Gorzów Wielkopolski

Gorzów Wielkopolski (niem. Landsberg an der Warthe) – miasto w zachodniej Polsce, położone na ziemi lubuskiej nad Wartą, powiat grodzki, siedziba wojewody lubuskiego oraz starosty powiatu gorzowskiego.

Geografia

Gorzów Wielkopolski jest największym miastem województwa lubuskiego oraz jedną z jego dwóch stolic (znajduje się w nim siedziba wojewody i jego aparatu pomocniczego). Miasto leży w granicach historycznej Ziemi lubuskiej, po podbiciu Lubuszan przez Polan, tereny te zostały włączone do Wielkopolski, a następnie od XIII w. aż po 1945 r. stanowiły część Brandenburgii. Wbrew nazwie, przynależność miasta do Wielkopolski ma zatem dyskusyjne podstawy. Pod względem geograficznym położone jest na skraju Kotliny Gorzowskiej i Równiny Gorzowskiej nad Wartą u ujścia Kłodawki, na wysokości od 19 do 82 m n.p.m. Leży 53 km od granicy z Niemcami i około 135 km od Berlina. Odległości do większych miast:

• Warszawa – 449 km
• Wrocław – 270 km
• Poznań – 135 km
• Lubsko – 159 km
• Piła – 118 km
• Zielona Góra – 112 km
• Szczecin – 109 km

Ciekawostką jest fakt, że miasto jest podobnie jak Rzym położone na siedmiu wzgórzach.

Historia

W okresie wczesnego średniowiecza (od X wieku), tereny ujścia rzeki Warty znajdowały się pod panowaniem i kontrolą państwa Polan, a następnie Królestwa Polskiego. Postępujący proces rozbicia dzielnicowego piastowskiego państwa polskiego, doprowadził do utraty tych terenów na rzecz zachodnich sąsiadów. W 1249 ziemia lubuska znalazła się w rękach brandenburskich poprzez zastaw jaki Bolesław Rogatka, książę legnicki uczynił wobec arcybiskupów Magdeburga. W 1260 Konstancja – księżniczka córka Przemysła I, księcia wielkopolskiego wyszła za Konrada, syna margrabiego brandenburskiego Jana, jako posag wniosła ziemie kasztelani santockiej bez samego grodu. 2 lipca 1257 rycerz Albrecht de Luge został upoważniony przez margrabiego Jana I z dynastii askańskiej do założenia niemal na granicy kasztelanii i ziemi lubuskiej miasta o nazwie Landisberch Nova (Landsberg Nowy, dla rozróżnienia z Alt-Landsbergiem, koło Berlina (w Niemczech do 1945 r. nazwa Landsberg odnosiła się w sumie do sześciu miejscowości). Landisberch (Landsberg) rychło stał się bardzo ważnym ośrodkiem kulturalnym i handlowym na wschodnich rubieżach Niemiec. Wraz z założeniem miasta zbiegła się budowa okazałej gotyckiej fary (kościoła parafialnego, od 1537 luterańskiego), dziś rzymskokatolickiej Katedry pw. Wniebowzięcia NMP W 1433 przeżył oblężenie husytów, w XVII wieku przez kilkadziesiąt lat znosił szwedzką okupację, utrzymywał wojska rosyjskie w wojnie siedmioletniej, opłacał się kontrybucją armii Napoleona.

Do najważniejszych przedwojennych osobistości Landsbergu należą: Max Bahr (właściciel fabryki worków jutowych, właściciel willi zajmowanej obecnie przez Pałac Biskupi, inicjator budowy Łaźni Miejskiej (1928), która działała jeszcze na początku XXI wieku), Hermann Paucksch – fabrykant z Zawarcia (fundator fontanny z 1897 na Starym Rynku, nazwanej od jego nazwiska, odtworzonej w 1997 rękami gorzowian i dawnych niemieckich mieszkańców), właściciel willi Grodzkiego Domu Kultury na Zawarciu, Gustaw Schroeder – założyciel fabryki kabli i sznurów, budowniczy willi, obecnie Muzeum Sztuk Dawnych. W Landsbergu nad Wartą urodziła się w 1929 Christa Wolf, najsławniejsza pisarka NRD, kilkoro literatów, utalentowanych artystów i techników, przebywało tu także kilka ważnych postaci znanych z historii powszechnej np. Fryderyk Schleiermacher, Gottfried Benn.

Położenie miasta u ujścia Kłodawy (Kłodawki) do Warty na skrzyżowaniu wodnych i lądowych szlaków komunikacyjnych, dawało dogodne warunki do urbanizacji i rozwoju miasta, które rozkwitało dzięki pracy kupców i rzemieślników. Doprowadziło to do ogromnego rozrośnięcia się miasta i przybrania jeszcze większej wartości ekonomiczno-strategicznej. Na początku zeszłego wieku architektura kamieniczek Landsbergu mogła być uznana za jedną z najpiękniejszych i najbardziej wartościowych w centralnej Europie.

Katedra Stary Rynek ulica Chrobrego Fragment murów obronnych Muzeum "Spichlerz" ul. Mostowa Fontanna Pauckscha "Świnster"

Najtragiczniejszą z wojen okazała się II wojna światowa. Garnizon Wehrmachtu wycofując się do Kostrzyna nad Odrą wysadził oba mosty a oddziały Armii Czerwonej paliły Stare Miasto począwszy od 30 stycznia 1945, ostatecznie w marcu Landsberg stał się polskim Gorzowem nad Wartą (później z powodów ideologicznych, dla podkreślenia polskich praw do tzw. Ziem Odzyskanych, dodano przymiotnik Wielkopolski, mimo braku historycznych związków miasta z Wielkopolską). Trzeba wziąć pod uwagę, że pierwsi polscy osadnicy oraz urzędnicy, przyjechali do powojennego Gorzowa z wielkopolskiego Wągrowca. Już wkrótce po przekazaniu Polakom administracji nad miastem, powołana została w Gorzowie delegatura poznańskiego urzędu wojewódzkiego, w celu zapewnienia sprawnej polskiej administracji na zachodnim pograniczu. Nazwa "Gorzów", choć nieumotywowana historycznie, nie jest jednak całkiem przypadkowa - miastu nadano nazwę Gorzów w analogii do Gorzowa Śląskiego na Opolszczyźnie, który był miastem pogranicza etnicznego i miał podwójną tradycję nazewniczą, a po niemiecku nazywał się Landsberg in Oberschlesien.

W okresie powojennym następuje ponowny szybki rozwój miasta. Od roku 1945, aż do roku 1950, Gorzów pełni rolę głównego ośrodka administracyjnego zachodnich powiatów województwa poznańskiego. Jednocześnie w Gorzowie rozpoczyna działalność administracja kościoła katolickiego, obejmująca tereny północno-zachodniej Polski. Z powodu wyjątkowo silnej niechęci komunistycznej władzy do rezydującej w Gorzowie wpływowej katolickiej administracji kościelnej, Gorzów traci stopniowo znaczenie na administracyjnej mapie kraju. Od 1950 roku miasto należy do nowo utworzonego województwa zielonogórskiego.Już w połowie lat 60. liczba ludności sięgnęła 50 tys. osób, przekraczając stan sprzed wojny. W końcu lat 60. Gorzów przeżywa drugi w swych dziejach boom budowlany stając się miastem średniej wielkości, następuje dynamiczny rozwój przemysłu. W latach 70. powstają pierwsze publiczne placówki szkolnictwa wyższego. W 1975 miasto zostało stolicą nowo utworzonego województwa gorzowskiego, a w 1979 rodzi się 100-tysięczna gorzowianka. W latach 80. wybudowany zostaje nowoczesny szpital wojewódzki.

Lata 90. to dynamiczny rozwój sektora prywatnego. Powstają pierwsze inwestycje zagraniczne. Od 1999 r. Gorzów jest siedzibą wojewody lubuskiego. W 2007 roku miasto obchodzi jubileusz 750-lecia lokacji.

Transport i komunikacja

Komunikacja miejska

Komunikacja miejska w Gorzowie Wielkopolskim obsługiwana jest przez tramwaje i autobusy Miejskiego Zakładu Komunikacji.

Transport drogowy

Przez miasto przebiegają ważne trasy o międzynarodowym znaczeniu:

• S3 droga ekspresowa S3 Świnoujście – Szczecin – Gorzów Wlkp. - Zielona Góra - Legnica – Lubawka – obwodnica otwarta 27 listopada 2007
• 3 droga krajowa nr 3 Świnoujście – Szczecin – Gorzów Wlkp. - Zielona Góra – Legnica - Jelenia Góra - Jakuszyce,
• 22 droga krajowa nr 22 Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wlkp - Wałcz – Elbląg - Grzechotki,

a także drogi wojewódzkie i lokalne.

W Gorzowie działa spółka PKS Gorzów Wielkopolski będąca największym przewoźnikiem autobusowym w regionie.

Miasto jest także siedzibą wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (instytucji przeprowadzającej egzaminy na prawo jazdy), a także wojewódzkiego inspektoratu transportu drogowego.

Transport kolejowy

Przez miasto przebiegają działające linie kolejowe:

• w kierunku Krzyża Wielkopolskiego (na wschód) oraz Kostrzyna nad Odrą (na zachód) – jest to fragment dawnej Królewskiej Kolei Wschodniej z Berlina do Królewca.
• w kierunku Zbąszynka,

W mieście istnieje 5 działających stacji kolejowych, z czego najważniejsza to Dworzec Gorzów Wielkopolski

Gorzów jest siedzibą spółek produkcyjnych i usługowych związanych z transportem kolejowym, m.in. Gorzów Wagony (naprawy i renowacje wagonów).

Transport wodny śródlądowy

W Gorzowie znajduje się niewielki port rzeczny na Warcie, jednakże znaczenie transportu wodnego obecnie jest bardzo małe.

Transport lotniczy

Gorzów nie posiada własnego lotniska. Obecnie planowana jest budowa bazy lotnictwa sanitarnego oraz lotniska aeroklubu w podgorzowskich Wojcieszycach.

Najbliższe porty lotnicze:

• Port lotniczy Szczecin-Goleniów
• Port lotniczy Zielona Góra-Babimost
• Port lotniczy Poznań-Ławica
• Zespół portów lotniczych miasta Berlina.

Sport

Kluby sportowe

• Aeroklub Gorzowski
• Automobilklub Gorzowski
• AZS AWF Gorzów Wielkopolski – aikido, akrobatyka sportowa, judo, kajakarstwo, kulturystyka, lekkoatletyka, piłka ręczna, wioślarstwo, zapasy
• AZS PWSZ Sowood Gorzów Wielkopolski – koszykówka kobiet
• Stal Gorzów – Żużlowy Klub Sportowy
• GKP Gorzów Wielkopolski - piłka nożna
• GMKS "Kadet" – strzelectwo sportowe
• GTPS Gorzów Wielkopolski - siatkówka
• Miejski Klub Pływacki "Słowianka"
• Międzyszkolny Ośrodek Sportowy
• MKKS Gorzów – kajakarstwo
• KS Admira – kajakarstwo
• Ośrodek Sportu i Rekreacji – łucznictwo
• ZTKKF Gorzów – piłka nożna kobiet, piłka ręczna mężczyzn
• Gorzovia Altvater Gorzów Wlkp. – tenis stołowy
• Gorzowski Serwis Sportowy
• Gorzowski Klub Piłki Wodnej 59- piłka wodna
• Iskra Gorzów Wlkp. - piłka nożna
• Kłos Małyszyn - piłka nożna

Turystyka

Okolice Gorzowa to region atrakcyjny dla miłośników przyrody i osób chcących odetchnąć od wielkich miast i spędzić czas na łonie natury. Każdy turysta znajdzie tu wytchnienie nad setkami jezior, otoczonych tysiącami hektarów lasów i puszcz (największą jest Puszcza Gorzowska).

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.