Karlino

Herb Karlina na Ratuszu Kościół św. Michała Archanioła

Karlino (niem. Körlin) – miasto w północnej części woj. zachodniopomorskiego, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karlino.

Historia

Panorama miasta z Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego

Pierwsza wzmianka o miejscowości Karlino pochodzi z 1240 roku i głosi że Karlino należało wtedy do tzw. księstwa kamieńskiego. Pierwsza jednak notka pochodzi z 1299 roku gdzie istnieje zapis "Civis In Corlin". Biskupi kamieńscy weszli w posiadanie Karlina w 1280 roku, jako spadek po księciu Warcisławie III. W 1308 roku biskup kamieński wspomina o swoim zamku w Karlinie, będącym ongiś niewielkim, drewnianym grodem w widłach dwórz rzek Parsęty i Radwi. W 1372 roku postanowiono przenieść siedzibę biskupstwa z Kamienia do Karlina i w tym celu zaczęto budować zamek obronny. Na ten cel biskup Filip von Rehberg pożyczył od rady miejskiej Słupska kwotę 350 grzywien. Ten sam biskup w 1385 roku nadał osadzie Karlino prawa miejskie na prawie lubeckim oraz ustanowił herb i pieczęć miejską.

Rok 1409 to okres wielkich zniszczeń miasta w efekcie zajęcia Karlina przez wojska pomorskie. Reformacja i przyjęcie luteranizmu w 1534 roku, diametralnie zmieniło sytuację miasta. Biskupi zamienili zamek w piękną, renesansową rezydencję a miasto przeżywało rozkwit gospodarczy i kulturalny.

Wojna trzydziestoletnia (1618-1638) przerwała rozwój miasta, powodując stagnację Karlina na prawie 100 lat. Miasta nie ominęły także wielkie pożary: pierwszy w 1685 roku który strawił całe miasto (ocalał jedynie zamek i kościół). Pożar w 1765 roku strawił również przedmieścia Karlina. W międzyczasie w czasie wojny trzydziestoletniej wojska gen. Romanowa splądrowały i podpaliły zamek, który nigdy nie został już odbudowany. Po tym burzliwym okresie w dziejach miasta, nastąpił rozwój Karlina. Na miejscu wypalonego zamku powstał browar, a na parcelach w centrum miasta zaczęły powstawać pierwsze murowane kamienice. W 1724 roku nastąpiła regulacja Parsęty a przez rzekę przerzucono pierwszy most betonowy.

Tę dobrą koniunkturę przerwał okres wojen napoleońskich. W lutym 1807 roku Karlino było główną kwaterą wojsk podczas szturmu na Kołobrzeg. Duża ilość francuskich wojsk doprowadziła w mieście do wybuchu epidemii czerwonki na którą zmarło 1/3 ówczesnego populacji Karlina.

W latach 1846-1849 wybudowano drogę łączącą miasto z Kołobrzegiem i Szczecinkiem, a niespełna dziesięć lat później, w 1859 roku przez stację Karlino przejechał pierwszy pociąg. Największy rozkwit handlu oraz przemysłu przeżyło Karlino w XIX wieku i na początku XX wieku. W 1873 r. zlikwidowano malutki powiat karliński, a miasto przyłączono do ziemskiego powiatu kołobrzesko-karlińskiego (niem. Bezirk Kolberg-Körlin), który istniał do 1946roku. Koniec XIX wieku to okres uprzemysłowienia - powstała wtedy m.in. Karlińska Fabryka Maszyn (niem. Maschinenfabrik Karlin). Rozwinął się przemysł spożywczy (młyny, olejarnia) i drzewny (tartak, stolarnia).

Na początku XX wieku Karlino dotknięte było w szczególnym stopniu tzw. Ostfluchtem, czyli odpływem ludności z tego regionu do bogatszych rejonów Niemiec, w wyniku tego liczba ludności spadła o ponad 2%, a liczba ludności spadła z 3183 do 3108 osób. W 1905 roku wybudowano sąd rejonowy, a w 1907 roku pożar starego ratusza wymusił budowę nowego.

Życie miasta zasadniczo odmieniła II wojna światowa i jej następstwa. W 1940 roku do Karlina przybyła grupa 150 jeńców francuskich. Wobec zbliżających się wojsk radzieckich w styczniu 1945 roku wydano rozkaz o ewakuacji ludności cywilnej, który dotarł do miasta dopiero w nocy 3 marca 1945 roku. Mieszkańcy chcieli się ewakuować przez Dygowo i Kołobrzeg jednak Rosjanie wysadzili most na Parsęcie i wkrótce zajęli miasto. Zabudowa miasta nie ucierpiała zbyt mocno, jednak okupanci dopuścili się tu licznych pobić, gwałtów i kradzieży.

Wkrótce miasto zostało przekazane polskiej administracji i wcielone do państwa polskiego. Dotychczasowych mieszkańców Karlina wysiedlono do Niemiec.

W związku ze znacznym zniszczeniem Kołobrzegu, Karlino pełniło funkcję siedziby władz powiatu do roku 1947. W 1958 roku miasto zostało przyłączone do powiatu białogardzkiego.

Na przełomie lat 1980/1981 podczas prac przy odwiertach poszukiwawczych doszło w podkarlińskich Krzywopłotach do wybuchu i zapłonu ropy naftowej.

Obecnie Karlino kontynuuje tradycje przemysłu przetwórczego drewna. W mieście i najbliższych okolicach istnieje kilka zakładów przemysłowych produkujących płyty pilśniowe, sklejki, forniry itp. produkty; lokalnym wyrobem jest tzw. „płyta karlińska” produkowana z gałęzi, kory i podobnych odpadów. miasto jest również niewielkim ośrodkiem przemysłu mechanicznego (piece) i wydobywczego (ropa, gaz).

Erupcja ropy naftowej

9 grudnia 1980 W godzinach wieczornych we wsi Krzywopłoty tuż przy granicy Karlina dochodzi do erupcji ropy naftowej, która następnie zapala się. 10 grudnia 1980 Czterej robotnicy z kilkunastoosobowej grupy dokonującej odwiertu zostają poparzeni; przewieziono ich do szpitala w Białogardzie. Na miejsce pożaru przybywa 18 jednostek straży pożarnej. Ewakuacja mieszkańców pobliskiego gospodarstwa. Zamknięta zostaje szosa (obecnie droga krajowa nr 6) w kierunku Szczecina. Baraki mieszkalne robotników pracujących przy odwiercie i sprzęt spłonęły. Na miejsce pożaru przybywają pierwsze ekipy ratownicze. 11 grudnia 1980 Trwają prace zabezpieczające przed pożarem i zniszczeniem pobliskich zabudowań oraz nawierzchni szosy. Na miejscu erupcji pracują wyspecjalizowane jednostki wojsk Pomorskiego Okręgu Wojskowego, straż pożarna, milicja, drużyna ratownictwa górniczego z Krakowa, specjaliści z AGH. 16 grudnia 1980 Przybycie ekipy ratowników radzieckich i węgierskich. Kierownictwo akcji ratowniczej (inż. Adam Kilar i ekspert radziecki Leon Kałyna) przygotowuje się do wszystkich wariantów robót ratunkowych. 18 grudnia 1980 Ostateczne oczyszczenie terenu pożaru ze spalonych i zniszczonych elementów stalowych. Budowana jest droga dojazdowa do miejsc, gdzie będą wiercone dwa nowe szyby ratownicze. 2 stycznia 1981 Trwają końcowe prace przygotowawcze do ugaszenia pożaru: buduje się drogi, spawa rurociągi wodne i parowe, koncentruje się sprzęt gaśniczy, buduje ropociąg do odprowadzenia ropy po ugaszeniu pożaru. 13/14 stycznia 1981 Po 35 dniach, około godziny 4 nad ranem (14 stycznia) ugaszono pożar. Powstała pierwsza kopalnia ropy. O godzinie 10 rano uzyskano już ponad 800 ton ropy. Po napełnieniu 32 cystern (po 44 tony każda) pociąg zawiózł 1400 ton ropy do Trzebini.

Erupcja i pożar sprawiły, że Karlino stało się sławne – było na ustach wszystkich Polaków i prasy światowej. Miasto przeżywało najazd dziennikarzy. Niestety – euforia, niepokój i nadzieja na rozwój przemysłu wydobywczego okazały się przedwczesne. Z powodu małej wydajności złoża w połowie 1983 r. zaprzestano wydobycia ropy.

Architektura

Widok na kościół i ratusz Spichlerz przy ul. Szczecińskiej 17 Kamienica eklektyczna przy ul. Koszalińskiej 94 Ulica Koszalińska

Zabytki

Konserwator zabytków uznał za zabytek całe śródmieście Karlina[1].

Zabytki chronione prawnie w mieście:

• Kościół pw. św. Michała Archanioła z 1510 r.
• Park miejski z 2. połowy XIX wieku (ul. Szczecińska 12)
• Zespół folwarczny z XIV i XIX wieku obejmujący:
  • Zamek Biskupów Kamieńskich – przyziemie zamku wybudowanego w XIV wieku, przebudowane w latach 30. XIX w., obecnie spichlerz,
  • dworek z przełomu XIX/XX w. obecnie budynek administracyjny,
  • magazyn zbożowy z końca XIX w.,
  • obora z końca XIX,
  • stodoła z końca XIX,
  • kuźnia wybudowana po 1945.
• Dom przy ul. Konopnickiej 29 – szachulcowy budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z połowy XIX wieku,
• Kamienica przy ul. Koszalińskiej 94 – szachulcowy budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z przełomu XIX/XX wieku, Ściany i dach wyłożone czarnym łupkiem. Oryginalna stolarka drzwiowa i okienna - z gzymsem i sztukaterią (arabeskami) i kolumnami.
• Dom tzw. Napoleona, szachulcowo-murowany budynek z 1792 r. (Rynek 17),
• Spichlerz przy ul. Szczecińskiej 17 - szachulcowy budynek w stylu neogotyckim z lat 30. XIX wieku. Szczegolne wykończenie szczytowe z neogotyckimi wieżycami.

Obiekty historyczne

• Ratusz – budynek został zbudowany w latach 1908-1912 w południowo-zachodnim narożniku rynku. Poprzedni ratusz spłonął 27 stycznia 1907 r. podczas obchodów urodzin cesarza niemieckiego. Nowy ratusz został zbudowany w stylu eklektycznym ze sklepieniem neogotyckim. Charakteryzuje się bogatą sztukaterią, szczytem neorenesansowym z kartuszem miasta; obecnie jest siedzibą Urzędu Miejskiego
• Kamienica przy ul. Koszalińskiej 4 – pochodzi z drugiej połowy XIX wieku, murowana, zbudowana w stylu neorenesansowym – na zdjęciach w ciągu kamienic.
• Kamienica przy ul. Koszalińskiej 16 z 1902 r., secesyjna, murowana, nad witrynami sklepowymi maszkarony.
• Kamienica przy ul. Koszalińskiej 22 z konca XIX w., neoklasycystyczna, murowana.
• Budynek mieszkalny przy ul. Koszalińskiej 77 z końca XIX w., neoklasycystyczny, murowany, z bogatą sztukaterią, gzymsem kostkowym, pilastrami i tympanonem.
• Budynek mieszkalny na ul. Koszalińskiej 86, z 2. połowy XIX wieku. Zbudowany w stylu eklektycznym z oryginalną stolarką drzwiową i okienną, z gzymsem kostkowym i sztukaterią (arabeskami), pilastrami i tympanonem. Budynek wyremontowany, pokryty nowym dachem a na dwupiętrowym strychu urządzono mieszkania.
• Kamienica przy ul. Białogardzkiej – eklektyczna, murowana z 2. połowy XIX w.,
• Kamienica przy ul. Szczecińskiej – murowana, zbudowana w drugiej połowie XIX wieku w stylu secesyjnym.
• Dwór F. Wilhelma na wyspie. Budynek murowany, eklektyczny, szachulcowy, zbudowany pod koniec XIX wieku. Po II wojnie światowej pełnił funkcję budynku biurowego PGR Karlino.
• Spichlerz na ul. Spichrzowej – został zbudowany pod koniec XIX wieku. Obiekt murowany, z cegły palonej, szachulcowy.

Miejsca pamięci narodowej

• Pomnik pamięci sportowców

Sport

Hala sportowa

Na terenie miasta istnieją i działają dwa kluby, kilka sekcji sportowych oraz kluby i kółka sportowe amatorskie. Najważniejszymi klubami są: Klub Sportowy "Sokół", Miejski Klub Sportowy oraz Klub Sportowy "Szejk" reprezentujący piłkę siatkową.

Klub Sportowy "Sokół" gra obecnie w V lidze okręgowej piłki nożnej.

Ponadto w mieście istnieje hala sportowa wyposażona w nowoczesne urządzenia, stadion miejski na 3000 widzów posiadający oświetlenie bieżnię na 400 m oraz boiska do gry w siatkówkę i piłkę nożną, istnieją też korty tenisowe.

Transport

Przez Karlino biegną ważne trasy. Są to:

• 6 droga krajowa nr 6 (Szczecin – Koszalin – Gdańsk)
• 163 droga wojewódzka nr 163 (Kołobrzeg – Białogard – Poznań)

Posiada dobre połączenia kolejowe z miastami regionu i kraju. Połączenia kolejowe zapewniają dojazd do takich miast jak: Szczecin, Katowice, Kraków, Łódź czy Warszawa. Oprócz tego działają połączenia PKS-u.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.