Budownictwo

Babia Góra i cały rozciągający się wokół niej obszar to jedno z piękniejszych miejsc naszego kraju, gdzie swoistym bogactwem kultury duchowej i materialnej jest dziedzictwo naszych praojców.

Grzbiety górskie wokół masywu Babiej Góry tworzą miejsce styczne regionów zamieszkałych przez kilka grup etnicznych górali: od północy Babiogórcy; od południa Orawianie, od zachodu Żywczaki, od wschodu Kliszczacy. Każda z tych grup wykształciła swoisty typ budownictwa, stroju, zdobnictwa, rzeźby, malarstwa, muzyki i obrzędów. Ważnym momentem w historii osadniczej całego rejonu Babiej Góry, wspólnym zarówno dla północnych, jak i południowych jej stoków, było przybycie na ten teren pasterskiej ludności wołoskiej, której najsilniejsza fala dotarła tu w XVII wieku. Mieli oni duży wpływ na kulturę duchową i materialną górali regionu Babiej Góry.

Elementem szczególnie wyrazistym mającym charakter kulturowy jest budownictwo.

Podstawowymi materiałami budowlanymi dawnej wsi były: kamienie, glina i mech i drewno.

Najstarszym typem domu mieszkalnego u Babiogórców, była chata kurna o jednoizbowym wnętrzu, gdzie razem przebywali ludzie i zwierzęta. W XIX wieku budowano zagrody jednobudynkowe, mieszczące pod jednym dachem część gospodarczą i mieszkalną oddzielone od siebie tzw. boiskiem. W części mieszkalnej znajdowała się izba czarna (piekarnia) z kurnym piecem i izba biała. Niektóre chaty posiadały dodatkowo komorę (małe nieogrzewane pomieszczenie służące do przechowywania pożywienia i sprzętu). W izbie czarnej przygotowano posiłki i spędzano tam większość czasu. Z białej izby korzystano głównie w święta i z okazji ważnych uroczystości rodzinnych. Budynki nakrywał stromy dach czterospadowy (starszego typu) lub dwuspadowy przyczółkowy kryty gontem. Wzdłuż ściany frontowej biegł kamienny lub drewniany pomost – pogródka. Budowane były także wolno stojące piwnice wznoszone z polnego kamienia nakrywane drewnianą szopą, oraz letniaki – rodzaj szałasów, w których w okresie letnim przebywało bydło.

Chaty górali Orawskich były bardziej okazałe. Chaty posiadały dwie izby – czarną i białą, które przedzielała sień. Nad parterem wznosiła się ”wyżka” z balkonem, budowana była nad białą izbą, gdyż kuchnia nie posiadała komina i powałę umieszczano tam wyżej. Ułatwiało to unoszenie się dymu, który uchodził na strych otworem w suficie tzw. „woźnicą”. Najstarsze domy na Orawie posiadały dachy czterospadowe, później pojawiły się dachy dwuspadowe. Dachy kryto we wsiach słomą lub gontem. Murowane budynki wznoszono na Orawie mniej więcej od przełomu XIX i XX wieku. Budowano je z cegły wyrabianej ręcznie z miejscowej gliny, wypalanej w tutejszych cegielniach. Obok chałup pod Babią Górą, powstawały również inne budowle. Były to spichlerze, dzwonnice, karczmy, młyny, tartaki, kuźnie, folusze (miejsca, gdzie odbywało się folowanie tkaniny) oraz budowle sakralne. J. Szcepanek, W. Ranosz

Artykuł pochodzi ze strony Babiogórskiego Parku Narodowego