Biecz

Biecz (niem. Beitsch) - miasto w południowo-wschodniej Polsce w woj. małopolskim, w powiecie gorlickim. Miasto leży nad rzeką Ropą, na jednym ze wzgórz Pogórza Karpackiego. Ze względu na swoją bogatą historię często nazywany perłą Podkarpacia lub małym Krakowem. Bywa także nazywany polskim Carcassonne dzięki zachowanym fragmentom średniowiecznych murów miejskich i zabudowy.

Miasto do połowy XVI w. było jednym z największych w Polsce. Przeżyło rozkwit w XIV i XV wieku dzięki posiadaniu statusu miasta królewskiego, zaś od XVII w. zaczęło podupadać. Współcześnie jest niewielkim, atrakcyjnym turystycznie miasteczkiem, znanym głównie z licznych zabytków. Oprócz tego, w miasteczku działają zakłady przemysłu metalowego i drzewnego. Biecz posiada stację kolejową.

Kapliczka św. Michała Archanioła zbudowana na pamiątkę wielkiej zarazy w 1721 Maksymilian Fajans, Biecz nad rzeką Ropą, Biecz około 1905 po wielkim pożarze miasta

 

Zabytki

Zabytki Biecza: 1. Fundamenty zamku na Górze Zamkowej 2. Kościół Bożego Ciała 3. Baszta kowalska 4. Dom Barianów-Rokickich wraz z basztą radziecką 5. Kromerówka 6. Ratusz z wieżą 7. Dawna Synagoga 8. Gród starościński 9. Szpital św. Ducha 10. Klasztor franciszkanów 11. Szczątkowy kirkut 

Biecz jest miastem zabytków. Obiekty zaliczane do dawnej I klasy zabytków:

• Kościół Bożego Ciała wraz z otoczeniem,
• układ przestrzenno-urbanistyczny miasta z zespołem murów obronnych,
• ratusz z wieżą,
• szpital św. Ducha,
• gotycka kapliczka zw. Szubienicą.

Zabytki II klasy:

• zespół klasztorny Reformatów,
• zasypane fundamenty zamku na Górze Zamkowej,
• renesansowa kamienica, tzw. Kromerówka,
• dom Barianów - Rokickich przy baszcie radzieckiej,
• kapliczki:
  • na Harcie,
  • św. Michała Archanioła pod klasztorem,
  • św. Floriana na rynku.
• zabytki wskazujące na istnienie Żydów w Bieczu:
  • dawna Synagoga; obecnie mieści się w niej Rada Miejska, Urząd Gminy i biblioteka,
  • szczątkowy kirkut przy ul. Tysiąclecia (kilkanaście macew, mogiły zbiorowe z czasów wojny).

Kościół Bożego Ciała

 

Kościół parafialny św. Piotra i św. Pawła należy do najcenniejszych zabytków architektury sakralnej w Polsce. Jest to późnogotycki, trójnawowy kościół halowy. Najstarszą jego częścią jest prezbiterium zbudowane przed 1480 r. Nawy główna i boczne były skończone w 1519 r. Kaplice zostały dobudowane w latach 1521-1560. Kościół jest zbudowany z cegły i ciosów kamiennych, ozdobiony zendrówką (mocniej wypaloną cegłą). Całość nie ulegała później większym zmianom. Dobudowano jedynie wieże, zmieniano pokrycie dachu itp.

Bardzo cennym zabytkiem kościoła jest późnorenesansowy wielki ołtarz wykonany przed 1604 r. Ołtarz składa się z trzech kondygnacji. W polu środkowym znajduje się obraz Zdjęcie z Krzyża, jeden z trzech zachowanych w podobnym stylu w Europie. W drugiej kondygnacji ołtarza znajduje się scena przedstawiająca Zaśnięcie Matki Boskiej, wykonana przez Stanisława Stwosza - syna Wita Stwosza. Po obu stronach prezbiterium są bogato rzeźbione stalle z późnego renesansu. Po lewej stronie prezbiterium znajduje się Oratorium Królowej Jadwigi, gdzie, według legend, królowa miała się modlić w czasie pobytów w Bieczu. W przejściu z nawy głównej do prezbiterium znajduje się belka tęczowa z datą 1488 r. Na belce jest grupa pasji z figurami: św. Jana, Matki Boskiej, św. Magdaleny i św. Longina. Nad głównym wejściem znajduje się drewniany chór muzyczny. Pod chórem, znajdują się stalle późnogotyckie z końca XV w., a po lewej stronie stalle renesansowe z 1594 r. Przy wejściu do kaplicy Sułowskich i piekarzy stoi pulpit muzyczny, późnorenesansowy z 1633 r., jedyny w Europie. Płaskorzeźby na pulpicie ilustrują życie muzyczne z tego okresu.

Kościół widziany z murów

W kościele znajduje się 8 kaplic:

• po lewej:
  • kaplica Kromerowska a także krawców
  • kaplica szewców pw. św. Antoniego z Padwy,
  • kaplica cechu stolarzy i snycerzy pw. Matki Boskiej Gromnicznej,
  • ostatnia kaplica po lewej to kaplica tkaczy pw. św. Michała i św. Katarzyny,
• po prawej:
  • kaplica Bonarów, Wielopolskich i Ligęzów,
  • kaplica Sułowskich i piekarzy pw. św. Jana Kantego,
  • kaplica Hibnerowska i rzeźników pw. św. Tekli,
  • kaplica kowali pw. św. Józefa.

Blisko parafii znajduje się późnogotycka dzwonnica z XV w. W dzwonnicy znajdował się dzwon Urban z 1382 r., jeden z najstarszych w Polsce. Po drugiej wojnie dzwon pękł. Obecnie sklejony dzwon znajduje się w Muzeum Regionalnym (w Kromerówce). Do dzwonnicy przylega kaplica św. Barbary. W przedłużeniu kaplicy znajduje się stara plebania. Według tradycji plebania jest pozostałością po klasztorze Norbertanek. Od strony południowej na murze znajduje się 13 figur przedstawiających apostołów.

Biecki ratusz Kościół i klasztor oo. Franciszkanów

Ratusz z wieżą ratuszową

 

Układ przestrzenno-urbanistyczny starego miasta pochodzi ze średniowiecza. Miasto zostało pierwotnie zbudowane na kształcie elipsy. Teren został obwiedziony murami, a na środku został wytyczony prostokątny rynek. Ciekawostką jest to, że rynek biecki jest największym rynkiem w Polsce, w stosunku do reszty dawnego miasta (rynek zajmuje ok. 1/8 miasta).

W rynku wznosi się ratusz z wieżą, pierwotnie gotycki, przebudowany w XVI w. W XIX w. rozebrano część wschodnią. Fundamenty tej części mury odkryto w 1958 r. i zabezpieczono klinkierem.

Pierwotna wieża runęła w 1569 r. Obecna wieża została wzniesiona w latach 1569-1580, głównie z funduszy Marcina Kromera. Wieża jest ozdobiona techniką sgraffito, ma 58 metrów wysokości. Na jednej ze ścian widnieją herby i tablice (m.in. poświęcone Kromerowi i Mickiewiczowi). Na ścianie wschodniej znajduje się tarcza zegara z XVI w. z 24-godzinnym podziałem. Wieżę wieńczył hełm, który spalił się w 1903 r. Po zrekonstruowaniu, wieżę pokryto najpierw gontami, a w 1998 r. blachą miedzianą. Wieża była symbolem potęgi miasta. W dawnych czasach trębacz odgrywał hejnał, sygnalizował otwieranie i zamykanie bram oraz przekazywał wiele innych tego rodzaju informacji. W najniższej piwnicy wieży znajduje się loch, do którego wtrącano skazańców. Wyżej znajdowała się cela będąca miejscem tortur.

Kościół i klasztor Reformatów

 

W miejscu klasztoru pierwotnie był zamek, w którym funkcjonował sąd. Reformaci wcześniej osadzeni byli w drewnianym kościele św. Jakuba. Jednak ze względu na podmokły teren prosili oni o nowe lokum. Siedzibę sądu przeniesiono w XVII w. do miasta, a zamek został przeznaczony na klasztor.

W obrębie zabudowań klasztornych znajduje się jednonawowy, barokowy kościół pw. św. Anny. Obraz w głównym ołtarzu przedstawia św. Annę. Obok ołtarza na ścianie wisi obraz Zdjęcie z krzyża, obrazek wykonany prawdopodobnie przez artystę z kręgu El Greca. W prezbiterium za głównym ołtarzem znajduje się pulpit muzyczny z XVIII w. W klasztorze pochowany jest Wacław Potocki. Franciszkanie przechowują w swoim klasztorze ponad 2000 cennych ksiąg.

Na dziedzińcu klasztornym znajduje się 14 kaplic Męki Pańskiej. Do muru od strony południowej przylega klasycystyczna kaplica z rzeźbą Chrystusa przy słupie. Od południowej strony klasztoru znajduje się wał ziemny, wybudowany w czasie potopu szwedzkiego. Mury otaczające klasztor pochodzą z XVII w., znajduje się w nich kilkadziesiąt otworów strzelniczych.

Szpital św. Ducha

 

Szpital został ufundowany przez królową Jadwigę w 1395 r. Jest to najstarszy zachowany budynek szpitalny w Polsce. Został zbudowany na planie prostokąta o wymiarach 21 m x 10,5 m. Ogólnie przyjmuje się, że uposażenie szpitala w Bieczu było jednym z najbogatszych w kraju. W XIX w. budynek został poddany remontowi i do ok. 1950 r. służył dla biednych. Następnie był przeznaczony na internat dla chłopców. Po wybudowaniu nowego liceum budynek zaczął popadać w ruinę. Obecnie jest ponownie remontowany. Ze szpitalem łączył się ściśle kościół św. Ducha. Kościół jednak zaczął popadać w ruinę i został rozebrany pod koniec XVIII w.

Dom Barianów - Rokickich

 

Dom Barianów - Rokickich, tzw. Stara Apteka jest budynkiem z 1523 r. Niedługo po wybudowaniu dom nabył Marcin Rokicki i urządził tam aptekę. Budynek rozbudowali kolejni spadkobiercy Rokickiego. Od XVII w. budynek przestał pełnić funkcję apteki i wielokrotnie zmieniał właścicieli. Dopiero w 1963 roku nabyła go Miejska Rada Narodowa.

Kromerówka

Dom Kromera Baszta kowalska 

Budynek ten tak naprawdę nigdy nie należał do Kromera. Został wzniesiony w 1519 r. czyli dopiero 7 lat po narodzinach Kromera. Należał do zamożnej rodziny Chodorów. Wewnątrz zachował się oryginalny rozkład pomieszczeń i wystrój architektoniczny. Na uwagę zasługują rzeźbione kolumny międzyokienne z 1612 r. Obecnie znajduje się tu Muzeum Regionalne. Zbiory muzeum obejmują zabytki kultury materialnej, ludowej, sztuki i numizmatyki.

Baszty i mury obronne

 

Mury obronne powstały w XIV w. Początkowo miały długość ok. 1200 metrów. W ciągu dziejów system obronny miasta był rozbudowywany zgodnie z zasadami zmieniających się technik wojennych. Do dzisiaj zachowały się tylko fragmenty - w okolicach kościoła parafialnego oraz resztki murów z częścią przyziemną kwadratowej baszty koło szpitala św. Ducha. Niedaleko kościoła znajdują się odkryte w 1964 roku fundamenty jednego z trzech znanych w Polsce barbakanu.

W całości zachowały się jedynie trzy baszty z siedemnastu:

• baszta kowalska zwana też plebańską, w której mieści się ekspozycja muzealna,
• dzwonnica także pełniąca funkcję baszty, zwana Basztą Rzeźnicką,
• baszta radziecka (nazwa pochodzi od rajców bieckich) w której także znajduje się ekspozycja muzealna.

Dom zbója Becza

 

W południowo-zachodniej części Rynku stoi kamienica, która w związku z legendą nazywa się Domem zbója Becza. W XVI w. należała do rodziny Chodorów. Dobudowano wówczas piętro, browar i piwnice. W 1666 założono w niej aptekę. Obecnie znajduje się tam bar.

Gród

 

Budynek został wzniesiony w pierwszej połowie XVI w. W 1642 r. został przeniesiony tutaj sąd grodzki. W grodzie w latach 1667-1676 urzędował Wacław Potocki. Budynek popadł w ruinę po 1783 r. Nazwa jednak mocą żywej tradycji przetrwała do dziś.

Fundamenty zamku na Górze Zamkowej

 

Prawdopodobnie już w X w. na wzgórzu zamkowym istniał gród z osadą służebną. W trakcie rozwoju miasto "przesunęło się" na obecne miejsce. Zamek zdecydowano się zburzyć w 1475 r. ze względu na bezpieczeństwo miasta. Zamek po zdobyciu przez wrogie siły mógłby być wielką pomocą dla wrogów. Do dziś istnieją grube na 4 metry fundamenty.

Dawna Synagoga

 

Synagoga została zbudowana w połowie XIX wieku, po pożarze w 1905 roku odbudowana. Obecnie pozostały tylko fragmenty polichromii oraz wmurowana w ścianę tablica poświęcona ofiarom holocaustu. Charakterystycznym elementem są dwa rzędy półokrągle zakończonych okien.

Pomniki

• Tablica Grunwaldzka
• Tablica poświęcona pamięci pomordowanym Żydom
• Tablica poświęcona Adamowi Mickiewiczowi
• Tablica poświęcona papieżowi Janowi Pawłowi II
• Pomnik biskupa Marcina Kromera
• Pomnik Stanisława Wyspiańskiego
• Pomnik harcerski

Cmentarze

Cmentarz nr 106

W Bieczu istnieje 5 cmentarzy z okresu I wojny światowej:

• cmentarz nr 105 na Harcie, przy drodze na cmentarz komunalny,
• cmentarz nr 106 na ul. Bochniewicza, przy kościele parafialnym, niedawno remontowany,
• cmentarz nr 107 na przedłużeniu ul. Tysiąclecia, znajdował się przy kirkucie i składał się z trzech grobów. Został zniszczony w czasie II wojny światowej wraz z kirkutem,
• cmentarz nr 108 przy klasztorze oo. Franciszkanów,
• cmentarz nr 109 przy ul. Parkowej.

Wszystkie cmentarze w tych okolicach były projektu Hansa Mayra.

Geografia

Rzeka Ropa

Położenie

Biecz leży w Obniżeniu Gorlickim na Pogórzu Karpackim. Przez miasto przepływa rzeka Ropa oraz kilka potoków, m.in. potok Zadziurze płynący Podwalem pod samym centrum miasta. Na terenie Biecza i okolic znajdują się złoża ropy naftowej. Pomimo małej powierzchni miasta różnice względne wynoszą ponad 120 metrów: najwyższe wzniesienie jest położone 368,7 m n.p.m., a najniższy punkt leży na wysokości 243 m n.p.m. Biecz graniczy z: Binarową, Głęboką, Grudną Kępską, Korczyną, Libuszą oraz Strzeszynem.

Klimat

Średnia roczna temperatura wynosi tutaj około 6ºC, średnia temperatura w lipcu wynosi około +17,0°C, a w styczniu -5°C. Średnia suma opadów w skali roku nie przekracza 900 mm. Zimą pokrywa śnieżna utrzymuje się ok. 100 dni, która średnio ma grubość ok. 15 cm.

Kultura

Dom z Basztą

Muzea

Muzeum Ziemi Bieckiej powstało w 1953 r. w ramach działalności PTTK. Muzeum dzieli się na 3 oddziały:

Oddział w Kromerówce

Zbiory tego muzeum obejmują zabytki kultury materialnej, ludowej, sztuki i numizmatyki. Najstarszymi eksponatami są toporki i siekierki z okresu neolitu oraz ułamki naczyń. W muzeum znajdują się także monety rzymskie i bizantyjskie, pochodzące z odkryć archeologicznych na Górze Zamkowej średniowieczna ceramika, groty strzał, łyżka i topór, a także naczynia gliniane i kafle. Kolejnymi ekspozycje przedstawiają stare narzędzia pracy oraz dokumenty cechowe, stare armaty, kule kamienne, a także wystawy obrazujące życie dawnych mieszczan.

Oddział w Domu z Basztą

Na parterze Baszty znajduje się zrekonstruowana sala aptekarska. Ekspozycja obrazującą dzieje aptekarstwa na Podkarpaciu, oprócz sali aptekarskie obejmuje też zaplecze i piwnice. Na wyższych kondygnacjach znajdują się ekspozycje pokazujące życie muzyczne w Bieczu i okolicach. W sali na piętrze znajdują się eksponaty związane z mieszczańską kulturą materialną. Dalej znajduje się sala przedstawiająca dawne rzemiosło artystyczne Biecza. W samej baszcie eksponowane są dzieje rzemiosła:

• na parterze prezentowane są kowalstwo i ślusarstwo,
• na wyższej kondygnacji znajdują się ekspozycje bednarskie, kołodziejskie, stolarskie i szewskie,
• na kolejnym piętrze - krosna tkackie i inne narzędzia do obróbki lnu,
• wyżej eksponowana jest ceramika i wyroby blacharskie,
• na najwyższej kondygnacji eksponowane są dokumenty cechowe i malarstwo cechowe z XIX w.

Oddział w Baszcie Kowalskiej

W najniższej części tego muzeum mieści się dział ceramiki średniowiecznej, a w wyższych kondygnacjach obrazy pochodzące z daru Krajewskich.

Kino

W Bieczu znajduje się Kino Farys, które czasami jest też wykorzystywane jako sala widowiskowa.

Sport

Stadion KS Biecz

W Bieczu funkcjonuje Klub Sportowy Biecz. Klub zajmuje się piłką nożną.

Informacje o klubie:

• Pełna nazwa: Klub Sportowy Biecz
• Rok założenia: 1953
• Prezes: Jan Wójcik
• Trener: Ryszard Gorczyca
• Barwy: biało-niebieskie
• Najwyższa klasa rozgrywek: V liga
• Stadion: Korczyna
  • pojemność - 500 miejsc
  • oświetlenie - brak
  • wymiary - 100 m x 60 m

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.