Grabów nad Prosną

Rynek Władysława Jagiełły Krzyż Pawła Brylińskiego

Grabów nad Prosną to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie ostrzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grabów nad Prosną.

Położenie

Grabów leży w Kotlinie Grabowskiej, na wschodnim skraju Wzgórz Ostrzeszowskich - części Wału Trzebnickiego, nad rzeką Prosną. Znajduje się odległości około 15 km od Ostrzeszowa oraz po około 25 km od Ostrowa (dojazd autobusami ostrowskiej komunikacji miejskiej) i Kalisza. Krzyżują się tu drogi wojewódzkie:

• 447 Antonin-Grabów-Kraszewice,
• 449 Ostrzeszów-Grabów-Błaszki,
• 450 Kalisz-Grabów-Wieruszów,

oraz linia kolejowa Ostrzeszów-Grabów-Namysłaki. Linia jest nieczynna, ale tory są utrzymane w dobrym stanie. Ostrowskie stowarzyszenia miłośników kolei są zainteresowane ponownym uruchomieniem kursów (stałych bądź wycieczkowych).

Historia

Pierwsze wzmianki o Grabowie pochodzą z 1264 roku. Było to starostwo niegrodowe obejmujące trzy klucze: grabowski, kuźnicki i mikstacki. Siedzibą starostów był zamek zajęty w 1396 roku przez Władysława Jagiełłę. Grabów otrzymał prawa miejskie w 1416 roku. Za herb obrano pelikana karmiącego krwią własne pisklęta. Miasto rozwijało się dobrze (między innymi dzięki korzystnemu położeniu) do połowy XVI wieku, kiedy to zniszczyły je pożary i wojny. W 1628 roku powstał tu nowy zamek, ale dotrwał on tylko do połowy XVII wieku. Wojenna pożoga nawiedzała miasto jeszcze kilkanaście razy do czasów zaborów.

Od r. 1795 aż do końca I wojny światowej - z krótką przerwą w l. 1807-1815 - miasto wchodziło w skład Prus. Kongres Wiedeński w 1815 r. wytyczył granicę prusko-rosyjską na rzece Prośnie, na ponad 100 lat sytuując położony na zachodnim brzegu rzeki Grabów w roli pruskiego miasta granicznego. Wiek XIX, szczególnie od 1871 r., to okres presji germanizacyjnej i oporu przeciwko niej przez dominującą w mieście ludność polską. Mieszkańcy czynnie uczestniczyli w powstaniach, działało Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1905 r. miasto liczyło 1806 mieszkańców, w tym niemal 84 proc. Polaków, 11 proc. Niemców i 6 proc. Żydów. 82 proc. ludności Grabowa stanowili katolicy, protestanci zaś niecałe 12 proc.

Miasto korzystało z szybkiego rozwoju cywilizacyjnego Niemiec w II poł. XIX w., jednak jego przygraniczne położenie nie przekładało się na wzrost znaczenia. W 1910 r. Grabów uzyskał połączenie kolejowe ze stolicą powiatu - Ostrzeszowem. W 1919 r. miasto wróciło do odrodzonego państwa polskiego, zaś Prosna straciła swoją graniczną funkcję. Dzięki temu w okresie międzywojennym zaznaczyło się przyspieszenie rozwoju Grabowa, który stał się ośrodkiem handlowym i usługowym także dla obszarów położonych w dawnym zaborze rosyjskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego, a przed rokiem 1975 i od 1999 do powiatu ostrzeszowskiego.

W 1999 r. zlikwidowana została ostatecznie linia Ostrzeszów-Namysłaki, jedyne połączenie kolejowe Grabowa ze światem.

Z miastem związani byli:

• profesor Teofil Ciesielski, znawca pszczelarstwa, profesor botaniki Uniwersytetu Lwowskiego,
• doktor Władysław Biegański, lekarz, twórca współczesnej metodologii lekarskiej, czołowy filozof polski XX wieku. Obecnie przychodnia w Grabowie nad Prosną nosi jego imię. Od 1999 roku jest siedzibę NZOZ "Przychodnia Rodzinna" S.C.
• ksiądz Jan Kompałła, dziekan ostrzeszowski, proboszcz w Grabowie, założyciel Królewskiego Katolickiego Gimnazjum w Ostrowie

Zabytki

• kościół pofranciszkański, barokowy, z 1642 roku, główny ołtarz rokokowy, z lat 1751-1752, sześć bocznych ołtarzy z połowy XVIII wieku z barokowymi obrazami,
• klasztor pofranciszkański, barokowy, wzniesione po 1642 roku, obecnie biblioteka i Izba Pamiątek,
• kościół z lat 1622-1684, barokowy, bazylikowy, trzynawowy,
• dwór z XVIII/XIX wieku, masywny, murowany budynek z wieżyczką po środku dachu, obecnie Urząd Miasta i Gminy Grabów nad Prosną,
• grodzisko na lewym brzegu Prosny, miejsce dawnego zamku,
• krzyż Pawła Brylińskiego.

Przyroda

• Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Prosny i Kotlina Grabowska,
• Park Miejski, stare założenie parkowe, drzewa pomnikowe.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.