Górki Wielkie

Górki Wielkie – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Brenna, położona u wylotu doliny Brennicy.

Historia

Górki zostały wymienione w spisie miejscowości Księstwa Cieszyńskiego już w 1305 r. Od 1417 r. władał nią szlachecki ród Pięćlatów. Podział na Górki Wielkie i Małe datuje się od XVI wieku. W roku 1521 wymienia się szlacheckie Górki Wielkie. Wieś od wieków była własnością kolejnych rodzin szlacheckich: Góreckich (1521-1697), Marklowskich (1734-1802), książąt cieszyńskich.

W 1931 na wzgórzu Bucze powstała Stanica ZHP, a następnie Centralna Szkoła Instruktorek ZHP. W samej wsi, niespełna 2 km dalej (Górki Sojka) działała Szkoła Pracy Społecznej ZHP. Do 1939 r. kierował nią twórca polskiego ruchu zuchowego, późniejszy żołnierz AK i wybitny pedagog Aleksander Kamiński (tablica pamiątkowa na budynku). W tym samym czasie organizował tu swoje młodzieżowe Uniwersytety Ludowe Józef Kret. W 1937 r., również na Buczu, rozpoczęła działalność druga w powiecie cieszyńskim Szkoła Gospodyń Wiejskich. Po II wojnie światowej oba obiekty harcerskie zajęto na cele lecznicze. Umieszczono w nich dziecięce sanatoria leczące choroby płuc i gruźlicę, które weszły później w skład Beskidzkiego Zespołu Leczniczo-Rehabilitacyjnego z siedzibą w Jaworzu. Sanatorium w Sojce zlikwidowano w 1999 r., natomiast Bucze od 2000 r. funkcjonuje jako samodzielny Dziecięcy Ośrodek Leczniczo-Rehabilitacyjny.

W 1922 dawny dwór Marklowskich zakupił i zamieszkał w nim wraz z rodziną Tadeusz Kossak ze słynnej rodziny artystów-malarzy. W dworze tym mieszkała i tworzyła jego córka, pisarka Zofia Kossak-Szczucka, 2. voto Szatkowska. Ostatnie mieszkanie pisarki w domku ogrodnika (od 1957 r.) zamieniono na poświęcone jej muzeum biograficzne, będące oddziałem Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie. Grób pisarki znajduje się na miejscowym cmentarzu, a na kościele i domu katechetycznym umieszczono pamiątkowe tablice.

W Górkach Wielkich urodzili się Walenty Krząszcz (1886-1959) – nauczyciel wiejskich szkół, jeden z czołowych przedstawicieli cieszyńskiego pisarstwa regionalnego, oraz Franciszek Żertka - gawędziarz i pamiętnikarz.

Zabytki

• Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych. Zbudowany został przez Góreckich mieszkańców zapewne w XVI w. Przebudowany w 1662 r. oraz kilkakrotnie odnawiany, zatracił większość cech gotyckich. Murowana, jednonawowa budowla, z silnie wydłużonym, półkoliście zamkniętym prezbiterium, posiada wystrój i wyposażenie barokowo-klasycystyczne. W murowanej bramce ogrodzenia płyta nagrobna Henryka Góreckiego herbu Kornicz, zmarłego w 1682 r. Obok kościoła cmentarz, na którym m.in. groby Zofii Kossak i jej męża Zygmunta Szatkowskiego (zm. 1976), a także Walentego Krząszcza.

• Dwór, zbudowany w 1781 r. staraniem Heleny Maksymiliany Marklowskiej, zakupiony po I wojnie światowej przez Tadeusza Kossaka, spłonął w czasie II wojny światowej (w 1945 r.). Z założenia dworskiego ocalał tzw. domek ogrodnika (obecnie Muzeum Z. Kossak), nieliczne zabudowania gospodarcze (dziś bardzo zniszczone) oraz wiodąca do nich aleja 200-letnich lip i dębów.

Fauna i Flora

Na stokach Góry Bucze wiosną kwitnie cieszynianka wiosenna i storczyk blady. Warto także zwrócić uwagę na ptaki - występuje tu m.in. pluszcz, zimorodek i dzięcioł duży. Strych kościoła Wszystkich Świętych zamieszkują chronione gatunki nietoperzy - nocek duży i podkowiec mały.

Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna "Góra Bucze"

W Górkach Wielkich znajduje się przyrodniczo-dydaktyczna ścieżka o nazwie "Góra Bucze" - składa się ona z 6 odcinków. Każdy z odcinków przedstawia charakterystycznie występujące tu rośliny i zwierzęta:

1. Odcinek I: Znad rzeki Brennicy na Górę Bucze - pluszcz, zimorodek, pliszka górska.
2. Odcinek II: Przez las grądowy - lipa drobnolistna, kopytnik pospolity, pierwiosnka wyniosła, marzanka wonna, listera jajowata, kruszczyk szerokolistny.
3. Odcinek III: Wśród osobliwości florystycznych - storczyk męski nakrapiany, podkolan biały, gnieźnik leśny, orlik pospolity, wawrzynek wilczełyko, przylaszczka pospolita.
4. Odcinek IV Przez las przekształcony - sikora czubatka, sikora sosnówka.
5. Odcinek V: Na pograniczu łąki i lasu - jesion wyniosły, czworolist pospolity, dzwonek rozpierzchły, mniszek lekarski, dzięcioł duży, gąsiorek.
6. Odcinek VI: Przez jar z cieszynianką wiosenną - cieszynianka wiosenna, jarzmianka większa, żankiel zwyczajny, żywiec gruczołowaty, śledziennica skrętolistna, zawilec gajowy.

Galeria

Kościół Wszystkich Świętych w Górkach Wielkich

Kościół św. Jana Sarkandra w Górkach Wielkich

Tablica upamiętniająca Zofię Kossak na ścianie kościoła Wszystkich Świętych w Górkach Wielkich

450 letni dąb szypułkowy w Górkach Wielkich (wysokość 22m, obwód 705cm)

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.