Iława

Iława (niem Deutsch Eylau *) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim; siedziba władz powiatu.

Miasto położone nad południowym krańcem jeziora Jeziorak (Pojezierze Iławskie); duży ośrodek wypoczynkowy, sportowy i turystyczny. Region rolniczy.

Ukształtowanie powierzchni

Iława i okolice leżą na pofałdowanych terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. Obszar ten jest stosunkowo niewysokimi wzgórzami morenowymi, które nie sięgają 200 metrów. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi. Miasto leży na glebach brunatnych.

Nazwa

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 pojawia się Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 odmiana Ylau. W XV wieku pojawiła się forma Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 miasto nazwano Ylaw, a w 1456 pojawiła się forma Ilau, następnie w 1459 zmieniono ją na Eylaw. W 1457 pojawiła się nazwa Deutze Eylau, a w 1468 jej inna forma Dwetsch Eylau. Między XVI a XVII wiekiem w występują nazwy Teutschen Eylau, Deutscheneylau oraz Theuto Ilavia. W XVIII wieku przyjęto powszechnie obowiązującą aż do 1933 r. formę Deutsch Eylau. 1 stycznia 1934 r. zmieniono oficjalną nazwę na Stadt Deutsch Eylau (Stadt – niem. miasto). Od 1945 r. oficjalna nazwa miasta to Iława.

Węzeł kolejowy przy dworcu Iława Główna

Transport

Mapa obrazująca sieć dróg, linii kolejowych oraz szlaków wodnych w Iławie

Znaczny węzeł drogowy i kolejowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• Droga krajowa nr 16 relacji Grudziądz – Iława – Olsztyn – Augustów
• Droga wojewódzka nr 521 relacji Iława – Kwidzyn
• Droga wojewódzka nr 536 relacji Iława – Lubawa
• Droga wojewódzka nr 515 relacji Susz – Malbork

Iława posiada połączenia kolejowe z wieloma miastami w Polsce:

• Iława – Warszawa – Kraków – Przemyśl (najdłuższe połączenie bezpośrednie)
• Iława – Gdańsk – Koszalin – Szczecin
• Iława – Toruń – Poznań – Wrocław
• Iława – Olsztyn – Ełk – Białystok

Miasto posiada dwa dworce kolejowe:

• Iława Główna
• Iława Miasto

W Iławie ruch drogowy jest bardzo bezpieczny ze względu na dużą ilość rond. Jest ich 6, a kolejne 2 są w budowie. Na terenie Iławy funkcjonuje Zakład Komunikacji Miejskiej, obsługujący 6 linii autobusowych.

Zabytki

Podczas ostatniej wojny (a raczej tuż po niej, po wkroczeniu Rosjan) została zniszczona większa część zabudowy ówczesnej Iławy.

Zabytki rejestrowane:

Kościół Przemienienia Pańskiego

• grodzisko wczesnośredniowieczne na wyspie Wielka Żuława
• Układ urbanistyczny – (nr rej.: 516 (I/8) z 30 grudnia 1957 r.)
• Mury miejskie
• Gotycki Kościół Przemienienia Pańskiego z lat 1317-1325
• Ratusz
• Kino X MUZA
• Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika
• Cerkiew św. Jana Teologa
• neogotycki dworzec kolejowy "Iława Główna" z 1900 r.. (ul. Dworcowa)
• Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny z 1933 r., ul. Wyszyńskiego
• pałacyk neoklasycystyczno-secesyjny, ul. Kościuszki 27
• Kamienica przy ul. Kościuszki 6
• Kamienica przy ul. Kościuszki 14
• Kamienica przy ul. Kościuszki 15
• Kamienica przy ul. Niepodległości 4
• Budynek SANEPID-u
• Stajnia-Wozownia, obecnie Tawerna Kaper
• Wieża Ciśnień przy ul. 1 Maja
• Wieża Ciśnień przy ul. Dworcowej
• Wieża Ciśnień przy ul. Wojska Polskiego
• Jaz Piętrzący
• 4 barokowe rzeźby: Jowisz, Junona, Meduza i Herkules z 1 poł. XVIII w. przywiezione z pałacu w Kamieńcu Suskim w 1976 r., ul. Niepodległości

Zabytki nierejestrowane

Neoklasycystyczno-secesyjny pałacyk w Iławie

• fosa miejska
• młyn wodny z 1386 r. (ul. Kościuszki)
• dworzec Iława Miasto z 1876 r. , przebudowany
• wille i kamienice eklektyczne, secesyjne
  • ul. Kościuszki
  • ul. Niepodległości
  • ul. Sienkiewicza
  • ul. Królowej Jadwigi
• willa Waldrausch przy ul. Sienkiewicza 28, zbudowana w 1898 r. Obecnie siedziba Państwowego Gospodarstwa Rybackiego.
• Neogotyckie budynki Iławskich Wodociągów
• wieża ciśnień z 1871 r.
• młyn elektryczny z XIX wieku, ul. Sobieskiego
• relikty staropruskiego grodu z ok. X-XIII wieku na wyspie Wielka Żuława.

Turystyka i sport

Memoriał Huberta Wagnera 18 sierpnia 2005 r. w hali sportowo-widowiskowej

Iława jest dużym ośrodkiem sportów wodnych. W mieście działa wiele przystani jachtowych i wypożyczalni sprzętu wodnego. Mieszkańcy mogą korzystać również z wypożyczalni rowerów i znajdujących się w okolicy miasta ośrodków jeździeckich. Obiektami sportowymi w Iławie są kompleksowo wyposażony Stadion Miejski i nowoczesna hala sportowo-widowiskowa. Iławskie Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji wspiera działalność sekcji sportowych (tenis ziemny, tenis stołowy, lekka atletyka, wioślarstwo, żeglarstwo, piłka nożna i piłka siatkowa|siatkówka).

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.