Czechowice-Dziedzice

Ruiny dawnej fontanny na placu Jana Pawła II. Obecnie w jej miejscu znajduje się nowa. Osiedle "Manhattan"

Czechowice-Dziedzice - (niem. Czechowitz-Dzieditz, Czechowitz-Dziedzitz,Tschechowitz 1943-45; 1 I 1951-21 XI 1958 Czechowice) – miasto w woj. śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czechowice-Dziedzice, na Śląsku Cieszyńskim. W latach 1951-1998 miasto administracyjnie należało do woj. katowickiego.

Historia

Czasy zamierzchłe

Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego biskupa Henryka z Wierzbna z początku XIV wieku (ok. 1302-1319) wymienia na tych terenach osady: Chatowice Polskie i Chatowice Niemieckie. W źródłach historycznych z XV wieku pojawiają się informacje o 3 wioskach znajdujących się na obecnym obszarze miasta: Czechowicach, Dziedzicach i Żebraczy (obecnie północno-wschodniej dzielnicy miasta). Pierwsze wzmianki w dokumentach pochodzą z 1430 r. w przypadku Czechowic, z 1443 r. w przypadku Żebraczy i z 1480 r. w przypadku Dziedzic. Pierwszą parafią na terenie Czechowic była parafia św. Katarzyny wzmiankowana w 1447 roku.

Początkowo (do 1572 r.), obszar dzisiejszego miasta znajdował się w granicach Księstwa cieszyńskiego, następnie wchodził w skład państwa bielskiego, a w latach 1752-1848 Księstwa Bielskiego.

W latach 1456-1772 stanowiąca wschodnią granicę miasta rzeka Biała stanowiła granicę pomiędzy Królestwem Polskim a ziemiami Korony św. Wacława, a po I rozbiorze Polski, stała się wewnętrzną granicą austriacką oddzielającą Galicję od Śląska austriackiego, co trwało do 1918 i odzyskania przez Polskę niepodległości. Podobnie w latach 1742-1918, stanowiącą północną granicę miasta rzeka Wisła była granicą prusko-austriacką.

II wojna światowa

Pomnik poświęcony ponad 100 polskim Żydom zamordowanym w 1945

W okresie okupacji hitlerowskiej tereny te zostały włączone do Rzeszy Niemieckiej. Rozpoczęły się przymusowe zsyłki na roboty w głąb Rzeszy, wywłaszczenia, łapanki uliczne i domowe, deportacje do obozów koncentracyjnych, wyroki śmierci i publiczne egzekucje. Zniszczono całe polskie życie organizacyjne i polityczne oraz polskie szkolnictwo. Do 1940 r. istniały samodzielne gminy Czechowice i Dziedzice, które wkrótce połączono w jedną jednostkę organizacyjną. 12 lutego 1945 na tereny miasta wkroczyła Armia Czerwona, a pierwszym komendantem posterunku Milicji Obywatelskiej został żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych Henryk Flame, który jednak w kwietniu 1945 przeszedł do konspiracji i zyskał później miano Króla Podbeskidzia.

Dzieje powojenne

Po zakończeniu II wojny światowej gmina bardzo szybko podniosła się z wojennych strat. 1 stycznia 1951 gminę Dziedzice włączono do gminy Czechowice, nadając równocześnie (powiększonej) gminie Czechowice prawa miejskie i zachowując "Czechowice" jako nazwę miasta. Wywołało to niezadowolenie mieszkańców Dziedzic, którzy podjęli działania na rzecz przywrócenia nazwy Dziedzice. W wyniku tych starań 22 listopada 1958 zmieniono nazwę miasta na Czechowice-Dziedzice , która obowiązuje do dnia dzisiejszego.

Pomnik Braterstwa Broni z czasów PRL. Ledwie widoczny dzisiaj napis na cokole głosi: Wspólnie przelana krew na polach bitew scementowała na zawsze polsko-radzieckie braterstwo broni

W 1975 roku, po reformie administracyjnej kraju, miasto pozostało w województwie katowickim pomimo sąsiedztwa z Bielskiem-Białą, stolicą nowo powstałego województwa bielskiego. Dwa lata później przyłączono do Czechowic-Dziedzic ówczesną gminę Ligota (Ligota, Bronów, Zabrzeg) oraz gminę Bestwina (Bestwina, Bestwinka, Janowice, Kaniów), która uzyskała ponowną niezależność w 1982 roku. Od 1999 roku gmina Czechowice-Dziedzice przynależy do województwa śląskiego (powiat bielski). Pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia w czasie burmistrzowania Jana Bergera nastąpiło również lepsze uzgodnienie insygniów miejskich z odczuciami mieszkańców. W odpowiedzi na starania miasta przygotowano od 1999 roku nowe insygnia, ostatecznie zatwierdzone w 2001. Także w 1999 Stolica Apostolska ustanowiła Patronem Miasta św. Andrzeja Bobolę, co nastąpiło w odpowiedzi na starania miasta, pamiętającego, iż miasto to było pierwszym miejscem uroczystego postoju relikwii Świętego przy ich powrocie do kraju, jak również jego wstawiennictwu przypisywano wsparcie w katastrofach przemysłowych, zwłaszcza przy zatrzymaniu pożaru rafinerii.

Czechowice-Dziedzice do dziś pozostają ważnym ośrodkiem przemysłowym oraz węzłem komunikacyjnym.

Zabytki

Pałac Kotulińskich

• Kościół parafialny pw. św. Katarzyny, w latach 1722-1729 ufundowany przez K. Kotulińskiego, późnobarokowy, wieża z 1800 r. Przy plebanii znajdują się pomniki przyrody: 2 dęby o obwodach 460 i 350 cm
• Pałac Fr. K. Kotulińskiego, wybudowany 1729 r. – poł. XVIII w., rokokowy. Obok park krajobrazowy o pow. 1 ha z aleją bukową, a także spichlerz (z XVIII w.), czworaki, zarządówka, stajnia i budynek ogrodowy
• Kościół parafialny pw. Jezusa Odkupiciela. Wybudowany w 1998 r., nagrodzony jako misterium architektury sakralnej

Kościół pw. Jezusa Chrystusa Odkupiciela

• jezuicki ośrodek duszpasterski, popularnie określany jako "Klasztor" - od nazwy domu zakonnego. Rozbudowany obecnie jako ośrodek duszpasterski najpierw powstał w 1905 r jako Dom Rekolekcyjny św. Józefa. W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia utworzono przy "Klasztorze" parafię prowadzoną przez jezuitów pod tym samym wezwaniem św. Józefa i korzystającą ze wspólnych pomieszczeń z Domem Rekolekcyjnym. Z chwilą wybudowania świątyni pod wezwaniem św. Andrzeja Boboli zmieniono także tytuł parafii, wciąż stanowiącej część jezuickiego ośrodka duszpasterskiego - na par. pw. św. Andrzeja Boboli. W tym kościele miało miejsce ogłoszenie św. Andrzeja Boboli Patronem Miasta, z woli Stolicy Apostolskiej dokonane w 1999r. przez Ks. Bp. bielsko-żywieckiego Tadeusza Rakoczego.
• Kościół parafialny pw. NMP Wspomożenia Wiernych. Wybudowany na cmentarzu w latach 1882-1885, rozbudowany w 1937 r. Kaplica pochodzi z 1841 r., kostnica z XVIII w.
• Kościół parafialny pw. NMP Królowej Polski. Wybudowany w 1939 roku.
• Budynek dworca kolejowego wybudowany w 1855 r.
• Kamienica z XVIII w. znajdująca przy ul. 1 maja 48, przebudowana w 1929 r.

Transport

Komunikacja miejska

 

Na terenie Czechowic-Dziedzic działa Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Czechowice-Dziedzice, działające od 1 czerwca 1980 roku. Zakład działał wcześniej jako oddział Zakładu Komunikacyjnego nr 7 w Tychach, który wchodził w skład Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji w Katowicach.

Ponadto do Czechowic-Dziedzic kursuje również linia nr 50 Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Bielsku-Białej, jeżdżą też autobusy PKS Bielsko-Biała oraz działa prywatna firma przewozowa Mar-Bus obsługująca linie do Bronowa, Janowic, Oświęcimia, Dankowic i Pszczyny.

Transport kolejowy

Czechowice-Dziedzice posiadają 3 stacje kolejowe.

• Czechowice-Dziedzice
• Czechowice-Dziedzice Przystanek
• Czechowice-Dziedzice Południowe

Transport drogowy

Przez miasto przebiegają ważne drogi krajowe i europejskie:

• Droga krajowa 1E75
• Droga ekspresowa S1E75

Transport lotniczy

Czechowice-Dziedzice nie posiadają własnego lotniska. Na terenie Kaniowa wybudowano lotnisko i Bielski Park Techniki Lotniczej w Bielsku Białej, którego otwarcie nastąpiło 11 września 2008. W ramach inwestycji, oprócz pasa startowego o długości 700 metrów i szerokości 22 metrów powstaje 7500 m² hal produkcyjnych, 2500 m² hangarów, stacja paliw, budynek kontroli lotów. W Bielskim Parku Techniki Lotniczej ma odbywać się produkcja samolotów (Orka EM-11C), szybowców, samolotów ultralekkich i symulatorów lotów. Lotnisko ma działać w otoczeniu budowanych zakładów, ale ma tez spełniać funkcję punktu tankowania dla samolotów lecących na południe Europy, jak również planowana jest usługa powietrznego taxi.

Najbliższe lotnisko to Lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice.

W obrębie 100 km znajdują się dwa międzynarodowe porty lotnicze w Polsce:

• Port lotniczy Katowice-Pyrzowice
• Port lotniczy Kraków-Balice
• Lotnisko w Kaniowie

oraz jedno w Czechach

• Port lotniczy Ostrawa.

Rozrywka

Kina

Miejski Dom Kultury oraz Kino "Świt" przed remontem

• Kino "Świt" (obecnie remontowane) w Miejskim Domu Kultury, organizującym także inne cykliczne imprezy jak Alkagran.

Obiekty sportowe

• baseny (2 kąpieliska miejskie i przy Zespole Szkół Technicznych i Licealnych)
• lodowisko miejskie, przystań wodna "Nad Stawem"
• stadion piłki nożnej
• przez teren miasta przebiega na długości 9,4 km Międzynarodowa Trasa Rowerowa Greenways Kraków – Morawy – Wiedeń, istnieją też lokalne trasy rowerowe o długości 56 km (zielona Dolina Wisły, niebieska –Dolina Podraj i pomarańczowa – Dolina Iłownicy).

Kluby sportowe

• piłka nożna – MRKS Czechowice-Dziedzice, LKS Sokół Zabrzeg, LKS Ligota Centrum
• judo – MKS Czechowice-Dziedzice
• kajakarstwo – Górnik Czechowice, którego spadkobiercą został Gwarek Czechowice
• karate – CKK "Keiko"
• saneczkarstwo – ULKS Lipowiec

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.