Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP w Gdańsku

Bazylika Mariacka Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej Obraz Tablica jałmużnicza (Anton Möller, 1607) na jednym z filarów kościoła

Bazylika Mariacka w Gdańsku - kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, konkatedra archidiecezji gdańskiej, wybitne dzieło gotyckiej architektury ceglanej.

Jest to największy kościół ceglany na świecie i jeden z największych kościołów w ogóle.

Dane liczbowe

• ilość filarów - 27
• długość łącznie z przyporami wieży - 105,5 m
• szerokość - 66 m
• wysokość wieży - 82 m
• liczba schodów prowadzących na wieże - 412
• wysokość poz. widokowego - 74,8 m
• wysokość wnętrza - 27 m
• wysokość sklepienia ponad posadzkę - 30 m
• mieści - 25.000 osób

Historia

Początkowo w tym miejscu stał 6-przęsłowy kościół o układzie bazylikowym z niską wieżą zbudowany w latach 1343—ok. 1360. Pozostałościami po tym pierwotnym kościele są filary korpusu nawowego i 2 najniższe kondygnacje wieży. W 1379 mistrz murarski Henryk Ungeradin rozpoczął wznoszenie obecnego kościoła pod niemiecką nazwą Marienkirche. Do 1447 ukończono część wschodnią, w latach 1452-66 podwyższono wieżę o 2 kondygnacje. Od 1485 przy budowie pracował architekt Hans Brandt; z jego udziałem wzniesiono korpus nawowy. Budowę ostatecznie ukończono po 1496 pod kierunkiem Henryka Haetzla, który w latach 1499-1502 dokonał przesklepienia całego wnętrza. Tragiczna dla świątyni była II wojna światowa: w 1945 spłonęły dachy, większość sklepień runęła, a duża część wyposażenia uległa zniszczeniu. Rekonstrukcję kościoła ukończono w 1956, a wysokie hełmy narożnych wieżyczek odtworzono dopiero po 1970.

Obok kościoła Mariackiego w XVII wieku zaczęto budować Kaplicę królewską.

Architektura

Kościół jest trójnawową halą o rozbudowanym i bogatym programie przestrzennym: trójnawowy transept i również trójnawowe prezbiterium tworzą we wschodniej części wrażenie przestrzeni centralnej, w której wszystkie kierunki są prawie równoważne, co było ideałem późnogotyckiej architektury miejskiej. Pewne nieregularności planu w miejscu połączenia północnego ramienia transeptu z prezbiterium wynikają z konieczności dostosowania się do istniejącej zabudowy miejskiej. Popisem mistrzostwa architekta są sklepienia, częściowo rekonstruowane po ostatniej wojnie. W nawie głównej, transepcie i prezbiterium są to sklepienia sieciowe o bogatym układzie żeber, w nawach bocznych - sklepienia kryształowe.

Wygląd zewnętrzny kościoła zdominowany przez gładkie płaszczyzny ścian, w których znajdują się wysokie ostrołukowe okna. Takie ukształtowanie ścian zewnętrznych stało się możliwe dzięki wprowadzeniu skarp do wnętrza kościoła i utworzeniu między nimi kaplic. Od góry elewacje zamykają szczyty, które są dzielone pinaklami. Z naroży wyrastają ośmioboczne wieżyczki nakryte spiczastymi hełmami (zrekonstruowanymi po 1970).

Wyposażenie wnętrza

Najcenniejszy element wyposażenia, tryptyk Sąd Ostateczny Hansa Memlinga (1467-73), jest przechowywany w Muzeum Narodowym w Gdańsku (w kościele znajduje się jego kopia).

Jedna z wielu tablic upamiętniająca żołnierzy WP i członków podziemia Zegar astronomiczny w kościele Mariackim

Wśród pozostałych dzieł znajdują się czołowe zabytki malarstwa i rzeźby gotyckiej, manierystycznej i barokowej w Polsce. Część z nich po 1945 znalazła się w Muzeum Narodowym w Warszawie, przy czym ostatnio niektóre z nich powróciły do Gdańska (m.in. Tablica Dziesięciorga Przykazań i części z Ołtarza Ferberów).

• Rzeźba Pietá, ok. 1420
• Rzeźba Pięknej Madonny, ok. 1420
• Tablica Dziesięciorga Przykazań, ok. 1480-90
• Ołtarz Jerozolimski, 1495-1500 (obecnie w Muz. Nar. w Warszawie)
• Ołtarz główny, 1511-17, Michał z Augsburga
• Nagrobek Szymona i Judyty Bahrów, 1614-20, Abraham van den Blocke
• Zegar astronomiczny, 1464-70, Hans Düringer z Torunia (działająca rekonstrukcja)
• Manierystyczny prospekt organowy z Kościoła św. Jana w 1985

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.