Białystok

Barokowy Pałac Branickich Klasycystyczny Pałac Lubomirskich Ogród francuski przy Pałacu Branickich Pałac Hasbacha Ulica Lipowa nocą Cerkiew św. Marii Magdaleny Katedra Wniebowzięcia NMP (wybudowana: 1900-1905) Cerkiew św. Ducha (ul. Antoniuk Fabryczny) Dawna synagoga Piaskower (obecnie biura), ul. Piękna Ratusz – Muzeum Podlaskie Kościół św. Rocha  Cerkiew św. Mikolaja Grafika:Ratuszbiałystok.jpg Ratusz

Białystok – miasto wojewódzkie w Polsce, leżące nad rzeką Białą (lewy dopływ Supraśli). Jest największym miastem północno-wschodniej Polski i stolicą województwa podlaskiego. Stanowi powiat grodzki Białystok i jest stolicą powiatu białostockiego (powiat ziemski).

Klimat

Zgodnie z podziałem rolniczo-klimatycznym Polski Romualda Gumińskiego, Białystok położony jest w dzielnicy podlaskiej. Klimat jej jest wyraźnie chłodniejszy od innych dzielnic nizinnych. Średnie temperatury stycznia mieszczą się w granicach od -4 do -6°C, należą one do najniższych w Polsce. Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7°C. Liczba dni mroźnych wynosi od 50 do 60, z przymrozkami od 110 do 138 dni, a czas zalegania pokrywy śnieżnej od 90 do 110 dni. Średnie sumy opadów rocznych oscylują wokół wartości 550 mm, a okres wegetacyjny trwa 200 do 210 dni.

Opis miasta

Białystok pełni funkcję administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego centrum regionu.

Znajduje się w obszarze funkcjonującym pod nazwą Zielone Płuca Polski (dawne tereny województw: białostockiego, łomżyńskiego, olsztyńskiego, ostrołęckiego i suwalskiego). Około 32% jego powierzchni zajmują tereny zielone. Parki i skwery oraz 1779 ha lasów znajdujących się w granicach miasta tworzą specyficzny i zdrowy mikroklimat. W obrębie Białegostoku znajdują się dwa rezerwaty przyrody o powierzchni łącznej 105 ha, będące pozostałościami Puszczy Knyszyńskiej. W granicach aglomeracji znalazł się również fragment Narwiańskiego Parku Narodowego. Takie usytuowanie rezerwatów przyrody w bezpośrednim sąsiedztwie miasta jest unikatowe. Ze względu na te walory w 1993 roku Białystok jako pierwszy w Polsce został przyjęty do międzynarodowego projektu Sieci Zdrowych Miast prowadzonego przez Światową Organizację Zdrowia.

Zabytki

Renesans

• Stary Kościół Farny, ul. Rynek Kościuszki (1617-1626)

Barok

• Cerkiew św. Marii Magdaleny, ul. Sosnowa (II poł. XVIII w.)
• Kamienica staromiejska, ul. Rynek Kościuszki (ob. Astoria, zbudowana po 1753)
• Plebania, ul. Kościelna (1760)
• Klasztor Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego, ul. Rynek Kościuszki (1769)
• Pałacyk gościnny Branickich, ul. Kilińskiego 6 (poł. XVIII w.)
• Ratusz, ul. Rynek Kościuszki (1745-1761)
• Dawny szpital, ul. Rynek Kościuszki (II poł. XVIII w.)
• Zespół pałacowo-parkowy Branickich (XVIII w.)

Wiek XIX

• Sobór św. Mikołaja, ul. Lipowa (klasycystyczna, 1846)
• Dawna zbrojownia Cekhaus, ul. Rynek Kościuszki (klasycystyczna, 1795-1807)
• Dworzec kolejowy, ul. Kolejowa (neorenesansowy, lata 60. XIX w.)
• Fabryka Towarzystwa Białostockiej Manufaktury "E.Becker i s-ka", ul. Świętojańska (neorenesansowa, 1895-1901)
• Komora celna Domek Napoleona, Aleja Jana Pawła II 62 (klasycystyczna, poł. XIX w.)
• Loża masońska, ul. Kilińskiego (klasycystyczna, 1803-1806)
• Pałac Hasbacha, ul. Dojlidy Fabryczne 23 (neorenesansowy, lata 80. XIX w.)
• Kościół Najświętszego Serca Jezusowego, ul. Traugutta (1884 - wybudowany jako cerkiew, w okresie międzywojennym przemianowany na kościół rzymskokatolicki)
• Cmentarz Farny, ul. Raginisa (1888)
• Pałac Rüdigerów, później Kreuzensternów i Lubomirskich, ul. Dojlidy Fabryczne 26 (klasycystyczny, poł. XIX w.)
• Ulica Warszawska – zespół kamienic i pałaców miejskich z XIX w.
• Willa gen. von Driesena, ul. Świętojańska (zbudowana po 1878 w stylu "szwajcarskim")
• Wileński Bank Handlowy, ul. Sienkiewicza/Warszawska (neorenesansowy, lata 90. XIX w.)
• Dzielnica Bojary
• Cerkiew Wszystkich Świętych, ul. Wysockiego (koniec XIX w.)
• Cmentarze żydowskie w Białymstoku – założone w XVIII, XIX i XX wieku
• Synagoga Piaskower w Białymstoku – wybudowana w XIX wieku
• Zespół koszar 10. Pułku Ułanów Litewskich, ul. Kawaleryjska (1890-1950)
• Zespół fabryki Chany Marejn, ul. Włókiennicza (1892-1920)
• zespół fabryki Wolfa Zilberblatta, ul. Włókiennicza (1892-1910)
• Kościół św. Stanisława, ul. Wiadukt (koniec XIX w.)
• Zespół koszarowy Pułku Huzarów, ul. Bema (II poł. XIX-XX w.)
• Zespół fabryki Steina, ul. Poleska (XIX/XX w.)
• Kamienice w centrum miasta (XIX/XX w.)
  • m.in. ul. Kilińskiego, Sienkiewicza, Lipowa, Waszyngtona, Waryńskiego, Nowy Świat, Świętojańska, Dąbrowskiego
• Dworek Stefanowiczów znajdujący się przy ul. Bacieczki.(XIX w.)

Wiek XX

• Willa fabrykanta Steina, ul. Artyleryjska (pocz. XX)
• Bazylika Mniejsza, ul. Rynek Kościuszki (neogotycka, 1900-1905)
• Zespół Fabryki Sukna "Nowik i Synowie", ul. Augustowska, Mickiewicza (pocz. XX w.)
• Zespół więzienia carskiego, ul. Kopernika (ok. 1905)
• Pałac Nowika, ul. Lipowa (eklektyczny)
• Kościół św. Wojciecha, ul. Warszawska (neoromański, 1909-1912)
• Wieża ciśnień, ulica Wysockiego (1923-1925)
• Kościół św. Rocha, ul. św. Rocha (modernistyczny, 1927-1946)
• Dawny Dom Ludowy, ul. Elektryczna (modernistyczny, 1936-1938)
• Zespół d. Sądu Okręgowego i Izby Skarbowej, ul. Mickiewicza (modernistyczny, lata 30. XX w.)
• Bank, ul. Rynek Kościuszki (socrealizm, 1947-1950)
• Komitet Wojewódzki PZPR, ul. Liniarskiego (socrealizm, 1951-1952)

Kultura

Muzea i galerie

Białystok jest największym ośrodkiem kulturalnym w północno-wschodniej Polsce. Działa tu największe w województwie Muzeum Podlaskie, posiadające oddziały w Białymstoku (Muzeum Historyczne, Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego, Białostockie Muzeum Wsi), Choroszczy (Muzeum Wnętrz Pałacowych), Supraślu, Tykocinie oraz Bielsku Podlaskim. Oprócz niego w Białymstoku działają: Muzeum Wojska oraz Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu w Białymstoku. Mieści się tu również jedna z najlepszych polskich galerii sztuki współczesnej – Galeria Arsenał. Drugą miejską galerią jest Galeria im. Sleńdzińskich, posiadająca największy w Polsce zbiór dzieł sztuki i pamiątek archiwalnych polskiego rodu artystów z Wilna. Ponadto działa tu 19 prywatnych galerii sztuki.

Teatry i filharmonia

Dzięki Białostockiemu Teatrowi Lalek oraz Wydziałowi Sztuki Lalkarskiej warszawskiej Akademii Teatralnej Białystok uzyskał miano polskiego centrum sztuki lalkarskiej. Oprócz BTL-u istnieje tu także Teatr Dramatyczny oraz kilkanaście teatrów prywatnych (w tym Teatr Wierszalin z Supraśla k. Białegostoku). Miasto posiada również filharmonię. Miasto wraz z Urzędem Marszałkowskim planuje budowę Europejskiego Centrum Muzyki i Sztuki, w skład którego wchodzić mają: Opera i Filharmonia Podlaska, rozbudowany teatr lalek oraz multikino.

Chóry

• Chór Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
• Chór Katedralny Carmen
• Chór Opery i Filharmonii Podlaskiej
• Chór Politechniki Białostockiej
• Chór Akademicki Uniwersytetu w Białymstoku
• Białostocki Chór Kameralny Cantica Cantamus
• Schola Cantorum Bialostociensis
• AKSION Młodzieżowy Chór Prawosławnej Katedry pw. św. Mikołaja w Białymstoku
• Chór Wyższej Szkoły Administracji Publicznej

Kina

• Centrum Filmowe Helios - (8 sal, 1705 miejsc) Galeria Biała
• Kino Forum - dzierżawa budynku kończy się w Marcu 2008
• Kino Pokój
• Kino Syrena - działalność zawieszona
• Kino Ton

Inne ośrodki kultury

W Białymstoku działa kilkanaście bibliotek – największe z nich to Książnica Podlaska oraz Biblioteka Uniwersytecka. Osoby starsze i niepełnosprawne mogą bezpłatnie korzystać z biblioteki Fundacji Edukacji i Twórczości, która oferuję usługę „książka na telefon” skierowaną do osób nie będących w stanie dotrzeć osobiście do wypożyczalni. Pozostałe instytucje kulturalne to m.in.: Białostocki Ośrodek Kultury, Centrum Kultury Prawosławnej, Dom Kultury "Śródmieście", Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury oraz Młodzieżowy Dom Kultury.

Komunikacja

Widok na XIX-wieczny dworzec PKP

Białystok to największy węzeł komunikacyjny północno-wschodniej Polski. Przez miasto przebiega linia kolejowa o znaczeniu europejskim Warszawa - Suwałki - Kowno - Ryga - Tallinn, która krzyżuje się tu z linią kolejową Ełk - Czeremcha - Siedlce. Białystok posiada bezpośrednie połączenia kolejowe między innymi z Warszawą, Olsztynem, Gdańskiem, Wrocławiem. Pociągi lokalne docierają do Suwałk, Ełku, Sokółki, Kuźnicy, Czeremchy i Małkinii. Dobrze rozwinięta jest również komunikacja autobusowa. Dominującą pozycję na rynku przewozów autobusowych ma przedsiębiorstwo PKS Białystok, które utrzymuje wiele linii dalekobieżnych ( m.in. do Warszawy, Zakopanego, Zielonej Góry, Gdańska, Szczecina, Lublina, Gołdapi, Suwałk) oraz lokalnych do większości miast i wsi województwa podlaskiego. Coraz większą rolę odgrywają też przewoźnicy prywatni obsługujący połączenia m.in. do Warszawy, Moniek, Bielska Podlaskiego, Czeremchy, Czarnej Białostockiej i Tykocina oraz Krynek.

Deptak - Plac Miejski

Pod koniec roku 2007 otwarto Plac Miejski za Ratuszem (pomiedzy ul. Suraska i Rynkiem Kościuszki). W marcu 2008r UM przedstawił plan remontu ścisłego centrum. Według tego planu w roku 2009 Rynek Kościuszki , Suraska i Kilińskiego zostaną przekształcone w Deptak Miejski (jako część Rynku Miejskiego). Plac zostanie wyłożony kostką i płytami granitowymi , znajdzie sie tam stylowe oświetlenie oraz donice z kwiatami i ławki.

Komunikacja miejska

Aglomerację białostocką obsługuje dwóch organizatorów komunikacji: Urząd Miasta w Białymstoku (Wydział Transportu Miejskiego) oraz Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Białymstoku (przekształcone w 2006 r. w spółkę akcyjną). W ramach komunikacji organizowanej przez UM w Białymstoku operują trzy przedsiębiorstwa autobusowe: Komunalny Zakład Komunikacyjny, Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej oraz Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacyjne. W lutym 2004 funkcje Zakładu Obsługi Komunikacji Miejskiej, który zajmował się organizacją komunikacji, sprzedażą biletów oraz nadzorem spółek autobusowych, przejął Zarząd Dróg i Transportu (ZDT lub ZDiT) a w czerwcu 2006 Wydział Transportu Miejskiego. W marcu 2007 Wydział Transportu Miejskiego został połączony z Wydziałem Dróg Miejskich, w wyniku czego powstał Departament Dróg i Transportu (DT lub DDT). Od początku roku 2007 w stosunku do komunikacji miejskiej w Białymstoku używana jest nazwa Białostocka Komunikacja Miejska (BKM). Obecnie Białystok jest największym miastem w Polsce, które posiada tylko jeden rodzaj trakcji w komunikacji zbiorowej. Kursuje tam 35 linii autobusowych. W 2005 roku została uruchomiona przez KZK komercyjna linia regionalna "B" na trasie Białystok - Borsukówka (koło Knyszyna).

Białostocka komunikacja miejska wyróżnia się prowadzeniem mobilnego systemu informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących - Ginger.

zobacz także: autobusy miejskie w Białymstoku

Infrastruktura rowerowa

W Białymstoku od połowy lat 90. wybudowano ponad 20 km dróg rowerowych. Większość z nich istnieje na osiedlach położonych na zachód od centrum miasta (Zielone Wzgórza, Wysoki Stoczek), lecz przyjęty w połowie lat 90. XX w. tzw. AZ Plan zakłada pokrycie całego miasta gęstą siecią ścieżek. Obecnie przy prawie każdej większej inwestycji drogowej jest tworzona wydzielona droga dla rowerów.

Białostockie drogi dla rowerów są krytykowane przez użytkowników - najczęstsze zastrzeżenia dotyczą nawierzchni z kostki betonowej, braku ciągłości ścieżek, braku łuków na zakrętach ciągów oraz wysokich krawężników na przejazdach rowerowych. Od 2003 r. w białostoccy rowerzyści protestując przeciwko lekceważącemu stosunkowi władz do spraw rowerowych uczestniczą w Masie Krytycznej.

Lotnisko

Na obszarze miasta istnieje lotnisko sportowe Aeroklubu Białostockiego. Od wielu lat trwają dyskusje co do miejsca lokalizacji, celowości i zakresu działania nowego lotniska, gdyż z uwagi na położenie miasta nie będzie miało ono charakteru portu lotniczego.

Sport i rekreacja

Kluby i organizacje sportowe (najważniejsze)

• Sportowa Spółka Akcyjna "Jagiellonia"
• Białostocka Drużyna Futbolu Amerykańskiego "Lowlanders Białystok"
• Podlaskie Stowarzyszenie Sportu Osób Niepełnosprawnych "Start" Białystok
• Aeroklub Białostocki
• Automobilklub Podlaski
• Białostocki Klub Sportowy "Hetman"
• Klub Sportowy "Włókniarz"
• Zakładowy Klub Sportowy "Instal"
• AZS PB
• AZS Pronar Zeto Astwa Białystok - siatkówka kobiet
• AZS BTPS Białystok - siatkówka kobiet
• AZS WSAP
• Podlaski Klub Sportowy "Żubry Białystok"
• Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
• Białostocki Ośrodek Japońskich Sztuk Walki "SHOBUKAI"
• Uczniowski Klub Sportowy "Kaliber"
• Uczniowski Klub Sportowy "TROPS"
• Uczniowski Klub Sportowy "Mechaniak"
• Uczniowski Klub Sportowy "Elektryk"
• Uczniowski Klub Sportowy "FCB Baruch Dojlidy WSFiZ" (tenis stołowy)
• Centrum Kultury i Rekreacji
• Amatorska Drużyna Hokejowa - ADH Białystok
• Katolicki Klub Sportowy "Piast Białystok

Obiekty sportowo-rekreacyjne

Stadiony i hale sportowe

• Stadion lekkoatletyczny "Polonez" na "Zwierzyńcu"
• Stadion i Hala Sportowa BKS Jagiellonii
• Stadion Miejski w Białymstoku
• Stadion i Hala Sportowa KS Włókniarz
• Stadion KKS Ognisko
• Hala Sportowa Uniwersytetu Medycznego

Baseny

• MOSiR (Mazowiecka, Włókiennicza, Stroma) (kryte)
• Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego (kryty)
• BKS Hetman (otwarty)
• Hotel Gołębiewski (basen tropicana)

Korty tenisowe

• Korty Tenisowe Richi
• Korty Tenisowe Politechniki Białostockiej
• Korty Tenisowe Towarzystwa Tenisowego Stanley
• Korty Tenisowe Zwierzynieckiego MOSiR

Inne

• Ośrodek Sportów Wodnych w Dojlidach
• Centrum Zabaw dla Dzieci FIKOLAND & RE-kreacja
• Centrum Sportu i Rekreacji "Maniac Gym"
• Kompleks Rekreacyjny Tropikana – Hotel Gołębiewski
• Skatepark
• Rolkowisko Zwierzynieckiego MOSiR
• Lodowisko Zwierzynieckiego MOSiR
• Strzelnica sportowa LOK

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.