemistrz Polski, 7 razy na trzecim miejscu
• Policyjny Klub Sportowy Katowice – klub sportowy, 5 tytułów Mistrza Polski w szermierce, 11 tytułów Mistrza Polski w pływaniu
• Sparta Katowice – wielosekcyjny klub sportowy, 11 tytułów Mistrza Polski w skokach do wody (kategorie młodzieżowe)
• Jango Katowice – klub futsalowy, zdobywca Pucharu Polski w 2007, finalista Pucharu Polski w 2006, 2 razy na podium w I lidze, obecnie I liga
• Aeroklub Śląski
• Automobilklub Śląski
• Silesia Miners – pierwsza na Śląsku drużyna futbolu amerykańskiego, występuje w Polskiej Lidze Futbolu Amerykańskiego
• LGKS Podlesianka Katowice – męski klub piłkarski grający obecnie w lidze okręgowej

Architektura

Kamienice w centrum miasta Architektura modernistyczna z lat 1922-39

Katowice należą obok Łodzi i Gdyni do grupy miast Polski, których centra nie wywodzą się ze średniowiecznego miasta lokacyjnego. Style takie jak gotyk, renesans czy barok nie są zatem w nim reprezentowane. Układ urbanistyczny miasta powstał na skutek rozbudowy i połączenia poszczególnych wsi i osiedli robotniczych w czasie gwałtownego rozwoju w XIX i XX wieku.

Śródmieście miasta zostało ukształtowane w połowie XIX w., którego ściślejsze zabudowywanie nastąpiło po 1880 roku. Powstałe w tym czasie budynki posiadają dekorację eklektyczną (w większości neorenesansową i neobarokową) z późniejszymi elementami stylu secesyjnego.

Najcenniejszy (bo niepowtarzalny) jest jednak modernistyczny kwartał południowej części śródmieścia Katowic powstały po utworzeniu Autonomicznego Województwa Śląskiego w 1922 r. Jest to najciekawszy w kraju przykład międzywojennego funkcjonalizmu i stylu międzynarodowego. Katowickie budynki są inspirowane architekturą Bauhausu, De Stijl czy realizacjami Le Corbusiera i stanowią ewenement architektoniczny, który dopiero czeka na szersze docenienie.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Najstarsza budowla w Katowicach to drewniany kościółek św. Michała Archanioła z XVI w. w Brynowie, oprócz niego w mieście znajduje się kilkadziesiąt budowli mieszkalnych z XIX i początku XX wieku, w tym unikatowe osiedla: Nikiszowiec i Giszowiec. Znajdują się tu także dwa pałace: Pałac Goldsteinów i Pałac w Załężu oraz kilka zabytkowych kościołów w tym kościół Mariacki, kościół garnizonowy, katedra Chrystusa Króla (największa katedra w kraju), bazylika z klasztorem franciszkanów z oryginalną kalwarią w stylu modernistycznym oraz ewangelicki kościół Zmartwychwstania Pańskiego – najstarsza murowana budowla sakralna w mieście.

Katowice niejednokrotnie nazywane są stolicą polskiej moderny. Drapacz Chmur wybudowany w latach 1929-1930 przy ul. Żwirki i Wigury 15 to jedna z wielu pereł modernistycznej architektury wypełniającej południowy kwartał śródmieścia.

Oprócz zabytków w Katowicach znaleźć można wiele niezabytkowych atrakcji turystycznych np. Pomnik Powstańców Śląskich (największy pomnik w kraju), Wieża spadochronowa (jedyna istniejąca wieża spadochronowa w Polsce), Spodek (hala widowiskowa oddana do użytku w roku 1971 z architektonicznie ciekawym dachem koncepcji inżyniera Wacława Zalewskiego, utrzymywanym w miejscu stalowymi kablami zgodnie z zasadami tensegrity).

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.