Zwyczaje i obrzędy

U górali Babiogórskich i Orawskich na przełomie wieków wykształciły się ciekawe zwyczaje i obrzędy.

Zwyczaje góralskie związane były z dorocznymi obrzędami kościelnymi np. dzień św. Mikołaja, św. Łucji, święta Bożego Narodzenia, Nowy Rok, Trzech Króli, dzień Matki Bożej Gromnicznej, święta Wielkanocne, św. Wojciecha Zielone Święta, Boże Ciało, dzień św. Jana Chrzciciela, dzień Matki Bożej Zielnej, dzień św. Michała Archanioła, święto Wszystkich Świętych.

Bardzo dużo zwyczajów i obrzędów związanych było z Świętami Wielkanocnymi.

W niedzielę Palmową podczas mszy święcono palmy (kilka gałązek bazi związanych nicią lub wstążką). Gałązki te później były wtykane w pola uprawne, by chronić płody rolne przed klęskami żywiołowymi.

W Wielki Czwartek wieczorem górale palili Judasza (kukłę ze słomy), włóczyli go po wsi, przy akompaniamencie krzyków i klekocie kołatek. Kukłę bili kijami i szarpali aż w końcu wrzucali do rzeki. Później, nie oglądając się za siebie, uciekali do swoich domów. Wielki Piątek uważany był za sprzyjający działaniu złych mocy, zwłaszcza czarownic. Pilnowano stajni, żeby czarownica nie odebrała krowom mleka. Rano przed wschodem słońca obmywano się w rzece, aby nie chorować przez cały rok.

W Wielką Sobotę gospodynie przygotowywały tradycyjne potrawy, które później święcono w kościele. Spożywano je po rezurekcji w poranek Wielkanocny.

Wielkanoc była świętem rodzinnym. Na rezurekcję udawano się całymi rodzinami, mężczyźni pilnowali, żeby kobiety obeszły trzy razy z procesją dookoła kościoła, miało ich to chronić przed złymi mocami czarownic.

W Poniedziałek Wielkanocny chłopcy wcześnie odwiedzali domy, gdzie były panny na wydaniu i oblewali je wodą. Polewanie trwało cały dzień. Kultywowano także obrzędy rodzinne np. związane z chrztem dziecka, ze ślubem i weselem oraz ze śmiercią i pogrzebem.

Lud zamieszkujący północne i południowe stoki Królowej Beskidów wierzył w różne demony takie jak: błędne ogniki, boginki, diabły, płanetniki, upiory, zmory czy utopce. Ponadto wierzono w powracanie zmarłych czyli w dusze ukazujące się żywym w jakimś celu, najczęściej była to prośba o pomoc w wykonaniu pośmiertnej pokuty.

Obrzędy, wierzenia i magia miały podobny charakter u wszystkich górali zamieszkujących Karpaty Zachodnie.

J. Szczepanek, W. Ranosz

Artykuł pochodzi ze strony Babiogórskiego Parku Narodowego