Bytów

Zamek

Bytów (kasz. Bëtowò, niem. Bütow, ukr. Битів) - miasto w woj. pomorskim, w powiecie bytowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny drogowy węzeł komunikacyjny (DK20, DW209, DW212, DW228).

Dane ogólne

Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł elektrotechniczny, spożywczy, drzewny i metalowy.

Kolej dotarła do miasta od strony Słupska w 1884; w 1901 połączono je z Lipuszem, w 1902 z Lęborkiem, w 1909 z Miastkiem. W ten sposób Bytów stał się stacją węzłową, jednak po przejściu frontu w 1945 r. odcinki Bytów-Lębork oraz Bytów-Miastko rozebrano. Ostatecznie kolejową komunikację pasażerską zlikwidowano w 1991.

Historia

Dawny gród pomorski wzmiankowany w powstałej około 1113 "Kronice" Galla Anonima (łac.castrum nomine Bitom), jako zdobyty przez Bolesława Krzywoustego. W 1329 zajęty przez Krzyżaków. Prawa miejskie otrzymał 12 lipca 1346, od 1410 należał ponownie do Polski. W latach 1526-1637 wraz z całą ziemią lęborsko-bytowską był lennem Polski. W 1637 Bytów z Lęborkiem zostaje przyłączony do Królestwa Polskiego. W dniu 6 listopada 1657 Bytów po traktacie bydgoskim staje się lennem Brandenburgii do czasu wymarcia dynastii Hohenzollernów.

W 1912 r. Polacy stanowili w powiecie bytowskim ok. 15% ludności i Traktat Wersalski pozostawił miasto w granicach Niemiec. Mimo to w okresie 1919-1939 działały tu liczne polskie organizacje. W okresie II wojny światowej ośrodek konspiracji (Gryf Kaszubski). W 1945 r. zniszczony w 70% i włączony do Polski; niemiecką ludność miasta wysiedlono. Stopniowo odbudowywany; siedziba powiatu 1946-1975. Po roku 1947 (Akcja Wisła) Bytów oraz okolice został zasiedlony osadnikami z powiatu sanockiego.

Gall tzw. Anonim, Kronika Polska, tł. R. Grodecki, M. Plezia, Wrocław 1989. "Innym razem podobnie zdobył inny gród, zwany Bytom [Bytów], skąd nie mniej wyniósł sławy i pożytku, jak z tamtego. Albowiem wyprowadził stamtąd obfitą zdobycz i jeńców, a miejsce samo zamienił w pustynię."

Zabytki

Zabytkami prawnie chronionymi są:

• śródmieście miasta,
• wieża - pozostałość pod d. katolickim kościele p.w. św. Katarzyny, ob. galeria sztuki, ul. Starokościelna, poł. XIV,
• kościół ewangelicki p.w. św. Elźbiety, ob. rzym.-kat. par. p.w. św. Katarzyny, wzorowany na kościele św. Macieja w Fehrbellin projektu F.A. Stülera, 1847-1854, ul. Jana Pawła II 16,
• Cerkiew p.w. św. Jerzego, dawny kościół ewangelicki ob. Greckokatolicki, ul. Parkowa, XVII, cmentarz,
• zamek krzyżacki, XIV/XV, XVI/XVII,
• d. młyn zamkowy, ul. Młyńska 6, 1791, ob. dyskoteka
• kamienice, ul. Jana Pawła II 10, 12, 14 , XVIII/XIX w.,
• bank, ob. Pekao S.A., ul. Bauera 3, k. XIX,
• dom, ul. 1 Maja 2, pocz. XIX,
• poczta, ul. Wojska Polskiego 10, ok. 1800,
• dom, ul. Wojska Polskiego 22, pocz. XIX,
• spichrz, ul. Ogrodowa 10, szach., poł. XIX,
• most kolejowy (kamienno-ceglany) na rzece Boruji, 1882-84.

Transport

W mieście krzyżują się drogi:

• droga krajowa nr 20: Stargard Szczeciński - Szczecinek - Bytów - Gdynia
• droga wojewódzka nr 212: Osowo Lęborskie - Bytów - Chojnice - Kamionka nad jeziorem Zamarte
• droga wojewódzka nr 209: Warszkowo - Bytów

Dawniej przez Bytów przebiegała linia kolejowa Miastko - Bytów - Lębork.

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.