Biała Podlaska

Biała Podlaska – miasto na wschodzie Polski, leżące blisko granicy z Białorusią.

Miasto położone jest na Południowym Podlasiu w dolinie rzeki Krzny – lewego dopływu Bugu, w odległości 36 km od granicy z Białorusią. Odgrywa ważną rolę w kontaktach z krajami WNP z uwagi na bliskość przejść granicznych w Terespolu i Koroszczynie oraz obecność konsulatu Białorusi. Biała Podlaska leży przy międzynarodowej trasie europejskiej E30 Paryż - Berlin - Warszawa - Mińsk - Moskwa - Omsk oraz drodze krajowej 2 .

Michał Archanioł stojący na smoku - symbol miasta Kościół pw. św. Anny z 1572 r., dawny zbór ariański Wieża zamkowa od strony parku Rynek w Białej Podlaskiej - Plac Wolności Rynek w Białej Podlaskiej - Plac Wolności Dworzec kolejowy w Białej Podlaskiej Ulica Brzeska Domy przy rynku Pomnik na rynku Kamień upamiętniający województwo bialskopodlaskie Osiedle przy ul. Terebelskiej Stary dom przy ul. Brzeskiej

Historia

W dokumentach historycznych po raz pierwszy Biała Podlaska pojawiła się w 1481 r. Jej pierwszymi właścicielami byli Iliniczowie, za założyciela uchodzi Piotr Janowicz przydomek "Biały" – wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym okresie Biała znajdowała się w województwie brzeskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W II połowie XVI wieku miasto przeszło we władanie rodu Radziwiłłów, miało to miejsce w 1569 r. na podstawie zapisu w księgach ziemskich. Okres ten, trwający dwa i pół wieku, przyniósł rozkwit i przyczynił się do szybkiego rozwoju miasta, przez długi czas zwanego Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622 r. Aleksander Ludwik Radziwiłł buduje fortecę i zamek. Z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego założono w 1628 Akademię Bialską, która od 1633 r. istniała jako filia Akademii Krakowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. J.I. Kraszewskiego).

W latach 1655-1660 miasto zostało znacznie zniszczone przez Szwedów, wojska Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Jednak za sprawą Michała Radziwiłła i jego żony Katarzyny z Sobieskich szybko podniosło się z upadku. W 1670 r. Michał Kazimierz Radziwiłł nadał miastu prawo magdeburskie oraz herb: Michał Archanioł stojący na smoku.

W XVII wieku miasto znane z produkcji sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna.

W 1720 Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczyna budowę wieży i bramy wjazdowej (obecnie są to najciekawsze resztki zamku). Miasto i zespół pałacowy w XVIII wieku wielokrotnie niszczone (między innymi w czasie wspomnianych już wojen szwedzkich czy w okresie prześladowań Unitów Podlaskich pod koniec XIX wieku) i odbudowywane. Ostatni spadkobierca Dominik Radziwiłł, pułkownik wojska polskiego, umiera we Francji 11 listopada 1813 roku. Pałac jako ruinę rozebrano w 1883 roku.

W Białej Podlaskiej uczęszczał do męskiego gimnazjum pisarz Józef Ignacy Kraszewski. Zostało ono nazwane jego imieniem.

Kolejny szybki rozwój miasta miał miejsce w okresie międzywojennym, powstała wówczas fabryka Raabego, elektrownia miejska, a w latach 1923-1939 istniała Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS). Produkowała ona samoloty wojskowe zarówno licencyjne (Potez XXV, RWD-8) jak i własnej konstrukcji (myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26). Majątek Podlaskiej Wytwórni Samolotów został rozgrabiony przez okupantów radzieckich po 17 września 1939 roku.

W 1975 r. Biała Podlaska została stolicą województwa, co przyczyniło się do dwukrotnego zwiększenia liczby jej mieszkańców w ciągu 20 lat. Po reformie administracyjnej w 1999 roku ma status powiatu grodzkiego i wiele uprawnień predestynujących ją do roli głównego ośrodka administracyjnego regionu.

Komunikacja

Biała Podlaska leży przy trakcie komunikacyjnym Berlin - Warszawa - Moskwa.

Obwodnicą w północnej części miasta przebiega droga krajowa 2 (Świecko - Warszawa - Terespol) stanowiąca część trasy europejskiej E30 . W planach jest budowa autostrady A2 , która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta. W mieście swój początek ma droga wojewódzka 812 i kończy się droga wojewódzka 811 .

W mieście znajduje się stacja kolejowa na linii kolejowa nr 2, stanowiącej fragment magistrali kolejowej E-20 Moskwa-Warszawa-Berlin.

Do 1972 r. istniała wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa zbudowana w 1917 r. – Biała Podlaska – Roskosz – Konstantynów / Rokitno – Cieleśnica / Janów Podlaski.

Biała Podlaska dysponuje własną komunikacją autobusową (MZK Biała Podlaska, 8 linii autobusowych oznaczonych literami od „A” do „H”, średni takt ok. 30 min) oraz miejska komunikacja prywatna (linia „100” oraz linia ekspresowa łącząca os. Młodych z centrum miasta). Funkcjonuje tu przedsiębiorstwo PKS. Duże znaczenie mają również prywatne mikrobusy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą, Lublinem, Terespolem, Parczewem i Białymstokiem.

W pobliżu miasta znajduje się duże lotnisko (Port lotniczy Biała Podlaska), niegdyś używane do celów wojskowych, a obecnie przystosowane do innych potrzeb (planuje się tu utworzenie ośrodka dla uchodźców). Nie prowadzi się żadnej działalności gospodarczej na lotnisku.

Przez miasto przepływa rzeka Krzna, bez znaczenia komunikacyjnego.

Sport

Ze względu na znajdujący się w mieście Zamiejscowy Wydział Wychowanie Fizycznego sport odgrywa ważną rolę w życiu miasta. Funkcjonuje wiele sekcji i klubów sportowych m.in.:

• AZS AWF Biała Podlaska – piłka ręczna, koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka i inne
• AZS Podlasie Biała Podlaska (niegdyś AZS AWF) – piłka nożna mężczyzn
• AZS PWSZ Biała Podlaska – piłka nożna kobiet.
• UKS Jagiellończyk
• Bialskopodlaski Klub Jeździecki – jeździectwo
• UKS TOP-54 - piłka nożna chłopców, piłka ręczna, korfball, cherleaders
• UKS Jagiellończyk
• UKS Orlik-2

Miasto dysponuje wyjątkowo rozwiniętą bazą sportową , m.in.:czterema stadionami sportowymi, trzema basenami, kortami tenisowymi i lodowiskiem. Swoje obiekty udostępnia również AWF i miejscowe szkoły.

Zabytki

• zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów z XVII wieku,
• eklektyczne kamieniczki z końca XIX i początku XX wieku przy Placu Wolności i innych uliczkach w centrum,
• kościół pw. św. Anny z 1572 r., dawny zbór ariański.
• późnobarokowy pobazyliański kościół pw. Narodzenia NMP z połowy XVIII w., dawne miejsce przechowywania relikwii św. Jozafata Kuncewicza.
• Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, dawny klasztor reformatów z II połowy XVII w.,
• Akademia Bialska założona w 1628 roku jako filia Akademii Krakowskiej – obecnie budynek I LO im. J.I. Kraszewskiego
• pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1928 r.
• Muzeum Okręgowe, w wieży bramnej
• drewniane wille przy ul. Narutowicza, Kolejowej, Zielonej
• synagogi – wybudowane w XIX i XX wieku.
• cmentarz żydowski – założony w XVIII wieku.
• budynek dworca kolejowego z lat 20. XX wieku.
• cmentarz austriacki z czasów pierwszej wojny światowej przy ul. Spacerowej
• pomnik 34 Pułku Piechoty przy ul. Warszawskiej

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.