Bielsk Podlaski

Bielsk Podlaski (białorus. Бельск Падляшскі, Bielsk Padlašski) (ukr. Більськ Підляський, Bilśk Pidlaśkyj) – miasto i gmina w województwie podlaskim, siedziba powiatu bielskiego.

Położone na Równinie Bielskiej, nad rzeką Białą, około 50 km na południe od Białegostoku.

Historia

Góra zamkowa Ratusz barokowy z 1776 Kościół karmelitów z 1641 Karmelicki zespół klasztorny z 1641, obecnie szkoła muzyczna Karmelicki zespół klasztorny z 1641 Cerkiew Narodzenia NMP z XVIII w. Cerkiew (katedra) Zmartwychwstania Pańskiego na Hołowiesku z ok. 1716 Kościół klasycystyczny z 1783 Cerkiew św. Michała z 1789 Ul. Kościuszki ze starą zabudową drewnianą Nieistniejący już dworzec kolejowy sprzed wojny (1929 r.) Jedyne w Polsce policealne Studium Ikonograficzne w Bielsku Podlaskim

• II wiek p.n.e. - ślady osadnictwa w Bielsku i okolicach (Haćki, Hryniewicze Duże)
• Prawdopodobnie w XII wieku został przez książąt kijowskich założony na terenie Bielska gród.

XIII wiek

• 1253 - pierwsza wzmianka o Bielsku w latopisie halicko-wołyńskim.
• 1264 - wzmianka o bitwie z Jaćwingami w okolicach grodu
• 1273 - zajęcie grodu przez księcia litewskiego Trojdena

XIV wiek

• ok. 1320 Podlasie dostało się pod panowanie Wielkiego Księstwa Litewskiego
• 1379 - najazd Krzyżaków pod dowództwem komtura Teodoryka von Elner
• 1382 - książę mazowiecki Janusz I wykorzystuje zamieszki na Litwie i zajmuje gród.
• 1390 - król Władysław Jagiełło przekazuje księciu Januszowi I mazowieckiemu gród w Bielsku, Surażu, Drohiczynie, Mielniku.

XV wiek

• 1410 - w skład podlaskich chorągwi wystawionych przeciwko Krzyżakom weszły dwie podlaskie chorągwie (mielnicka i drohicka)
• po 26 listopada 1412 - w Bielsku przebywa król Władysław II Jagiełło w drodze na Litwę. Wzrasta ranga Bielska leżącego na trasie z Krakowa do Grodna i Wilna.
• 2 stycznia 1430 - ustanowienie w Grodnie wójtostwa dla wójta Andrzeja przez wielkiego księcia litewskiego Witolda. Napłynięcie większej ilości osadników polskich i niemieckich.
• wiosna 1440 - miasto bez walki zajmuje książę mazowiecki Bolesław IV
• czerwiec 1440 - w mieście przebywa późniejszy król wielki książę litewski Kazimierz Jagiellończyk z 2 tys. "kopijników" w drodze na Litwę
• 26 listopada 1486 - w mieście przebywa król Kazimierz Jagiellończyk w drodze z Litwy
• 1487 - pierwsza wzmianka o Żydach mieszkających w Bielsku
• 18 listopada 1495 - nadanie prawa magdeburskiego przez Aleksandra Jagiellończyka i połączenie miasta lackiego i ruskiego. Przywilej ustanawiał dożywotni urząd wójta, który objął Jakub Hoppen z Gdańska.
• 28 września 1496 - w mieście nocuje król Aleksander Jagiellończyk w drodze z Wilna
• 18 lipca 1499 - kolejny przywilej zwalniał mieszczan spod sądowej władzy namiestnika książęcego
• 9-18 września 1501 - w mieście odbył się zjazd rady litewskiej z udziałem króla.

XVI wiek

• 3 listopada 1501 - zwolniono mieszczan spod sądowej władzy starosty
• 14 listopada 1505 - w mieście nocuje król Aleksander Jagiellończyk w drodze do Grodna
• 1506 - królowa Helena, żona Aleksandra Jagiellończyka otrzymuje dożywotnie władanie nad Bielskiem.
• 20 grudnia 1506 - w mieście przebywa Zygmunt Stary w drodze do Mielnika.
• 22-25 lutego 1509 - w mieście w drodze na sejm do Piotrkowa przebywa król Zygmunt Stary.
• 1513- Bielsk zostaje stolicą nowo utworzonego województwa podlaskiego
• 1516 - powstaje cech rzeźników
• 1530 - ziemia bielska zostaje kupione od Gasztołdów przez królową Bonę
• 1542 - wzmiankowana jest synagoga
• 1549 - powstaje cech szewców
• 1564 - od 20 maja do 9 lipca w Bielsku przebywa król Zygmunt August
• 1564 - 22 lipca ma miejsce pożar zamku bielskiego, na którym obradował Zygmunt August z prymasem Jakubem Uchańskim na temat nowej unii polsko-litewskiej. Król obserwował płonący drewniany zamek z przyzamkowych stajni. Nowy zamek dla starosty powstał na Hołowiesku.
• 1564 - proces o mord rytualny Żydów, w związku z którym król Zygmunt wydaje dwa manifesty
• 1569 - Włączenie Bielska wraz z województwem podlaskim do Korony Polskiej na mocy unii lubelskiej. Powstaje cech kuśnierzy
• 1571 - powstają cechy piwowarów i słodowników, czapników i krawców
• 1576 - w mieście jest 265 rzemieślników w tym 63 garbarzy i 39 szewców oraz 5 młynów na rzece Białej.
• 1591 - pożar niszczy miasto z kościołem i szpitalem św. Marcina (nie odbudowanymi)

XVII wiek

• 1641 - wybudowanie Kościoła i Klasztoru
• 1655 - zniszczenie w czasie potopu szwedzkiego dużej części miasta

XVIII wiek

• 1779-1781 - w mieście działała królewska komisja Boni Ordninis (Dobrego Porządku). W mieście było wtedy 97 rzemieślników.
• 1784 - pożar miasta, po którym powstaje nowy ratusz i świątynie fundacji Izabelli Elżbiety Branickiej

Zabory

• 1795-1807 - Bielsk w zaborze pruskim
• 1802 - Żydzi uzyskują prawo do osiedlania się w mieście
• 1807 - Bielsk po pokoju w Tylży przechodzi pod zabór rosyjski
• 1812 - przez miasto przechodzą wojska Napoleona
• 1831 - mieszkańcy Bielska biorą udział w powstaniu listopadowym, epidemia cholery
• 1843 - miasto przyłączono do guberni grodzieńskiej
• 1855 - następna epidemia cholery
• 1863 - mieszkańcy Bielska biorą udział w powstaniu styczniowym, m.in. w bitwie pod Puchałami i Siemiatyczami, wykonanie w mieście wyroku przez powieszenie na powstańcu Dominiku Bejdzie
• 1866 - Rosjanie zakazują wyznawania wiary greckokatolickiej i w celu rusyfikacji nakazują przejść unitom na prawosławie
• XIX wiek - w dzielnicy Park stacjonuje garnizon wojsk rosyjskich
• 1873 - doprowadzenie linii kolejowej do Brześcia
• 1915 - część mieszkańców ucieka przed wojskami niemieckimi w czasie I wojny światowej, spalenie dworca kolejowego

II Rzeczpospolita

• 19 lutego 1919 - opuszczenie miasta przez niemieckie wojska okupacyjne i wkroczenie witanych z entuzjazmem oddziałów POW
• 1919 - założenie gimnazjum
• 1919 - założenie szpitala powiatowego
• 29 lipca 1920 - miasto zajmują bolszewicy w czasie wojny polsko-bolszewickiej
• 20 sierpnia 1920 - odbicie miasta przez III batalion 1 Pułku Piechoty Legionów.
• 1921 - powstanie Spółdzielni Rolniczo-Handlowej "Rolnik"
• 1923-1937 - burmistrzem miasta był Władysław Żarniewicz
• 1924 - uruchomienie pierwszej elektrowni miejskiej. Początek elektryfikacji.
• 1925-1928 - budowa nowego gmachu gimnazjum (liceum)
• 1932-1939 - starostą bielskim był Zelisław Januszkiewicz
• 1932 - ukazuje się pierwszy numer "Gazety Bielskiej"
• 1936 - pierwszy numer powiatowego miesięcznika "Plon"
• 1938 - oddanie do użytku nowej szkoły powszechnej (ob. SP nr 4)
• 11 czerwca 1939 - uruchomienie 1500 tonowego spichlerza przy dworcu kolejowym
• 18 czerwca 1939 - przekazanie 35 Pułkowi Piechoty dwóch karabinów maszynowych ufundowanych przez młodzież powiatu bielskiego, w której to uroczystości wzięło udział 5 tys. mieszkańców. Dar odebrał gen. Franciszek Kleeberg.

II wojna światowa

• 15 IX 1939 - 23 IX 1939 - pierwsza okupacja miasta przez wojska niemieckie i przekazanie przez nich miasta sojuszniczym wojskom radzieckim
• 23 IX 1939 - 1941 - okupacja przez Armię Czerwoną. Pierwsze wywózki na Syberię.
• 22 czerwca 1941 - zbombardowanie miasta przez Luftwaffe i ponowne wkroczenie do miasta Niemców. Niemcy w czasie okupacji zakładają getto dla Żydów i mordują w Lesie Pilickim ok. 800 Polaków (min. nauczycieli, urzędników, księży).
• 2 listopada 1942 - likwidacja getta i zamordowanie przez Niemców około 100 Żydów pomiędzy ulica Jagiellońską i Wąską. Wywiezienie części do Treblinki.
• 1943 Powstaje budynek ob. Urzędu Skarbowego.
• 30 lipca 1944 - kolejne zajęcie miasta przez Armię Czerwoną

Zabytki

• Grodzisko średniowieczne (XIII w.) zwane Górą Zamkową. Na tej górze zamkowej znajdował się zamek, w którym pierwotnie planowano podpisanie unii zwanej później unią lubelską, ale zamek uległ spaleniu przez uderzenie pioruna.
• Ratusz późnobarokowy (po 1776) proj. Jan Sękowski
• Kościoły:
  • Kościół NMP z góry Karmel z 1641 r., późnobarokowy, przebudowany po pożarze w 1784 (po powstaniu listopadowym przekształcony na cerkiew, ponownie kościół od 1921)
  • Klasztor karmelitów trzewiczkowych z 1641, barokowy, (po pożarze w 1784 nie odbudowano dwóch skrzydeł)

Kościół i klasztor został ufundowany przez Adama Kazanowskiego starostę bielskiego od 1638 i dedykowany Matce Boskiej z góry Karmel. Projekt również finansowała jego żona Elżbieta (Halszka) Słuszczanka.

• • Kościół Narodzenia NMP i św. Mikołaja, klasycystyczny, (1783, projekt: Szymon Bogumił Zug), wzmianka XV wiek.
• Dzwonnica kościelna w stylu klasycystycznym z 1843
• Cerkwie:
  • Drewniana Cerkiew Narodzenia NMP tzw. zamkowa
  • Drewniana cerkiew (do 1839 unicka) Zmartwychwstania Pańskiego na Hołowiesku (ok. 1716, wzmiankowana w innym miejscu w 1377).
  • Drewniana pounicka cerkiew św. Michała (zbud. w 1789, wieża z 1914)
  • Drewniana cerkiew (w latach 1596-1839 unicka) św. Trójcy (przełom XVIII i XIX wieku), ufundowana pierwotnie przez królową Bonę
• Cmentarz żydowski z nagrobkami pochodzącymi z okresu od 1850.
• Urbanistyczny układ miejski z XV wieku.
• Park przy dawnym dworze w Hołowiesku

Transport

Znaczący węzeł drogowy. W mieście się krzyżują drogi krajowe i wojewódzkie:

• 19 kierunek Białystok - Bielsk Podlaski - Lublin - Rzeszów
• 66 kierunek Zambrów - Bielsk Podlaski - Połowce
• 689 kierunek Hajnówka

Przez miasto przebiega linia kolejowa Białystok - Czeremcha

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.