Brzeg (miasto)

Ratusz w Brzegu

Brzeg (niem.: Brieg) – miasto i gmina miejska nad Odrą, siedziba powiatu w województwie opolskim. Powiat historycznie przynależy do Dolnego Śląska, jednakże w aktualnym podziale administracyjnym zawarty jest w woj. opolskim.

Historia

• Nieco fantastyczna i nie poparta faktami teoria mówi: Ciągłość zasiedlenia tego miejsca udokumentowana źródłami historycznymi sięga blisko 1850 lat. W czasach antycznych istniała tutaj miejscowość o nazwie Budorigum. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142-147 naszej ery [1]. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w miejscu Brzegu, informuje skorowidz nazw historycznych Orbis Latinus[2] oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Śląska.
• W 1234 pierwsze wzmianki o osadzie targowo-rybackiej Wysoki Brzeg.
• Prawa miejskie od 1248.
• Od 1311 stolica niezależnego księstwa brzeskiego (potem legnicko-brzeskiego i wołowskiego) – we władaniu najdłuższej linii dynastii Piastów wygasłej w 1675 na Jerzym IV Wilhelmie.
• W 1329 brzeski ks. Bolesław III Rozrzutny złożył hołd lenny królowi czeskiemu.
• O Brzegu wspominają Jan Długosz w Historii Polski z XV wieku i Jan Kochanowski.
• Rozkwit w XVI wieku za panowania księcia Jerzego II.
• 10 kwietnia 1741 - bitwa pod Małujowicami. Po zbombardowaniu miasta przez króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego Brzeg przeszedł w ręce Prus.
• 15 sierpnia 1842 – otwarcie (najstarszej na Śląsku, a co za tym idzie, także najstarszej w obecnych granicach Polski) linii kolejowej Wrocław – Brzeg.
• Ponowny rozkwit miasta w latach 1842-1939.
• 23 stycznia – 6 lutego 1945 – walki o miasto, zdobycie Brzegu przez Armię Czerwoną, jednocześnie początek pobytu wojsk radzieckich (nieprzerwanie do 1992).
• 26 maja 1966 miała miejsce tzw. pacyfikacja brzeska, wystąpienia ludności miasta w obronie mienia kościelnego, brutalnie stłumione przez oddziały ZOMO i funkcjonariuszy SB.

Zabytki

• Gotycko-renesansowy Zamek Piastów Śląskich z XIII-XVI wieku, zwany Śląskim Wawelem, zespół zamkowy (wraz z kaplicą) jest wpisany na listę zabytków klasy międzynarodowej "0".
• Układ urbanistyczny Starego Miasta, zaprojektowany w 1250, do dziś zachowany niemal w całości.
• Kościoły:
  • Gotycki kościół pw. św. Mikołaja (1370-1417)
  • Barokowy kościół Podwyższenia św. Krzyża z XVIII wieku, z iluzjonistycznymi malowidłami Jana Kubena
  • Ruina dawnego kościoła franciszkanów. Kościół wzmiankowany w 1285 wraz z klasztorem. Rozbudowany w latach 1338-1494. W 1582 został zamieniony na książęcy arsenał. Do lat 80. pełnił funkcję magazynu.
• Barokowe figury Jana Nepomucena i Tadeusza Judy z 1722, postawione przed fasadą kościoła Podwyższenia św. Krzyża w 1755.
• Pomnik św. Trójcy na pl. Zamkowym, barokowy, wzniesiony w 1731.
• Ratusz, z XIV wieku, przebudowany w latach 1569-72.
• Gimnazjum Piastowskie założone w 1569.

Kamienice przy rynku

• Kamienice mieszczańskie:
  • Rynek pod nr 19 – renesansowa fasada z 1621 (rekonstrukcja).
  • Rynek, cała pierzeja wschodnia zawiera fragmenty kamienic z XIV wieku.
  • Chopina 1, renesansowa z 1597.
  • Jabłkowa 5, barokowa kamienica Kreyera z 1715.
  • Jabłkowa 7, kamienica z 1797 w stylu empire.
• Brama Odrzańska z lat 1595-96.
• Stare Koszary fryderycjańskie, z lat 1781-82.
• Planty – pozostałości twierdzy bastionowej wzniesionej wokół średniowiecznego miasta. Budowę rozpoczęto od 1572, kilkakrotnie rozbudowywana w XVII, XVIII i XIX wieku, rozebrana w 1807 i zamieniona w XIX wieku na zespół parków, dzisiaj Planty.
• Ciekawy zespół ulic o zabudowie modernistycznej i eklektycznej, które zostały zabudowane w XIX wieku, po likwidacji twierdzy.
  • Willa Löbbecke z XIX wieku przy ul. Chrobrego, z fontanną z Trytonem (fontanna przeniesiona na zamek).
  • Budynek sądu na rogu ul. Chrobrego i Armii Krajowej. Zbudowany w latach 1898-1903.
  • Willa Neugebaera przy ulicy Jana Pawła II. Wzniesiona w początku XX wieku w stylu eklektycznym, na wzór bajkowego pałacyku.
  • Chłopiec z łabędziem – fontanna w Parku Centralnym.

Wieża ciśnień przy ulicy Rybackiej

• Dawna kaplica cmentarna św. Krzyża, dziś kościół garnizonowy. Obecnego kształtu nabrała w 1724.
• Wieża ciśnień przy ulicy Rybackiej z 1877.
• Czerwone Koszary z początku XIX wieku.
• Synagoga z 1799.

Pomniki przyrody

W Brzegu jest 9 pomników przyrody: 4 dęby szypułkowe (ul. Nadbrzeżna, ul. Oławska, Park Centralny), buk pospolity (Park Centralny), 3 platany klonolistne, tulipanowiec amerykański (ul. Chrobrego).

Sport

• Cukierki Odra Brzeg – klub występujący w ekstraklasie koszykarek
• Orlik Brzeg – II liga piłkarzy ręcznych
• BTP Piast Brzeg-klbo piłki nożnej